Ülkemizde yasadışı madde analizi yapan adli laboratuvarların kalite ve standardizasyonun değerlendirilmesi

Adli toksikolojide kalite güvenliğinin arttırılması, adalet sistemi içerisinde verilecek olan kararların daha güvenilir kılınması bakımından büyük önem taşımaktadır. Biyolojik örneklerde yasadışı madde tayini, belirli moleküler yapıların nitel ve nicel olarak belirlenmesi adli toksikologlar tarafından gerçekleştirilmektedir. Avrupa'da, Amerika'da ve tüm dünyada çeşitli profesyonel kuruluşlar yapılan analizlerin güvenilirliğini arttırmak için belirlenen zamanlarda güncellenen kılavuzlar hazırlayarak doğru sonuçların alınmasına yardımcı olmaktadırlar. Bu kılavuzlar hali hazırda birçok konuda başarılı olsalar da, bazı eksiklikler olabilmektedir. Bu çalışma ile adli toksikoloji laboratuvarı için var olan standartlar ve kılavuzların ülkemizde ve dünyadaki durumu hakkında genel bir değerlendirme sağlamak üzere hazırlanmıştır. Dünya'daki önemli adli toksikoloji dernekleri tarafından hazırlanan mevcut yönergeler, rehberler incelenmiş ve ülkemizdeki uygulamalar değerlendirilmiştir. Kılavuzlarda, maddelerin tanımlanma süreci ile ilgili temel bilgiler mevcut iken uygulanması gereken zorunlu standartlar olmadığı görülmektedir. Hâli hazırda var olan sistemler nitel analiz yapmak için genel omurgayı sağladığını, ancak bilimsel, istatistiksel temelde eksiklikler olduğunu ortaya koymaktadır. Kılavuzlarda, personel, numune, laboratuvar organizasyonu, laboratuvar analiz prosedürleri, kalite güvencesi/kontrolü ve sonuçların yorumlanması gibi bölümler mevcuttur. Bu kılavuzlarda yer alan bilgiler, adli toksikoloji alanında çalışan laboratuvarlara yardımcı olmaktadır. Fakat bu kılavuzlar, yanlış tanımlamanın yapılmaması için yetersizdir. Bu sorunları anlamak ve öncelik vermek, adli toksikoloji laboratuvarları hizmeti için gereken değişiklikleri yapmak için kanıtlanmış kalite geliştirme araçları ve teknikleri kullanılmalı, akredite programlarına dâhil olunmalıdır. Verdiği hizmet alanları doğrultusunda (denetimli serbestlik, trafikte madde testi, cinsel saldırılarda madde testi gibi) toksikoloji laboratuvarları arasında farklılıklar göz önünde bulundurulduğunda özel yaklaşım ve uygulamaların gerekliliği ortaya konmuştur. Adli bilimlerde hizmet alanının yükselen beklentileri, artan iletişim ve bilinçlenme, insan/hasta hakları, maliyet baskıları, özel sigortalar, adalet reformları, teknolojik ve bilimsel ilerlemeler, rekabette artış potansiyeli kalite standartlarının benimsenmesini zorunlu hale getirmiştir. Adli toksikoloji ile ilgili özel yaklaşımlar doğrultusunda, ilgili alt alanlara yönelik rehberlerin ülkemiz koşullarına uygun olarak geliştirilerek uygulamaya konması gerekmektedir.