Üretken yapay zekâ kabul seviyesi ve yapay zekâ okuryazarlığının Türkçe öğretmenliği lisans öğrencilerinin dijital yazma becerilerine etkisine yönelik bir değerlendirme

Bu araştırmanın amacı, devlet üniversitelerindeki Türkçe Öğretmenliği programında öğrenim gören öğrencilerin dijital okuryazarlık düzeyleri, üretken yapay zekâ kabulü, yapay zekâ okuryazarlığı ile iletişim becerileri arasındaki ilişkileri incelemektir. Ayrıca, katılımcıların dijital ve yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin çeşitli demografik değişkenlere göre nasıl farklılaştığını ortaya koymak da hedeflenmiştir. Bu amaç doğrultusunda, nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye'deki devlet üniversitelerinin Eğitim Fakülteleri Türkçe Öğretmenliği bölümlerinde öğrenim gören 502 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcılar rastgele seçim yöntemiyle belirlenmiş ve demografik bilgileri analiz edilmiştir. Veri toplama sürecinde, katılımcıların demografik özelliklerini belirlemek için Kişisel Bilgi Formu, dijital okuryazarlık düzeylerini belirlemek için Dijital Okuryazarlık Ölçeği, üretken yapay zekâ kabul düzeylerini belirlemek için Üretken Yapay Zekâ Kabul Ölçeği ve yapay zekâ okuryazarlık düzeylerini belirlemek için Yapay Zekâ Okuryazarlık Ölçeği kullanılmıştır. Bu ölçeklerin geçerlilik ve güvenirlik testleri yapılmış ve yüksek güvenilirlik düzeyleri tespit edilmiştir. Veriler, Google Form aracılığıyla toplanmış ve IBM SPSS Statistics programı kullanılarak analiz edilmiştir. Betimsel istatistikler, ANOVA ve ilişki analizleri kullanılarak demografik değişkenler ve ölçek alt boyutları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bu çalışmada katılımcıların çoğunluğunun kadın olduğu, 18-24 yaş aralığında bulunduğu, Anadolu Lisesi mezunu olduğu ve orta gelir grubundan geldiği tespit edilmiştir. Katılımcılar, çeşitli teknolojik cihazlara ve internete erişime sahip olup günlük olarak önemli miktarda teknoloji kullanmaktadır. Yapay zekâ kullanım oranı katılımcıların yarısından fazlasında olup bazen kullanmaktadırlar. Çoğunluk yapay zekâ ile ilgili ders almamış, alanlar ise genellikle teknoloji tasarım dersleri almıştır. Dijital yazma becerileri yüksek seviyede olup üretken yapay zekâya genel olarak olumlu yaklaşılmakta ve yapay zekâ okuryazarlığı orta seviyededir. Dijital yazma becerileri, üretkenlik, performans beklentisi, efor beklentisi, kolaylaştırıcı koşullar ve sosyal etki gibi faktörlerle güçlü bir ilişki göstermekte ancak yapay zekâ okuryazarlığı ile daha az belirgin ilişkiler bulunmaktadır. Kadınlar dijital yazma becerilerinde ve performans beklentisinde erkeklere göre daha yüksek ortalamalara sahipken erkekler yapay zekâ okuryazarlığında daha yüksek ortalamalara sahiptir. Gelir grupları arasında dijital yazma becerileri, üretken yapay zekâ kabulü ve yapay zekâ okuryazarlığı açısından anlamlı farklar bulunmakta ve orta gelir grubundaki katılımcılar, yapay zekâ okuryazarlığında en iyi ortalamalara sahiptir. Dijital yazma becerileri ve yapay zekâ kabulü sınıf düzeyine göre değişiklik göstermezken yapay zekâ okuryazarlığı sınıf düzeyi yükseldikçe anlamlı şekilde artmaktadır. Yapay zekâ kullanan öğrenciler, üretkenlik ve performans beklentilerinde, efor beklentisi ve sosyal etkiler açısından daha yüksek farkındalığa sahip olup teknik anlama ve pratik uygulama becerilerinde daha yetkindirler. Yapay zekâ dersi alan öğrenciler performans beklentisi ve teknik anlama boyutlarında daha gelişmiş durumdadır. Yaş arttıkça dijital yazma becerileri artmaktadır; teknolojiye erişim durumu, dijital yazma becerileri, üretken yapay zekâ kabulü ve yapay zekâ okuryazarlığı ile pozitif ilişki göstermektedir. Yapay zekâ kullanım düzeyi, dijital yazma becerileri ve üretken yapay zekâ kabulü ile pozitif ilişki; teknoloji kullanım alışkanlıkları ise dijital yazma becerileri, üretken yapay zekâ kabulü ve yapay zekâ okuryazarlığı üzerinde olumlu etkiler göstermektedir. Araştırma bulgularından hareketle eğitim programlarında dijital yazma ve yapay zekâ okuryazarlığına yönelik derslerin genişletilmesi, cinsiyet ve gelir gruplarına özel destekleyici programlar sunulması, teknolojiye erişimi artırıcı önlemler alınması, yapay zekâ derslerinin yaygınlaştırılması ve öğretmen eğitimlerinin güçlendirilmesi önerilmektedir.