Uluslararası İnsan Hakları Hukukunda çalışma hakkı ve insana yakışır iş

Çalışma hakkı, temel bir insan hakkıdır. Bu hak bağlamında insanın öncelikle bir işe sahip olması gerekir. Dolayısıyla, yeterli istihdamın sağlanması ve işsizliğin önlenmesi çalışma hakkının kapsamı dahilinde yer alan en önemli konulardır. Fakat, çalışma hakkı sadece bir işe sahip olmaktan ibaret değildir. İlgili işin insana yakışır iş olması gerekir. İnsana yakışır iş kavramının doğrudan ilişkili olduğu hak çalışma hakkıdır. Nitekim insana yakışır işin hem literatürde hem de uluslararası insan hakları belgelerinde çalışma hakkı kapsamında değerlendirildiği ve tanımlandığı görülür. İnsana yakışır işe karşı bu yaklaşımların incelenmesi çalışmamızın temel amacını teşkil eder. Bu doğrultuda çalışmamızda öncelikle çalışma hakkının kapsamı ele alınır. Uluslararası Çalışma Örgütü (International Labour Organization / ILO) çalışma hakkının gelişiminde önemli yere sahip uluslararası bir örgüttür. İnsana yakışır iş kavramı ilk kez ILO tarafından 1999 yılında ortaya atılmıştır. Dolayısıyla, ILO'nun uluslararası çalışma dünyasına ilişkin vizyonunun araştırılması çalışmamız açısından önem taşımaktadır. Çalışma hayatına ilişkin yeni bir kavram olan insana yakışır iş, 21'inci yüzyılda kabul edilen bir dizi uluslararası belgede de yerini almıştır. Bu hususa ilişkin olarak çalışmamızda, söz konusu belgelerde insana yakışır işin konumu ve taşıdığı amaçlara çalışma hakkı ile ilişkisi bağlamında değinilir. Bunun yanı sıra, günümüzde Uluslararası Çalışma Örgütü'nün sosyal adalet hedefininin sağlanması doğrultusunda insana yakışır iş yeni bir araç olarak karşımıza çıkar. Bu bağlamda, çalışmamızda farklı ülkelerde insana yakışır işin sağlanması amacıyla çalışma hayatına ilişkin sorunların ve boşlukların ortadan kaldırılmasına yönelik ILO'nun uyguladığı programlar değerlendirilir.