Türkiye'de turizmin ekonomik kalkınma üzerine etkisinin analizi

Her geçen gün hızla gelişen ve kendini yenileyen bir sektör olan turizmden, Dünya Turizm Örgütü verilerine göre yetmiş beş ülke 2006 yılında 1 milyar dolardan fazla gelir elde etmiştir. 2007 yılında ise 2006'ya göre dünyada turizm hareketleri %6 oranında artmıştır. Turizm özellikle gelişmiş ülke ve bölgelerle az gelişmiş ülke ve bölgeler arasında artan ekonomik farklılıkları azaltmakta ve az gelişmiş ülke ve bölgelerde kalkınmaya katkı sağlamaktadır. Türkiye'de hızla gelişen turizm, ödemeler dengesi üzerinde olumlu etkisi, döviz kaynağı olması, istihdam yaratması, alt yapı ve üst yapı yatırımlarını tetiklemesi ve diğer sektörlerde canlandırıcı etki yaratmasının yanı sıra, sosyo-kültürel yansımaları ile bölge ve ülke ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.Kalkınma kriterleri çerçevesinde turizmin Türkiye'de ekonomik kalkınmayı ne kadar ve nasıl etkilediğinin ortaya koyulmaya çalışıldığı bu çalışmada, turizm ile insani kalkınma endeksi ölçütleri arasındaki ilişkiden yola çıkılarak, turizm gelirlerinin Türkiye'nin ekonomik ve sosyal gelişimindeki önemi üzerinde durulmuştur. Öncelikle azgelişmişlik tanımlanarak azgelişmiş ülkelerin özelliklerine değinilmiş, daha sonra kalkınma teorileri açıklanmış, son olarak da turizm ve kalkınma arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu amaçla kalkınmayı etkilediği varsayılan değişkenler seçilerek analiz yapılmıştır. Değişkenlerin belirlenmesinde beşeri kalkınma endeksinde yer alan refah standardı, eğitim standardı ve sağlık standardı dikkate alınmıştır. Buna göre, kalkınmanın göstergesi olarak kişi başına gelir, kalkınmayı etkileyen değişkenlerde gelen turist sayısı, bebek ölüm hızı, işsizlik oranı, yetişkin okur-yazarlık oranı ve enflasyon oranı olarak belirlenmiştir. Ele alınan değişkenlerle Path analizi yapılarak turizmin kalkınma üzerindeki doğrudan etkisi ve diğer değişkenleri etkileyerek yarattığı dolaylı etki açıklanarak, Türkiye'nin ekonomik kalkınmasında turizmin önemi vurgulanmaya çalışılmıştır.Elde edilen bulgulara göre; turizm ekonomik etkilerinin yanı sıra sosyo-kültürel etkileriyle bölge ve ülke ekonomisi açısından kalkınma teorilerinde yer alan ve kalkınmanın gerekleri olarak gösterilen değişkenler üzerinde etkili olmaktadır. Turizmin kişi başına gelir üzerindeki tek başına yaptığı doğrudan etkisi, diğer değişkenler üzerinden olan dolaylı etkisi ve doğrudan ve dolaylı etkisinin toplamı olan toplam etkisi turizmin kalkınma sürecinde etkili olduğunu göstermektedir. Çalışma, turizm ve kalkınma arasındaki ilişkiyi araştıracak araştırmacılara önerilerle sonlandırılmıştır.