Uluslararası Bakalorya programına göre yapılandırılmış sosyal bilgiler dersinin etkin vatandaşlık becerisi ve değerlerinin gelişimine etkisi

Toplum düzeninin korunması, toplumların çağdaş medeniyetler seviyesine ulaşmasında etkili olan tutum, beceri ve değerlerin kazanılabilmesi için vatandaşlık eğitimine ihtiyaç duyulmaktadır. Devletler kendi eğitim programlarını belirlerken ayrı bir ders olarak ya da diğer disiplinlerle bütünleştirilmiş olarak vatandaşlık eğitimine yer vermektedirler. Vatandaşlık eğitimi sayesinde insan hak ve özgürlüklerine saygılı, ulusal ve uluslararası beceri ve değerlere hâkim, katılımcı, araştıran, sorgulayan bireyler yetiştirilmesi amaçlanmaktadır. Ülkemizde ulusal programların yanında Milli Eğitim Bakanlığı'nın onayladığı uluslar arası niteliğe sahip programlar da uygulanmaktadır. Uluslararası Bakalorya Programı® da bunlardan bir tanesini oluşturmaktadır. Uluslararası Bakalorya Programları bireylerin kültürler arası anlayış geliştirmelerini, insanlar arasında saygının gelişmesini önemsemektedir. Yaşam boyu öğrenen, duyarlı bireyler yetiştirmeyi amaç edinen bu programlar ülkemizdeki bazı okullarda da ulusal programla bütünleştirilerek uygulanmaktadır. Araştırma bu programları uygulayan bir özel okulun ortaokul 5. sınıf öğrencileri ile yapılmıştır. Araştırmanın amacı Milli Eğitm Bakanlığı öğretim programı ve Uluslararası Bakalorya Orta Yıllar (International Baccalaureate Middle Years Programme) programına göre yapılandırılmış Sosyal Bilgiler derslerinin vatandaşlık beceri ve değerlerinin gelişimine etkisini incelemektir. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması ile yapılmıştır. Bulgular; öğrencilere yöneltilen açık uçlu sorular, ders gözlemleri, yarı yapılandırılmış gözlemler ve öğretmen günlüğünden elde edilen verilerden oluşmaktadır. Bakalorya Programları ve ulusal programla ilgili kaynaklardan elde edilen bulguların analizinde ise doküman incelemesi yönteminden faydalanılmıştır. Araştırmanın bulgularından elde edilen verilere göre IB programı ve MEB Programı misyonlarının birbiriyle uyumlu ve birbirlerini tamamlayıcı özelikte olduğu, IB MYP ve MEB Programı ile bütünleştirilmiş Sosyal Bilgiler derslerinin öğrencilerin vatandaşlık beceri ve değerlerine uygun tutum, beceri ve değerlerinin gelişmesine katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. IB MYP ile yapılandırılmış Sosyal Bilgiler dersi ulusal programının; hak ve özgürlüklerini, vatandaşlık görev ve sorumluluklarını bilen öğrencilerin yetişmesine, öğrencilerin araştırma, sorgulama, yaratıcı ve eleştirel düşünme becerilerine sahip, duyarlı, empati kurabilen bireyler olarak yetişmelerine katkı sağladığı gözlenmiştir. Özellikle IB öğrenen profilleri ve öğrenme yaklaşımlarının etkin vatandaşlık beceri ve değerlerini önemseyen, duyarlı bireyler yetiştirmeye katkı sağladığı görülmüştür. Bunun yanında IB Programını uygulayan okulun vizyon ve misyonunun da programın etkisini artırma konusunda önemli rol aldığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Etkin vatandaşlık, öğrenme yaklaşımı, öğrenen profili, beceri, değer