Van Gölü'nde yaşayan inci Kefali balığının (Alburnus tarıchı) değişik dokularındaki (kas, karaciğer ve gonat) yağ asiti içeriğinin mevsimsel değişimi

Bu çalışmada, Türkiye'nin en büyük gölünde yaşayabilen tek balık olanAlburnus tarichi'nin kas, karaciğer ve gonatlarının total lipidi, fosfolipit, triaçilgliserol ve fosfatidilkolin (PC), fosfatidilinositol (PI), fosfatidilserin (PS) ve fosfatidiletanolamin (PE) gibi fosfolipit altsınıfları fraksiyonundaki yağ asidi bileşiminin, eşeye ve mevsime bağlı değişimleri araştırılmıştır. Balık örnekleri Van Gölü'nden Şubat 2012-Aralık 2012 tarihlerinde ikişer aylık periyotlarla alınmıştır. Total lipit içeriği yıl içinde dişilerin kas dokusunda % 3.21-5.57, erkeklerin kas dokusunda % 3.33-5.23, ovaryumunda % 4.93-6.95, testislerde % 3.54-7.87, dişilerin karaciğerinde % 7.79-27.27, erkeklerin karaciğerinde % 10.69-29.73 aralığında değişmiştir. A. tarichi'nin karaciğeri dokusunun diğer dokulara oranla daha fazla total lipit içerdiği saptanmıştır. A. tarichi'nin dokularındaki total lipit miktarı; üreme zamanı ve mevsime bağlı olarak değişiklik göstermiştir. Örneğin, A. tarichi'nin kaslarındaki total lipit içeriğinin, üreme döneminin başlangıcı olan nisan ayında minimum, üreme sonrası dönem olan ağustos ayında maksimum seviyede olduğu tespit edildi. Kasın total lipit içeriği diğer dokulardan daha düşük bulunmuştur. Dişi bireylerin tüm dokularındaki (kas, karaciğer ve ovaryum) total lipit içeriği, diğer periyot ve sezona oranla ağustosta daha yüksek bulunmuştur. Gaz kromatografi sonuçlarına göre; balıkların kas, gonat ve karaciğer gibi dokularında doymuş yağ asitlerinden miristik asit (14:0), pentadekanoik asit (15:0), palmitik asit (16:0), heptadekanoik asit (17:0) ve stearik asit (18:0); tekli doymamış yağ asitlerinden palmitoleik asit (16:1n-7), oleik asit (18:1n-9) ve eikosenoik asit (20:1n-9); aşırı doymamış yağ asitlerinden linoleik asit (18:2n-6), linolenik asit (18:3n-3), Eikosadienoik asit (20:2n-6), eikosatrienoik asit (20:3n-6), arakidonik asit (20:4n-6, AA), eikosapentaenoik asit (20:5n-3, EPA), dokosapentaenoik asit (22:5n-3) ve dokosaheksaenoik asitler (22:6n-3, DHA) tespit edilmiştir. Balıkların; kas, gonat ve karaciğerlerindeki total lipidi, total fosfolipit, triaçilgliserol ve fosfolipit altsınıfları (PC, PI, PS ve PE) fraksiyonlarındaki yağ asidi içerikleri; yağ asidi standartları kullanılarak, gaz kromatografi ile belirlenmiştir. Bu çalışmada, ΣSFA (Saturated Fatty Acids: Doymuş Yağ Asitleri), ΣMUFA (Monounsaturated Fatty Acids: Tekli Doymamış Yağ Asitleri) ve ΣPUFA (Polyunsaturated Fatty Acids: Aşırı Doymamış Yağ Asitleri) düzeylerinin, aynı balık türünün dokuları ve mevsime bağlı olarak değiştiği belirlenmiştir. A. tarichi'nin dokularından ekstrakte edilen total lipitlerinde ΣSFA oranı % 18.90-40.30,ΣMUFA % 24.75-52.87 arasında değişmiştir. Dokuların total lipidinde ΣPUFA yüzdesi, % 18.83-45.13 arasında bulunmuştur. A. tarichi'nin karaciğerindeki total lipidin ΣMUFA yüzdeleri, kas ve gonad dokularından daha yüksek bulunmuştur. Tüm mevsimlerde, İnci Kefali'nin doku lipitlerindeki total lipit, fosfolipit (PL) ve triaçilgliserol (TAG) fraksiyonlarındaki ΣSFA, ΣMUFA ve ΣPUFA dağılımları farklı bulunmuştur. Triaçilgliserol, fosfolipide oranla daha az oranda ΣPUFA, daha fazla oranda ΣMUFA;TAG ile karşılaştırıldığında PL daha fazla oranda ΣPUFA ve ΣSFA, daha az oranda ΣMUFA içermiştir. Tüm mevsimlerde İnci Kefali'nin dokularındaki total lipitlerde SFA içinde temel bileşen 16:0 (% 11.58-21.56), tekli doymamış yağ asitleri içinde 16:1n-7 (% 7.27-21.23) ve 18:1n-9 (% 16.95-36.94), PUFA içinde DHA (% 5.66-20.07) ve EPA (% 5.19-14.38)'tir. İnci Kefali'nin dokularında baskın yağ asitlerinin oranları; üreme zamanı, sıcaklık ve mevsime bağlı olarak değişmiştir. A. tarichi'nin her iki eşeyinin kas total lipidindeki 16:0 yüzdesinin, diğer aylarla karşılaştırıldığında şubat ve ağustos aylarında daha yüksek olduğu; buna karşılık DHA yüzdesinin, diğer aylarla karşılaştırıldığında ekim ayında düşük olduğu bulunmuştur. A. tarichi'nin kas lipitlerinin PL fraksiyonunda ΣSFA ve 16:0'ın oranın üreme dönemi olan haziran ayında düştüğü, buna karşılık ΣSFA ve 16:0 oranın üreme sonrası ağustos ayında yüksek olduğu belirlenmiştir. İnci kefali'nin her iki eşeyinin total lipitlerinde n-3/n-6 oranı; kasta 3.50-4.41, karaciğerde 3.03-5.54, gonatlarda 3.14-6.09 aralığında tespit edilmiştir. A. tarichi'nindokularındaki TAG ve PL yağ asidi kompozisyonları farklı bulunmuştur. Triaçilgliseroller; yüksek oranda ΣMUFA, 14:0, 16:1n-7, 18:2n-6 ve 18:3n-3; fosfolipitler ise yüksek miktarda ΣPUFA, 20:3n-6, AA, EPA, 22:5n-3, DHA ve ΣSFA'ler içinde 18:0 içermiştir. Bu çalışmada, İnci Kefali'nin değişik dokularında PC, PE, PS ve PI gibi fosfolipit altsınıflarının yağ asit içeriklerinin mevsimsel dağılımıda belirlenmiştir. Dokulardaki temel fosfolipitler PC, PE, PI ve PS olarak belirlenmiştir. Kantitatif yağ asiti içeriklerinin PL altsınıfları arasında değiştiği belirlenmiştir. Örneğin, İnci Kefali'nde PC'nin baskın yağ asitleri 16:0 ve DHA iken; PI'nın 18:0 ve AA'dır. PE'nin temel bileşenleri 18:0 ve DHA olarak belirlenmiştir. Bir yıl boyunca İnci Kefali'nin dokularındaki PL altsınıflarının yüzdelerinde bazı değişiklikler oluştu. PL fraksiyonlarında bulunan 16:0 ve doymuş yağ asitleri yüzdesi ağustosta artarken; DHA ve PUFA'ların miktarı aralık artmıştır. İnci Kefali'nin değişik dokularındaki aynı PL altsınıfı yağ asit içeriği değiştiği belirlenmiştir. Örneğin, A. tarichi'de ovaryumun PI'sı, diğer dokuların PI'sından daha fazla AA içermiştir. Yıl boyunca PC, PE, PI ve PS'nin yağ asitlerinin yüzdelerinde bazı değişiklikler oluştu. İnci Kefali'nin dokularında TAG ve PL altsınıflarının yağ asit içerikleri farklıydı. Miristik asit, 16:1n-7, 18:1n-9, ΣMUFA, 18:2n-6 ve 18:3n-3 yüzdeleri TAG'de, PL altsınıflarında belirlenen değerlere oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. A. tarichi'nin PL altsınıflarında 16:0, 18:0, AA, DHA ve ΣPUFA, TAG fraksiyonundan daha yüksek bulunmuştur.