Güvenliorman transportu planlamasıiçin CBS-tabanlı ağanalizi yönteminin kullanılması

Tomruk kamyonları kullanılarak yapılan orman transportu, orman ürünleri üretiminin maliyetli aşamalarından biridir. Tomruk kamyonu kullanmak, özellikle orman alanlarının çoğunlukla dağlık alalarda yer aldığı bölgelerde, ormancılık çok tehlikeli mesleklerden biri olarak kabul edilmektedir. Son yıllarda orman ürünlerinin taşınması sırasında nakliye maliyetlerini en aza indirmek için büyük tonajlı tomruk kamyonları tercih edilmektedir. Teknik standartların yetersiz olduğu (platform genişliği, kurp yarıçapı, kurp genişliği vb.) orman yollarının yanı sıra sanat yapıları ve üstyapı eksikliği, büyük tonajlı tomruk kamyonlarının hareket ve manevra kabiliyetini sınırlandırmakta ve bu durum kamyon sürücülerinin güvenliğini olumsuz etkilemektedir. Bu çalışmada, CBS tabanlı ağ analizi yöntemi kullanılarak güvenlik kısıtlamalı ulaşım planının geliştirilmesi ve sürücü güvenliğinin ön planda olduğu durumlarda karşılaşılacak ek ulaşım maliyetinin hesaplanması amaçlanmıştır. Çalışma alanı, Türkiye'nin Bursa şehrinde bulunan Paşalar, Sarnıç ve Turfal Orman İşletme Şefliklerinden (OİŞ) oluşmaktadır. Çalışmada iki senaryo ele alınmıştır: 1) nakliye maliyetlerini en aza indiren transport planı ve 2) kamyon sürücülerinin güvenliğini maksimuma çıkaran transport planı. İki senaryonun transport planı arasındaki fark, optimum güzergahlar, nihai orman depoları ve kamyon sürücülerinin güvenliği için harcanan ek transport maliyetleri açısından değerlendirilmiştir. Paşalar, Sarnıç ve Turfal OİŞ'de taşınan orman ürünlerinin hacmi sırasıyla 8852,50 m3 , 10327,11 m3 ve 6.352,73 m3 bulunmuştur. Birinci senaryo sonuçları, Sarnıç ve Turfal OİŞ'deki rampalardan taşınan orman ürünlerinin kendi depolarına, Paşalar OİŞ'deki orman ürünlerinin ise hem kendi deposuna hem de diğer OİŞ'lerdeki depolara nakledildiğini göstermiştir. İkinci senaryoda ise Turfal OİŞ'deki orman ürünlerinin kendi deposuna, Paşalar ve Sarnıç OİŞ'lerdeki orman ürünlerinin ise hem kendi depolarına hem de diğer OİŞ'deki depolara taşındığı bulunmuştur. Güvenliğin dikkate alındığı ikinci senaryoda toplam transport maliyetinin %58,23 (12874,70 €) arttığı tespit edilmiştir. Ayrıca ikinci senaryoda Paşalar, Sarnıç ve Turfal OİŞ'lerdeki transport maliyetinin sırasıyla %36,14, %93,33 ve %32,54 oranında arttığı belirlenmiştir. CBS tabanlı ağ analizi yöntemi, tomruk kamyonu sürücülerinin güvenliği dikkate alınarak orman ürünleri nakliyatının planlanmasında etkin bir şekilde kullanılabilmektedir. Örnek taşıma planı sonucunda elde edilen çıktılar, karar vericilerin, tomruk kamyonlarının kullanılmasıyla ilgili yüksek güvenlik riskleri bulunan orman alanlarında orman ürünlerinin taşınması için %50'nin üzerinde ek nakliye maliyeti ödemeye gönüllü olması gerektiğini ortaya koymuştur.