Türkiye Türkçesinde anlatım kalıpları

Bu çalışma, taranan metinlerdekilerle sınırlı olmak üzere, Türkiye Türkçesinde, kendilerine özgü nitelikleri ile öne çıkan anlatım kalıplarını belirlemek ve belirlenen kalıpları; kuruluşları, söz dizimi özellikleri ve anlamsal işlevleri açısından incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada, söz konusu anlatım kalıplarını belirlemek için, Türkiye Türkçesi Dönemi?nde yazılmış roman, öykü, şiir, tiyatro, deneme, masal, anı, röportaj, gezi yazısı ve söyleşi türlerinden, 50 farklı ismin birer eseri satır satır okunarak taranmıştır. Ayrıca taranan eserlerde, belirlenen kalıbı incelemek amacıyla yeterince örnek bulunmaması durumunda, döneme ait başka eserlerde ve İnternet ortamında serbest tarama yöntemiyle belirlenen anlatım kalıbı örnekleri de çalışmada kullanılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde, çalışmanın konusu, amacı, kapsamı ve çalışmada kullanılan yöntem konusunda bilgiler verilmiş; çalışmada sıkça geçen ?kalıplaşma, anlatım kalıbı, anlamsal işlev? terimlerinin anlamları ve kapsamları üzerinde durulmuş; ?anlatım kalıbı? ile atasözü, deyim, kalıp söz, ikileme ilişkileri irdelenerek anlatım kalıbının genel özellikleri belirlenmiş, tanımı yapılmıştır. Çalışmanın, ?Kuruluşları, Söz Dizimi Özellikleri ve Anlamsal İşlevlerine Göre Anlatım Kalıpları? başlıklı inceleme bölümünde, taranan eserlerde belirlenen 40 anlatım kalıbı, önce içerisinde bulunan değişmeyen ögeye göre, ardından da birçoğunun ortak özelliği olduğu için sözcük tekrarı içerip içermeme durumuna göre sınıflanmış ve kalıpların özelliklerine göre kalıp örneklikleri ve formülleri oluşturulmuştur. Daha sonra her kalıp ?Kuruluşu ve Ögeleriyle İlgili Belirlemeler?, ?Sözcük Öbeği Olup Olmama Durumu ve Söz Dizimi Özellikleri?, ?Anlamsal İşlevi veya İşlevleri? ve ?Aynı veya Benzer Dizilişe Sahip Olup Kalıp Örneği Olmayan Bazı Sözler? biçimindeki alt başlıklar içerisinde incelenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde, incelenen anlatım kalıplarıyla ilgili genel bir değerlendirme yapılarak bu kalıpların genel ve ayırıcı özellikleri, anlamsal işlev çeşitliliği ve taranan metinlerdeki kullanım sıklığı üzerinde durulmuştur. Anahtar Sözcükler: Türkiye Türkçesi, kalıplaşma, anlatım kalıbı, anlamsal işlev, sabit veya değişken öge.