Üç dönüşüm döneminde İran'daki Azerbaycan Türkleri (1925, 1979, 1991)

Üç Dönüşüm Döneminde İran'daki Azerbaycan Türkleri (1925, 1979, 1991) İran, farklı etnik kökenlere ve çeşitli topluluklara ev sahipliği yapan bir ülke olarak, sosyal dinamizmi yüksek bir yapıya sahiptir. İran'daki Azerbaycan Türkleri, nüfus bakımından Farslarla birlikte en etkin topluluklardan birini oluşturmaktadır. İran'daki siyasi değişimlerin şekillenmesinde coğrafi konum, kültürel çeşitlilik, ekonomik dinamizm ve nüfus yoğunluğu gibi faktörlerin de etkisiyle Azerbaycan Türklerinin etkin bir rol oynadığını söyleyebiliriz. Bu çalışmanın giriş kısmında İran'daki Azerbaycan bölgesi ve İran'ın coğrafi yapısı hakkında temel bilgiler sunulmuş, ardından İran içindeki farklı etnik ve kültürel topluluklar ele alınmıştır. Yapılan araştırma sonucunda, İran'daki Azerbaycan Türklerinin tarihinde özellikle 1925, 1979 ve 1991 tarihlerinin önemli dönüm noktaları olduğu belirlenmiştir. Bu üç ayrı dönemdeki değişimlerin İran'daki Azerbaycan Türkleri üzerindeki etkileri ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Belirlenen dönemlerin öncesinde ve sonrasında yaşanan olaylar ve gelişmelerin İran'daki Azerbaycan Türklerinin durumunu nasıl etkilediği ele alınmıştır. Kaçar Hanedanlığının sona erdiği 1925, İran'da İslami devrimin gerçekleştiği 1979 ve Azerbaycan'ın bağımsızlığını ilan ettiği 1991 yıllarındaki gelişmelerin İran'daki Azerbaycan Türkleri üzerindeki etkileri derinlemesine incelenmiştir. Bu dönemlerde İran'daki Azerbaycan Türklerinin rolü, yaşadıkları durumlar ve sosyo-kültürel statülerinin nasıl şekillendiği, çalışmanın temel öğeleri arasında yer almıştır. Tarama-derleme yönteminin kullanıldığı çalışmanın sonucunda, tarihsel karşılaştırma yöntemi kullanılarak bu üç önemli dönemin genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Örnek olarak Kaçar Hanedanlığı öncesinde İran'daki Azerbaycan Türkleri kendi dillerini özgür bir şekilde kullanırken, Pehleviler döneminde Türkçeye kısıtlamalar gelmiştir. Tarihsel süreç içinde İran'daki Azerbaycan Türklerinin durumlarına dair genel çıkarımlar ve sonuçlar elde edilmeye çalışılmıştır.