Verilerin kümelenmesinde tepki stili etkisi: PISA 2015 örneği

Tutum-başarı paradoksu ülke içinde tutum ile başarı arasındaki ilişkinin pozitif, ülkeler arasında ise tutum ile başarı arasındaki ilişkinin negatif olmasıdır. Tepki stili yanlılığı da tutum-başarı paradoksunun sebeplerinden biri olarak kabul edilmekte ve istatistiksel analiz sonuçlarının geçerliğini olumsuz şekilde etkilemektedir. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı, PISA 2015 uygulamasına katılan ülkelerdeki öğrencilerin tepki stili yanlılıklarını düzelterek içeriğe dayalı kümelenmesini sağlamak ve tepki stili yanlılığının tutum-başarı paradoksu üzerindeki etkisini belirleyerek ülke içi ve ülkeler arasındaki tutum ile başarı arasındaki ilişkiyi açıklamaktır. Korelasyonel desende yürütülen araştırmanın örneklemini PISA 2015 uygulamasına katılan ve tutum-başarı paradoksunun görüldüğü ülkeler arasından seçilen 21 ülkedeki 15 yaş grubundaki öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmada öğrencilerin fene yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla Fenden Hoşlanma, Başarı Motivasyonu ve Fen Öz Yeterliği ölçekleri kullanılmıştır. Tepki stili yanlılığının düzeltilmesi amacıyla verilerin analizinde Tepki Stili Yanlılığının Düzeltilmesi ve Kümelenmesi (TSYDK) yöntemi kullanılmıştır. TSYDK yöntemi ile tepki stili yanlılığından arındırılmış düzeltilmiş puanlar elde edilmekte ve bu puanlar üzerinden öğrencilerin kümelenmesi gerçekleştirilmektedir. Ayrıca, düzeltilmemiş ham puanlar üzerinden K-ortalamalar kümeleme yöntemi de kullanılarak TSYDK yöntemi ile karşılaştırması yapılmıştır. Düzeltilmemiş ve düzeltilmiş fene yönelik tutum puanları arasındaki farkın manidarlığını değerlendirmede her bir ülke için ilişkili örneklem t-testi analizi yapılmıştır. Fene yönelik tutum ile fen başarısı arasındaki ilişkide tepki stillerinin etkisini incelemek amacıyla düzeltilmemiş ve düzeltilmiş puanlara dayalı korelasyon değerleri elde edilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre, TSYDK yöntemi ile araştırmada yer alan her üç fene yönelik tutum ölçeğindeki tepki stili yanlılığı düzeltilmiş ve içerik tabanlı kümeler elde edilmiştir. Ayrıca TSYDK yöntemi ile tepki stili tabanlı kümelerde elde edilmiştir. TSYDK yöntemi ile elde edilen tepki stili tabanlı ve içerik tabanlı kümelerin birbirinden farklı olduğu görülmüştür. Her üç ölçek için K-ortalamalar yöntemi ile elde edilen kümelemede ise ölçülen özellik açısından öğrencilerin kümelere ayrılmadığı, tepki stili tabanlı kümeleme sonuçlara benzer sonuçlar elde edilmiştir. TSYDK yönteminin bireyleri kümeleme performansı açısından K-ortalamalar kümeleme yöntemine göre daha başarılı olmuştur. Her üç ölçek içinde ülkelerin büyük çoğunluğunda düzeltilmemiş ve düzeltilmiş fene yönelik tutum puan ortalamaları arasındaki farklılığın manidar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Düzeltilmemiş ve düzeltilmiş puanlar aracılığıyla elde edilen ülkeler arası tutum-başarı korelasyon değerleri her üç ölçek içinde negatif bulunmuştur. Düzeltilmiş puanlar aracılığıyla elde edilen ülkeler arası tutum-başarı korelasyon değerleri, düzeltilmemiş puanlar aracılığıyla elde edilen ülkeler arası tutum-başarı korelasyon değerinden daha düşüktür. Elde edilen bütün sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde; tutum-başarı paradoksunun sebeplerinden birinin tepki stili yanlılığının olduğu ancak tepki stili yanlılığının düzeltilmesinin bu paradoksu ortadan kaldırmada tek başına yeterli olmadığı ve TSYDK yöntemi ile tepki stili yanlılığının düzeltilebildiği, ölçülen özellik açısından öğrencilerin TSYDK yöntemi ile kümelenmesinin daha geçerli sonuçlar verdiği görülmüştür.