Ülkelerin PISA başarı sıralaması ile küresel bilgi endeksi sıralamalarının CRITIC tabanlı PROMETHEE yöntemi ile karşılaştırmalı analizi

Bilgiyi her anlamda kullanan ekonomilere dönüşmek isteyen ülkeler, fiziki altyapıları kadar beşeri sermayelerini de modern ve küreselleşmiş bir ekonomik düzende ülkelere rekabet avantajı sağlayacak şekilde yetiştirmek ve geliştirmek için etkili araçlar, yöntemler, strateji ve politikalar geliştirmek için kıyasıya yarışır hale gelmişlerdir. Bu bilgiler doğrultusunda ülkelerin nitelikli beşeri sermayelerinin uluslararası düzeyde karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi, küresel çapta bir standardın oluşturulması ve bu değere ulaşılması önem arz etmektedir. Yapılan çalışma özelinde ise amaç son üç PISA uygulamasında (2015-2018-2022) başarı gösteren ilk ve son 10 sırada yer alan OECD üyesi ülke ve Türkiye'nin Küresel Bilgi Endeksi verilerine göre yeniden ve alternatif bir değerlendirmeye tabi tutulmasıdır. Yapılan tez çalışması 6 bölüm altında sunulmuştur. İlk üç bölümde giriş ve kavramsal çerçeve verilirken, dördüncü bölümde CRITIC ve PROMETHEE uygulamaları, beşinci bölümde sonuç ve öneriler son olarak da kaynaklara yer verilmiştir. Alternatif değerlendirmede ilk olarak CRITIC yöntemi ile hem PISA hem de GKI verileri için kriter ağırlıklandırma işlemi gerçekleştirilmiştir. Alternatif değerlendirmenin yapılması ve yeni sıralamaların elde edilmesi için PROMETHEE yöntemi kullanılmıştır. GKI performansları ile değerlendirilecek ülkelerin seçimi için 2015-2018-2022 PISA verileri ile yapılan değerlendirme sonucunda Türkiye düşük performans göstermiştir. Japonya'nın birinci, Estonya'nın ikinci ve Güney Kore'nin üçüncü olduğu alternatif sıralamada Türkiye Yunanistan, Şili, Kolombiya ve Meksika'yı geride bırakarak OECD ülkeleri arasında 33'üncü olmuştur. GKI 2023 için CRITIC yöntemi ile belirlenen ülkelerin performansları üzerinde en etkili kriterlerin %22'lik ağırlık değeri ile Teknik ve Mesleki Eğitim ve Öğretim ve %15'lik ağırlık değeri ile Elverişli Ortam kriterleri olmuştur. En etkisiz kriter ise % 11,4'lük ağırlık değeri ile Yükseköğrenim kriteridir. Son üç PISA uygulamasındaki alternatif değerlendirme sonucunda belirlenen 20 ülke için GKI 2023 verileri ile yapılan alternatif değerlendirmede Türkiye 18. olmuştur. Türkiye'nin PISA değerlendirmesinde geride bıraktığı Yunanistan ve Şili GKI 2023 alternatif değerlendirmesinde Türkiye'den daha iyi durumdadırlar. Türkiye, OECD ve belirlenen ülkeler arasında son dört sırada yer almaktadır. Türkiye'nin GKI performansı hem dünya ortalamasının hem OECD hem de belirlenen ülkelerin ortalamasının altında kalmıştır. GKI raporunda dünyada 60'ıncı olan Türkiye OECD ülkeleri ve belirlenen ülkeler arasında sadece Meksika'yı geride bırakabilmiştir. Türkiye'nin istenilen düzeyde olmasa da en başarılı olduğu sektörel endeks Teknik, mesleki eğitim ve öğretimdir. Türkiye'nin iyileştirmesi gereken en önemli sektörel endeks yükseköğrenimdir. Son üç döngülük PISA verileri ve GKI 2023 verileri ile yapılan iki alternatif değerlendirme yönteminin sonucunda da Türkiye'nin istenilen seviyede olmadığı görülmektedir. Türkiye'nin Avrupa Birliği ülkeleri ile yakından bir rekabet içinde olmadığı daha çok iki değerlendirmede de Yunanistan, Şili, Meksika ve Kolombiya ile rekabet halinde olduğu göze çarpmaktadır. Ülkelerin çoğunlukla PISA uygulamalarındaki başarılarını GKI 2023 performanslarına da taşıdıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda benzer çalışmalara yol göstermesi için, mevcut durumun iyileştirilmesi adına sorumlu bakanlık, kurum ve kuruluşlar özelinde öneriler geliştirilmiştir.