Ubikütin proteazom sistemi (UPS) proteinlerinin insan sperm kapasitasyon ve akrozomal reaksiyondaki rolü ve fertilizasyona etkisinin belirlenmesi

UPS'in üreme sisteminde fertilizasyon, kapasitasyon, akrozomal reaksiyon ve ZP bağlanması gibi olaylarda rolü olduğuna dair son yıllarda çalışmalar yapılmıştır. Fakat UPS proteinlerinden p97/VCP (Valosin içeren protein) ve PAWP (Postakrozomal kılıf WW domain-bağlayıcı protein)'ın insan sperm kapasitasyonu, akrozomal reaksiyon ve infertilite sürecindeki fonksiyonlarına dair eksiklikler bulunmakta, NEDL2 (NEDD4-benzeri ubikütin ligaz 2)'nin ise üreme sistemi ile ilişkisini açıklayan bir çalışma bulunmamaktadır. Bu bilgiler ışığında tezimde p97/VCP, PAWP ve NEDL2'nin insan sperm kapasitasyonu, akrozomal reaksiyon ve infertilite sürecindeki rollerine açıklık getirmek amacı ile p97/VCP, PAWP ve NEDL2'nin ekspresyonları immünfloresan, akım sitometri, görüntülemeli akım sitometrisi ve Western blot yöntemleriyle analiz edilmiştir. İn vitro insan sperm kapasitasyonu deneyleri ile ekspresyonunda anlamlı değişiklikler gözlenen p97/VCP ve NEDL2'nin kapasitasyon sürecinde aktif rol oynadığı, fakat PAWP'ın ekspresyonunda anlamlı değişiklikler olmaması sonucu kapasitasyonda direkt etkin bir molekül olamıyacağı bulunmuştur. p97/VCP inhibitörü DBEQ varlığında yapılan kapasitasyon deneyleri sonucunda DBEQ' nun kapasitasyon süresince p97/VCP'nin ekspresyonunu azaltarak kapasitasyonu inhibe ettiği, 26S inhibitörleri ile yapılan inkübasyonlar sonucunda ise p97/VCP ve NEDL2'nin kapasitasyon süresince 26S proteazom ile etkileşime girerek kapasitasyon sürecini etkilediği, PAWP'ın ise 26S ile etkileşime girmediği bulunmuştur. Ayrıca p97/VCP'nin kapasitasyon ve akrozomal reaksiyon arasında köprü kurduğu da saptanmıştır. p97/VCP ve NEDL2'nin infertilite sürecinde ki rolünü aydınlatmak için yapılan deneylerde ise p97/VCP'nin ekpresyonunun infertil bireylerde fertil bireylere göre artış, NEDL2'nin ise azalma gösterdiği bulunmuştur. Fertil ve infertil bireylerin semen parametreleri ile p97/VCP negatif, NEDL2 ise pozitif korelasyon göstermiştir. Sonuç olarak diyebiliriz ki; UPS proteinlerinden p97/VCP ve NEDL2 insan sperm kapasitasyon, akrozomal reaksiyon ve fertilizasyon sürecinde rol oynar. Anahtar kelimeler: Fertilizasyon, insan spermi, kapasitasyon, NEDL2, PAWP, p97/VCP, Ubikütin proteazom sistemi (UPS)