Üniversite öğrencilerinin proaktif kariyer davranışları, kariyerde planlanmış rastlantı becerileri ve belirsizlik toleransları arasındaki ilişkilerin incelenmesi

Bu araştırma lisans öğrencilerinin kariyerde planlanmış rastlantı becerilerinin proaktif kariyer davranışlarını yordamasında belirsizlik toleransının aracı rolünü sınamayı amaçlamaktadır. Çalışma ilişkisel tarama modelinde bir çalışmadır. Araştırmanın alt amaçlarını; kariyerde planlanmış rastlantı becerilerinin proaktif kariyer davranışlarını yordayıp yordamadığının ve belirsizlik toleransının aracılık edip etmediğinin sınanması oluşturmaktadır. Araştırma grubu Adana'daki bir devlet üniversitesinde lisans eğitimine devam etmekte olan öğrencilerden oluşmaktadır. Katılımcıların %67.8'ini kadın, %31.9'unu erkek ve %0.3'ünü cinsiyet belirtmek istemeyen katılımcılar oluşturmaktadır. Araştırmada lisans öğrencilerinin kariyerde planlanmış rastlantı becerilerine ilişkin veriler Kim, Jung, Jang, Lee, Rhee, Cho ve Lee (2014) tarafından geliştirilen ve Akıman (2018) tarafından Türkçeye uyarlanan 'Kariyerde Planlanmış Rastlantı Envanteri' aracılığıyla ölçülmüştür. Belirsizlik toleransına ilişkin veriler Carleton, Norton ve Asmundson (2007) tarafından geliştirilen ve Sarıçam, Erguvan, Akın ve Akça (2014) tarafından Türkçeye uyarlanan 'Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği - Kısa Form' aracılığıyla ölçülmüştür. Proaktif kariyer davranışları ise Doğanülkü ve Kırdök (2025) tarafından geliştirilen 'Proaktif Kariyer Davranışları Ölçeği' aracılığıyla ölçülmüştür. Lisans öğrencilerinin kişisel bilgilerine ilişkin veriler ise araştırmacı tarafından hazırlanan 'Kişisel Bilgi Formu' kullanılarak toplanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde, lisans öğrencilerinin kariyerde planlanmış rastlantı becerileri, belirsizlik toleransı, proaktif kariyer davranışları arasındaki ilişkilerin anlaşılması için Pearson korelasyon; planlanmış rastlantı becerilerinin proaktif kariyer davranışlarını yordamasının sınanması için hiyerarşik regresyon; bu ilişkide belirsizlik toleransının aracılığının sınanması için PROCESS Model 4 analizi uygulanmıştır. Yapılan korelasyon analizi sonucunda, kariyerde planlanmış rastlantı becerilerinin istikrar ve risk alma boyutlarının belirsizlik toleransı ile; istikrar, iyimserlik, risk alma ve merak boyutlarının proaktif kariyer davranışları ile; belirsizlik toleransının proaktif kariyer davranışları ile pozitif korele olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Hiyerarşik regresyon analizinin sonuçlarına göre istikrar, risk alma ve iyimserlik değişkenleri proaktif kariyer davranışlarını anlamlı ve güçlü bir şekilde yordamaktadır (p < .01). Buna karşın, merak ve esneklik değişkenleri modele anlamlı bir katkı sunmamıştır (p > .05). En yüksek katkı iyimserlik değişkeniyle birlikte elde edilmiş; modelin açıklayıcılığı %34.1'e yükselmiştir. Aracılık analizlerinin bulguları ise, kariyerde planlanmış rastlantı becerilerinin (istikrar, esneklik, iyimserlik, risk alma ve merak) her birinin ayrı ayrı proaktif kariyer davranışlarını yordamasında belirsizlik toleransının aracı role sahip olduğunu göstermektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular, literatür çerçevesinde tartışılmış ve gerekli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Kariyerde planlanmış rastlantı becerileri, belirsizlik toleransı, proaktif kariyer davranışları, beliren yetişkinlik.