Türkiye'de ulus devletin oluşum sürecinde köy enstitülerinin rolü ve etkisi

Türkiye'de ulus devletin oluşum süreci, I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı İmparatorluğunun dağılmasının ardından Mustafa Kemal ve arkadaşlarının başlattığı halk hareketiyle başlamıştır. Kurtuluş Savaşının bitimiyle yeni devletin yönetim şekli Cumhuriyet olarak belirlenmiştir.Cumhuriyet idaresinin devraldığı toplumsal yapı, gelenek ve göreneklere dayalı, sosyal ve ekonomik yönden geri kalmış bir durumdaydı. Bağımsızlığın kazanılması için verilen mücadeleden sonra sıra çağdaş medeniyet seviyesine ulaşabilmek için eğitim ve kültür alanında mücadele vermeye gelmişti. Toplumda okuma yazma oranı çok düşüktü. 1928 yılında Latin harfleri kabul edilerek büyük bir eğitim seferberliği başlatılmıştır.Kültürel alanda yapılan devrimler, toplumun yapısını değiştirmeye yönelik ciddi değişiklikler gerçekleştirmiştir. Devrimlerin topluma benimsetilmesi ve cumhuriyet ideolojisine sahip vatandaşların eğitilmesi için eğitime siyasal işlevler yüklenmiştir.Köy Enstitüleri 1940 yılında açılan ve iş eğitimine önem veren eğitim kurumlarıydı. Köy Enstitüleri, uyguladıkları demokratik eğitim yöntemleriyle, insanların demokrasiyi benimsemelerine yardımcı olmuştur. Tarihsel koşulların olanaklarından yararlanmak yoluyla, halkın bilinçlendirilmesi ve özgür bireyler olmalarının sağlanması hedeflenmiştir.1947 yılına kadar etkin bir şekilde çalışan Köy Enstitüleri, Cumhuriyet Halk Partisi içindeki sağ görüşlü kesimin iktidara gelmesiyle saldırılara uğramıştır. Köy Enstitülü öğretmenlerin köylerinde halkı bilinçlendirmeye ve aydınlatmaya başlaması, köy ağalarını rahatsız etmiştir. Demokrat Parti 1950 seçimlerinden önce Köy Enstitülerine karşı olan tutumunu, seçimlerden sonra iktidara gelince de sürdürmüş ve 1954 yılında tamamıyla kapatmıştır.Bu çalışmada ulus devletin oluşum sürecindeki tarihsel arka plan anlatılırken, ulus devletin istediği vatandaş profilinin nasıl olması gerektiği tartışılmıştır. Köy Enstitülerinin bu süreçteki rolü insanlara vatandaşlık bilinci kazandırarak siyasal katılımı teşvik etmesidir. Enstitülerin sürece etkisi ise, halkı kul olmaktan kurtarıp, bağımsız bir ülkenin onurlu bir yurttaşı haline getirmeye çalışmasıdır.