V numaralı (H. 1196–1199/ M. 1782–1785) Bosna Ahkâm Defteri -değerlendirme ve transkripsiyon-

Osmanlı Devleti'nin en yüksek yargı ve karar organı olarak Dîvân-ı Hümâyûn'da alınan kararların özetlerinin kaydedildiği farklı defter çeşitleri bulunmaktadır. İlk zamanlar devletin iç ve dış tüm meselelerine ait kararlar ve bu meselelerle ilgili fermânlar Mühimme Defterleri adı verilen defterlere kaydedilirdi.1649'dan itibaren artan şikâyetlerle birlikte "Şikâyet Defterleri "tutulmaya başlanmıştır. XVIII. yüzyılın ortalarından itibaren (1742) ise şikâyetler her Eyâlet için ayrı oluşturulan "Ahkâm Defterleri'ne" kaydedilmeye başlanmıştır. Ahkâm defterleri oluşturulduğu halde şikâyet defterleri tutulmaya devam edilmiştir. Ahkâm Defterleri, temelde halkın şikâyet ve problemlerini çözüme kavuşturmak ve adaleti tesis etmek amacıyla düzenlenmiştir. Osmanlı bürokrasisinde onaltı eyâlet adına düzenlenen bu defterlerin şekil ve içerik yönünden değerlendirilmesi ve tanıtılması gerek tarihi çalışmalara gerekse bölge üzerine yapılacak akademik çalışmalara katkı sağlaması bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışmada 5 numaralı Bosna Ahkâm Defteri'nin fiziksel durumu, dil ve diplomatik özellikleri, içeriği ve içerdiği belge sayıları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma sırasında elde edilen veriler gerektiğinde tablo hâlîne getirilip metin içerisinde verilmiş, böylece çalışmaya istatistiksel katkı sağlanılması amaçlanmıştır. Bu çalışma neticesinde defterdeki hükümlerin içeriği, defterde bahsi geçen yerleşim birimleri de tespit edilerek bölgenin coğrafi sınırları hakkında da bilgilere ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: 18.Yüzyıl, Bosna, Ahkâm Defterleri, Şikâyet, Adalet, Balkanlar, Osmanlı Devleti