Türkiye'de yabancı okullar ve azınlık okulları (1925-1926)

Yabancı okullar ve azınlık okulları, asırlar boyunca misyoner faaliyetlerinin en önemli ayağını oluşturmuştur. Bu okullar, daha çok eğitim dışı faaliyetleriyle gündeme gelmiş, Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma sürecine doğrudan etkide bulundukları iddiası tartışma konusu olmuştur. Osmanlı döneminde sayısız yasal düzenlemeye tâbi olan bu okullar, özellikle on dokuzuncu yüzyılda aldıkları dış destekle günden güne büyümeye devam etmiştir. Tanzimat ve Islahat Fermanları, 1869 Maarif-i Umûmiye Nizamnâmesi, 1901 Midilli Olayı, 1913 Uzlaşması, Birinci Dünya Savaşı ve Mondros Mütarekesi; yabancı okullar ve azınlık okullarını doğrudan ilgilendiren onlarca gelişmeden yalnızca birkaçı olmuştur. Türkiye Cumhuriyetinin ilan edildiği 1923 yılından sonra Türkiye genelinde faaliyet göstermeye devam eden gayrimüslim okullarının 1925-1926 eğitim öğretim yılındaki durumlarını konu edinen bu çalışmada; Lozan Antlaşması'nın, Cumhuriyet'in ilanının, Tevhid-i Tedrisat Kanununun ve diğer yasal düzenlemelerin bu okullara etkileri irdelenmiştir. Latin Alfabesinin kabul edilmesinin öncesinde gayrimüslim okullarının öğretmen ve öğrencilerine ilişkin özellikleri; eğitim materyalleri, okul binaları, demirbaşları ve tarihçeleri çalışma konusuna dahil edilmiştir. Bu çerçevede öncelikli olarak İhsaiyat Mecmuaları ve Maarif Salnameleri incelenmiş; Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), Milli Eğitim Bakanlığı Arşivi gibi arşivlerden yararlanılmıştır. Türk milli eğitiminin ana ilkelerinin oluşmasında etkili olan Dewey ve Kühne'nin araştırmaları ve raporları; Düstur, Sicill-i Kavanini, Zabıt Cerideleri, Resmi Gazete ve özel gazete arşivleri de araştırmanın kaynakları arasında yer almıştır. Eğitim tarihine ilişkin hatırat, kitap, makale ve tezler de bu çalışmanın hazırlanmasında kullanılan diğer kaynaklardır. Üç bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde azınlık okulları ile yabancı okulların tarihçeleri, hukuki altyapıları göz önünde bulundurularak irdelenmiş, ikinci ve üçüncü bölümler ise 1925-1926 eğitim ve öğretim yılında mevcut yabancı okullar ve azınlık okullarına ayrılmıştır. Çalışmanın sonunda değerlendirme kısmı yer almaktadır.