In vitro insan sindirim simülasyonu modelinin Türkiye'de yetişen cistus türlerinin kimyasal yapıları ve biyolojik aktiviteleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi

Oksidatif stres, diyabet, Alzheimer, kanser gibi çeşitli metabolik hastalıkların önemli öncülerinden biridir. Birçok bilimsel çalışma, bitki sekonder metabolitlerinin oksidatif stresin ve zararlı etkilerinin önlenmesinde önemli bir rol oynadığını göstermiştir. Bu bağlamda, bu çalışma, Türkiyede yetişen Cistus türlerinden (C. creticus L., C. laurifolius L., C. monspeliensis L., C. parviflorus Lam. and C. salvifiiolius L.) elde edilen metanolik ve sulu ekstrelerin fenolik profilini, antioksidan ve antidiyabetik potansiyellerini in vitro yöntemlerle araştırmak için planlandı. Biyoyararlanım, fenolik bileşiklerin biyoaktivitesini etkileyen önemli bir parametre olmasına rağmen çalışmaların çoğunda dikkate alınmamıştır. Bu nedenle, fenolik içeriklerin biyoyararlanımını saptamak için tüm ekstrelere in vitro sindirim simülasyon prosedürü uygulandı. Toplam fenolik, flavonoit, fenolik asit, saponin ve proantosiyanidin içerikleri sindirimin tüm aşamaları için karşılaştırmalı olarak belirlendi. Ayrıca, marker flavonoidlerin (tilirozit, hiperozit ve kersitrin) miktar tayini de Yüksek Performanslı İnce Tabaka Kromatografisi (YPİTK) analizi ile gerçekleştirildi. Ayrıca ekstrelerin antioksidan aktiviteleri, aktivite profillerini derinlemesine ortaya çıkarmak için mekanik olarak farklı yöntemlerle incelendi. Serbest radikal süpürme (DPPH ve DMPD) ve metal indirgeme potansiyeli (FRAP ve CUPRAC) tahlilleri ve toplam antioksidan kapasite tahlili, sindirimin tüm aşamalarında gerçekleştirildi. Öte yandan, Cistus türlerinin antidiyabetik potansiyellerini değerlendirmek için ekstrelerin in vitro α-amilaz ve α-glukosidaz enzimlerini ve ileri glikasyon son ürünlerini (AGE'ler) inhibe edici etkileri araştırıldı. Sonuçlar, Türkiye'deki Cistus türlerinin topraküstü kısımlarının zengin fenolik içeriğe ve potansiyel antioksidan ve anti-diyabetik aktivitelere sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, insan sindiriminin bitki ekstrelerinin fenolik profili ve biyolojik aktiviteleri üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Türkiye'de yetişen Cistus türleri, Antioksidan aktivite, İnsan sindirim simülasyonu, YPİTK, Diyabet