Van gevaş saint thomas (altınsaç) kilisesi rölöve, restitüsyon ve restorasyon projesi

Bu çalışma, Van ilinin Gevaş ilçesine bağlı Altınsaç köyünde yer alan Saint Thomas (Aziz Tomas) Manastırı ve Kilisesi'ni mimari, tarihsel ve koruma bağlamında inceleyerek belgelenmesini ve sürdürülebilir bir restorasyon yaklaşımıyla geleceğe aktarılmasını amaçlamaktadır. Van Gölü çevresindeki Vaspurakan bölgesinin önemli yapılarından biri olan bu kilise, Ermeni mimarlık tarihinin tipik özelliklerini yansıtan, tek nefli, çokgen kasnaklı kubbeli bir plana sahiptir. 10. yüzyıla tarihlendirilen yapı; bölgedeki sismik aktivitelere uygun taş işçiliği, kireç harcı kullanımı ve kırsal mimariyle uyumlu sadeliğiyle dikkat çekmektedir. Tez kapsamında öncelikle Van ve Gevaş bölgesindeki diğer Ermeni kiliseleri (Akdamar, Garmravank, Deveboynu ve Altınsaç Kiliseleri) ile karşılaştırmalı analizler yapılmıştır. Saint Thomas Manastırı'nın mimari, malzeme ve plan özellikleri bu örneklerle benzerlikler ve farklılıklar temelinde değerlendirilmiştir. Ardından yapının mevcut durumu ayrıntılı olarak incelenmiş; geleneksel ölçüm yöntemlerinin yanı sıra lazer tarama, drone ile hava fotoğraflama ve dijital modelleme teknikleri kullanılarak rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanmıştır. Restorasyon önerileri, ulusal ve uluslararası koruma ilkeleri (Venedik Tüzüğü, ICOMOS, UNESCO) çerçevesinde; temizlik, sağlamlaştırma, bütünleme, yeniden yapım, yenileme ve işlevlendirme müdahaleleri üzerinden sistematik biçimde geliştirilmiştir. Ayrıca yapı ve çevresinin yerel turizm potansiyeli de göz önünde bulundurularak sürdürülebilir koruma için toplumsal katılım ve farkındalık yaratacak stratejiler önerilmiştir. Bu tez, hem Van bölgesindeki Ermeni mirasının belgelenmesine katkı sunmakta hem de Anadolu'nun çok katmanlı kültürel belleği içinde bu tür yapıların korunmasına yönelik metodolojik bir model ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Saint Thomas Manastırı, Ermeni Kilise Mimarisi, Gevaş, Van Gölü, Kültürel Miras, Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon, Koruma İlkeleri, Kırsal Mimari