Uzaktan eğitimin öğrencilerin Türkçe derslerine yönelik akademik motivasyonlarına yansımaları

Toplumların günlük yaşam gerekliliklerinin öğrenilmesi, kültürel birikimlerin aktarımı ve çağın gerekliliklerini yerine getirebilme gibi sebeplerle gerçekleştirilen eğitim aktiviteleri yüzyıllar boyunca farklı model, yöntem ve tekniklerle sürdürülmektedir. Temelde bu aktivitelerden en yüksek düzeyde faydalanmayı amaçlayan uzaktan eğitim uygulamaları; en ücra noktalardaki bireylere ulaşmak, özel durumu olanlara imkân vermek, diğer özel ihtiyaçlara cevap vermek amacıyla son 60 yıldır eğitim uygulamalarına alternatif olarak kullanılmaktadır. Son dönemde yaşanan COVID-19 pandemisiyle birlikte bu uygulamalar alternatif olmaktan çıkarak zorunluluk hâline gelmiştir. Tüm faaliyetler belli bir motivasyonla gerçekleştirilmektedir. Eğitim faaliyetlerinde ise akademik motivasyon kavramı öne çıkmaktadır. Bu yeni düzende bireylerin akademik motivasyonları, sürecin başlaması ve ilerlemesi için son derece önemlidir. Özellikle bireyin her alanda ihtiyaç duyacağı donanımlara sahip olmasını sağlayacak olan ana dili eğitimine ilişkin motivasyonun belirlenmesinin önemli olduğu düşünülmektedir. Çalışma uzaktan eğitimin öğrencilerin Türkçe derslerine ilişkin akademik motivasyonlarına yansımalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla çalışma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması (vaka çalışması) deseninde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada çalışma grubu, veri toplama araçları, araştırmacı ve veri analizlerinde çeşitlilik sağlanarak üçgenleme yöntemi uygulanmaya çalışılmıştır. Çalışma grubu; Elazığ il merkezinde öğrenim gören ortaokul öğrencilerinden, ikamet eden velilerden ve görev yapan Türkçe öğretmenleri arasından amaçlı örnekleme yöntemleri ile kesitler hâlinde belirlenmiştir. Nitel çalışmalara uygun olarak katılımcıların duygu ve düşüncelerini ayrıntılarıyla sunmasına imkân vermek amacıyla veri toplama sürecinde açık uçlu sorular tercih edilmiş ve gerekli durumlarda daha ayrıntılı veriler elde etmek, ek sorular ve sonda soruları yöneltebilmek için yarı yapılandırılmış bire bir görüşmeler ile odak grup görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Odak grup ve öğrenci görüşmelerinde "hipotetik, şeytanın avukatı, ideal konum ve yorumsamacı" soru tiplerinden yararlanılmıştır. Katılımcıların görüşlerinden elde edilen veriler; ses kayıt cihazıyla kaydedilerek bilgisayarda yazılı hâle getirilmiş, ardından nitel içerik analizi yöntemleriyle analiz edilmiştir. Görüşmeler sırasında hatırlatıcı not ve gözlem raporları tutulmuş; araştırmanın sağlamlığı, saydamlığı artırılmaya çalışılmıştır. Katılımcı görüşlerinden elde edilen veriler, olgunun her bir alt boyutunu yansıtacak şekilde alan yazın temelli kategorilendirilerek kategori netliği sağlanmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte problemle ilgili olmadığı düşünülen görüşler çıkarılarak fenomonolojik azaltma yapılmıştır. Kodlayıcı güvenirliği için başlangıç ve sonuç kodlamalar yapılmış; bununla birlikte dış denetleyici kullanılmış, kodlamalar arasında uyum yüzdesinin ilk etapta %70'in üzerinde olmasına özen gösterilmiş, bu noktada Miles ve Huberman'ın formülü kullanılmıştır. Çalışmada benzer cevaplar bir araya getirilerek, cevapların toplam cevaplar içindeki frekansı tablolaştırılmış ve frekanslar tabloların altında yorumlanmıştır. Yorumlarda olgunun tanımlanması adına betimsel fenomenoloji, açıklanması adına yorumsayıcı fenomenoloji, desteklenmesi amacıyla alan yazın kaynaklı bilgiler kullanılmıştır. Nitel araştırmanın epistemolojik temellerine uygun olarak araştırmacılar tarafından istatistiksel genelleme yerine "analitik genelleme yaklaşımı" benimsenmiştir. Nitel araştırmaların doğasına uygun olarak tümevarımsal bir yaklaşım benimsenmiş, duruma ilişkin verilerin bütüncül sonuçlarına ulaşmak hedeflenmiştir. Çalışma sonucunda öğrencilerin uzaktan eğitim sürecinde Türkçe dersine ilişkin başarıya yönelik içsel motivasyonlarının ve tanımlanmış dışsal motivasyonlarının ağır bastığı, süreçte öğrencilerin derse yönelik akademik motivasyonlarını düşüren üç unsurun -etkileşim, alt-yapı problemleri ve ölçme-değerlendirme- öne çıktığı; öğrencilerin uzaktan eğitimdeki Türkçe derslerine motive olmalarındaki en büyük etkinin derse ve öğretmene karşı olumlu bir tutuma sahip olmaları, Türkçe dersini ya da Türkçe öğretmenini sevmeleri ve sürece karşı iyimser bakış açısına sahip olmaları olduğu söylenebilir.