Üniversite öğrencilerinin fiziksel aktivitelere katılım düzeylerinin madde bağımlılığından korunma öz yeterliklerine etkisi

Tüm dünyada ciddi boyutlara ulaşan ve her geçen gün kullanım yaşı düşen madde kullanım problemi toplumlar açısından büyük risk taşımaktadır. Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin fiziksel aktivitelere katılım düzeylerinin madde bağımlılığından korunma öz yeterlik algılarını nasıl etkilediğini ve bu etkinin bazı değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın ikincil amacı ise hedef kitlenin tanınması ve ortaya konacak çalışmanın sonuçlarının madde bağımlılığıyla mücadele programlarının geliştirilmesine katkı sağlamaktır. Bu çalışmada, genel tarama modellerinden biri olan ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Mardin Artuklu Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklemin boyutu G*Power analizinde 176 katılımcının evreni temsil edeceği belirlenmiştir. Bu bağlamda evreni oluşturan Mardin Artuklu Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulunda 2023-2024 eğitim öğretim döneminde okuyan 658 öğrenci olup, çalışmamız 248 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma verilerinin analizinde, SPSS 25.0 programı ile analiz edilmiştir. Verilerin normallik analizi sonucu verilerin normal dağılım sergilemiştir. Verileri gösteriminde frekans ve yüzde olarak betimlenmiş kategorik değişkenler arası farklılığı belirlemek için ikili grupların analizinde t-testi, çoklu değişkenli grupların analizinde anova testi, farklılıkların kaynağını belirlemede post hoc testleri kullanılarak çıkan değerler tablo halinde verilmiştir. Ayrıca ölçekler arasında ilişkiyi belirlemeye yönelik pearson korelasyon analizi, tüm testler için anlamlılık düzeyi (p<.05) olarak alınmıştır. Araştırmaya katılan beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin fiziksel aktivite düzeyinin ortalama puanı (4715±2168 MET-dk./hafta) ile yeterli fiziksel aktivite düzeyine sahip oldukları, madde bağımlılığından koruma öz yeterlik algısını ortalama puanı (4.39±0.683) ile oldukça yüksek olduğu belirlenmiştir. Erkeklerin, 18-20 yaş grubunun, spor lisesi mezunu olanların, düzenli spor yapan, lisanslı sporcu olan, antrenörlük ve spor yöneticileri bölümünde okuyan öğrencilerin fiziksel aktivite düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Meslek lisesi ve spor lisesinden mezun olan öğrencilerin madde bağımlılığından korunma öz-yeterliklerinin, spor yapma süresi arttıkça yükseldiği saptanmıştır. Ayrıca, düşük gelir grubuna sahip olan öğrenciler ile düzenli spor yapan ve lisanslı sporcu olan öğrencilerin madde bağımlılığından korunma öz-yeterliklerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin fiziksel aktivite düzeyi ile madde bağımlılığından korunma öz yeterliği arasında düşük düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca fiziksel aktivite ölçeği madde bağımlığı korunma özeyterliğini %3,4 oranında pozitif yönlü etki ettiği saptanmıştır. Öğrencilerin spora kanalize olmaları, sporla uzun süreli ilgilenmeleri madde bağımlığından korunma özyterliklerini artırdığı düşünülmektedir.