Türkiye'de toplum çevirmenliği bağlamında mültecilere verilen tercüman bilirkişilik hizmetleri: Ağ kuramı ışığında bir değerlendirme

Bu çalışmada toplum çevirmenliğinin bir alt alanı olan mahkemede sözlü çeviri hizmetlerinin, sosyal ortamdaki aktörlerden ve bu aktörler arası etkileşimden etkilendiği varsayımıyla yola çıkılmıştır. Çalışma, Türkiye'de mahkeme ortamında sunulan tercüman bilirkişilik hizmetleri ağını ve ağa dahil olan aktörleri betimlemeyi, ağdaki aktörlerin tercüman bilirkişinin konum ve görevlerine ilişkin algılarını etkileyip etkilemediğini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Antalya ve Kayseri illerinde mültecilere Arapça-Türkçe dil çiftinde çeviri hizmeti sunulan iki duruşma durum çalışması olarak seçilmiştir. Tercüman bilirkişilere uygulanan yarı yapılandırılmış görüşmeler, hakim ve adliye memurlarına uygulanan açık uçlu anketler ve mültecilerle yapılan kısa görüşmeler bu çalışmanın ana verilerini oluşturmaktadır. Ayrıca, duruşmalarda tutulan gözlem notları, araştırmacı günlüğü ve alandaki mevcut yasalar, yönetmelikler ve belgeler ikincil veri olarak kullanılmıştır. Bulgular konum, iletişim ve müdahale kategorilerine ayrılarak, Callon ve Latour tarafından ortaya atılan sosyal ağı aktörlerin izini sürerek betimlemeyi amaçlayan Aktör-Ağ Kuramı aracılığıyla tartışılmıştır. Konum kategorisi; tercümanın fiziki ve sosyal konumu, mesleğe yönelimi, statü ve rol temalarını kapsamaktadır. İletişim kategorisi; çeviri öncesi ve sonrası diğer aktörlerle kurulan iletişim ve tercümanlar arası yardımlaşma temalarını kapsamaktadır. Müdahale kategorisi ise çeviri yöntemi, çeviri sürecinde yaşanan zorluklar, çeviriye, çevirmene ve konuşmacıya müdahale temalarından oluşmaktadır. İncelenen ağların geçici olduğu ve her duruşmada değişkenlik gösterdiği, işleyişteki eksikliklerden dolayı tercüman bilirkişilerin ağa güvenli bir şekilde dahil olmak için çeviri öncesi yerel ve küçük ağlar oluşturduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca ağdaki tercümanların çift dilli olması, kanundaki tercümana ilişkin görev tanımı, çeviri öncesi diğer aktörlerle iletişim gibi aktörler, çeviri sürecini ve insan olan aktörlerin tercüman bilirkişilerin konum ve görevlerine ilişkin algılarını etkileyebildiği ortaya konmuştur.