Türkiye'de yaşayan vegan ve vejetaryen bireylere özgü besin tüketim sıklığı anketi geliştirilmesi

Bu çalışmanın amacı Türkiye'de yaşayan vegan ve vejetaryen bireylere özgü bir besin tüketim sıklığı anketi geliştirmek ve bu bireylerin beslenme durumlarını tespit etmektir. Üç aşamalı olarak planlanan çalışmaya 19-64 yaş aralığında, vegan veya vejetaryen bireyler katılmıştır. İlk aşamada 20 bireyden 7 günlük besin tüketim kaydı alınmış, veriler ile besin tüketim sıklığı anketinde yer alacak besinler belirlenmiş ve internet üzerinden yanıtlanabilecek bir anket geliştirilmiştir. İkinci aşamada vegan ve vejetaryen dernek ve topluluk internet sayfalarından paylaşılan anket bağlantısına ulaşan bireyler (n=285) çalışmada geliştirilen besin tüketim sıklığı anketini internet üzerinden yanıtlamıştır. Üçüncü aşamada ise, ikinci aşamadan en az 2 hafta sonra sonra, ikinci aşamaya katılanlardan aynı anketi tekrar yanıtlamaları istenmiş ancak sadece 22 katılımcı tekrar yanıtlamıştır. İkinci aşamaya katılan bireylerin %46,3'ü vegan, %34,7'si lakto-ovo-vejetaryendir. Bireylerin vegan/vejetaryen olmalarının başlıca sebebi etik/hayvan haklarıdır (%83,9). İkinci aşamada besin tüketim sıklığı ve besin tüketim kaydı ile tespit edilen enerji ve besin ögesi alımları karşılaştırıldığında çoğu arasında benzerlik saptanamamış olup yalnızca protein (%), tekli doymamış yağ asitleri, kolesterol ve karoten alımları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). Bireylerin besin tüketim kaydına göre enerji alımı ortalamaları 1.712,4±713,93 kkal'dir. Günlük enerji alımlarının %47,5'i karbonhidrattan, %13,4'ü proteinden, %37,3'ü yağdan karşılanmaktadır. Diyet ile alınan besin ögelerine bakıldığında kadınların %73,1'inde B12 vitamini ve folat, %84,6'sında kalsiyum, %92,3'ünde çinko; erkeklerin ise %75,0'inde kalsiyum ve çinko alımı düşüktür. Üçüncü aşamada tekrar test edilen besin tüketim sıklığı sonuçları ikinci aşamada uygulanan besin tüketim sıklığı sonuçları ile korele çıkmıştır (p<0,05). Türkiye'de yaşayan vegan ve vejetaryen bireyler bazı besin ögeleri açısından yetersizlik riski taşımaktadır. Anketin internet üzerinden uygulanması ve yüz yüze görüşme yapılamamış olması katılımcıların anketi tamamlama oranını düşürmüştür. Türkiye'de yaşayan vegan ve vejetaryen bireylerin enerji ve besin ögesi alımlarının validasyonunun sağlanması için besin tüketim sıklığının daha büyük bir örneklemde geliştirilmesi gereklidir.