Üniversite öğrencilerinin ayrılma bireyleşme özellikleri ve etkileyen etmenler

Ergenlik; biyolojik, psikolojik ve sosyal gelişimsel değişikliklerle karakterize,çocukluk ve erişkinlik arasında bir köprü, tüm çocukluk yaşantılarının tekrar gözdengeçirilerek bütünlük duygusunun oluşturulduğu bir dönemdir. M.Mahler tarafındanilk üç yaştaki nesne sürekliliğinin oluşması olarak tanımlanan ayrılma bireyleşmesürecinden sonra P. Blos, ergenliği ikinci ayrılma bireyleşme dönemi olaraktanımlamıştır. Bu durum ergenlikte aile bağımlılığından ayrılma ve toplumun birüyesi durumuna gelmek üzere infantil nesne bağlarının kaybolması şeklinde ortayaçıkmaktadır.Blos, ergenlikte ayrılma-bireyleşme sürecini kuramsal olarak açıkladığında busürecin, ergenlikte ve erişkin yaşamda görülen davranış özellikleri ve psikopatolojiyleolan ilişkisini de ortaya koymuştur. Ergenlikte ayrılma ve bireyleşme birçok faktördenetkilenmektedir. Yaş, cinsiyet farklılıkları, aile yapısı, ebeveynin rolü, ikizlik durumu,psikiyatrik hastalığın olup almaması, alkol ve madde kullanımının etkileri gibi konulararaştırılmıştır.Major depresyon, özellikle gençlik döneminde sık görülen bir tablo olupetiyolojisinde biyolojik, kalıtımsal, çevresel ve psikolojik birçok etmen roloynamaktadır. Dinamik açıdan depresyon nedeni olarak; bireyleşmede bozukluk,güvensiz bağlanma, olumsuz ebeveyn tasarımları ve nesne ilişkilerisayılabilmektedir.Ergenlik dönemi boyunca öfke ve kızgınlığın yaşanması son derece yaygın birdurumdur. İkinci ayrılma bireyleşme sürecinde olan ergenlerde yeniden yaklaşmakrizinin tekrar yaşandığını belirten Blos'a göre de, ergenlerdeki saldırganlık, öfkepatlamaları ve eyleme vuruk davranış bireyleşmedeki yetersizliği temsil eder.Dünya literatüründe ve ülkemizde ergenlik döneminde ayrılma bireyleşme ileilgili yapılmış çalışmalar sınırlı sayıdadır. Bu çalışmada ergenlerin ayrılma bireyleşmeözelliklerini ve çeşitli demografik etmenlerle ve depresyon ve öfke ile ilişkisinibelirlemek amaçlanmıştır.Çalışmaya gönüllü katılmayı kabul eden 1074 üniversite birinci sınıf öğrencisiergen dahil edilmiş, 1074 öğrenciden ölçekleri doğru ve eksiksiz dolduran 1026'sıçalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Örneklem grubuna, Sosyodemografik VeriFormu, AABT (Adolesan Ayrılma Bireyleşme Testi) ölçeğinin Türkçe Formu, SürekliÖfke-Öfke Tarz Ölçeği (SÖÖTÖ) ve Beck Depresyon Envanteri verilmiştir.Çalışmaya katılan ergenlerin sosyodemografik verileri ile ayrılma bireyleşmeözelliklerinin ilişkisi t-testi, Mann Whitney-U, Kruskal-Wallis varyans analizi ve tekyönlü varyans analizi (ANOVA) ile çözümlenmiştir. Çoklu karşılaştırmalarda post-hoctest olarak bonferoni testi kullanılmıştır. Ergenlerin ayrılma bireyleşme düzeyleri iledepresyon ve sürekli öfke-öfke tarzı arasındaki ilişki korelasyon analizi kullanılarakdeğerlendirilmiştir.Çalışmamızda hipotezlerimizi destekleyecek şekilde kızların ayrılmaanksiyetesi, arkadaşa yapışma, öğretmene yapışma, pratik yapma-aynalama, sağlıklıayrılma ve bakım arama puanlarının daha yüksek, erkeklerin ise ihtiyacı inkar etmepuanlarının daha yüksek olduğu, ergenlerin yaşları büyüdükçe olumlu ayrılmabireyleşme özelliklerinin arttığı, kardeş sayısı arttıkça ayrılmalanın zorlaştığı, katı vesıkı disiplinli ebeveyn algısının ergen ayrılma bireyleşmesini olumsuz etkilediği,ergenin ebeveynini soğuk-uzak-yetersiz ve ilgisiz algılamasının ayrılma ve yutulmaanksiyetesinin artmasına neden olduğu, çocukluktaki anne-baba hastalığının busürece olumsuz etkisi olduğu, anne ve babanın eğitim düzeyinin yüksek olmasınınergenin ayrılma bireyleşmesini olumlu yönde etkilediği, ilk üç yaş anne bakımınınayrılma bireyleşme üzerine olumlu etkisi olduğu, babanın bakımını üstlendiğigençlerde olumlu ayrılma bireyleşme özelliklerinin düşük olduğu, bakıcı değişikliğininayrılma bireyleşmeyi olumsuz etkilediği, spor yapma ve bir sosyal gruba üyeliğinolumlu ayrılmayla ilişkili olduğu, arkadaş ilişkilerinin ayrılma bireyleşmeye olumlukatkısı olduğu, alkol ve madde kullanımının ergenin ayrılma bireyleşme özellikleriniolumsuz olarak etkilediği, psikiyatrik ve fiziksel hastalığı olan gençlerin ayrılma vebireyleşmede zorlandığı saptanmıştır.Depresyonu olan gençlerin ayrılma bireyleşme özelliklerinin olumsuz olduğuşeklindeki hipotezimizi doğrulayacak şekilde; ayrılma anksiyetesi, yutulmaanksiyetesi, ihtiyacı inkar etme ve reddedilme beklentisi gibi olumsuz olaraknitelendirilen ayrılma bireyleşme özelliklerinin yüksek depresyon puanları ile pozitifilişkili olduğu görülmüştür. Öte yandan arkadaşa yapışma, pratik yapma-aynalama vesağlıklı ayrılma gibi olumlu ayrılma bireyleşme özellikleri ise düşük depresyonpuanları ile pozitif ilişkili bulunmuştur.Çalışmamızda yüksek sürekli öfke düzeyleri, öfke içte düzeyleri ve öfke dışadüzeyleri ile olumsuz ayrılma bireyleşme özelliklerinin birlikteliği saptanmıştır. Öfkekontrol puanları ile ise olumlu ayrılma bireyleşme özellikleri ilişkili bulunmuştur.Çalışmamızın bu konularda ve ikinci ayrılma bireyleşme dönemiyle ilgiliyapılacak ileriki çalışmalara öncülük edebileceği düşünülmektedir.