William Ernest Hocking felsefesinde uluhiyet anlayışı

William Ernest Hocking, felsefede objektif idealizmi savunan, empirik bir din felsefesi geliştirmeye çalışan, Amerikalı bir felsefecidir. O, dini ve Tanrı'yı incelerken pragmatik bir yaklaşım tarzı benimser. Önün, Diğer Zihin diye isimlendirdiği Tanrı'yı tanımak ve objektif bir kesinlik olarak bulmak mümkündür. İnsanın tabiî ve sosyal tecrübesinde Tanrı gözükme eğilimindedir. Kişi sır duygusu (sense of mystery) nâ sahipse bu tecrübelerinde Tanrı'nın varlığım idrak edebilir. Ancak bunun için, Sosyal Obje olarak da nitelenen Diğer Zihn'i tanımayı sağlayan, sosyal tecrübenin bizzat kendisini tanımayı engelleyen bazı güçlükler aşılmalıdır. Hocking solipsizmi çözen, "iletişim felsefesi" adı verilebilecek bir tür felsefe geliştirmeye çalışmıştır. Buna göre iki varlık birbiriyle samimi ilişkiler kurabilir. Bu noktada insan, (Tanrı olan) Diğer Zihin'le samimi ilişkiler kurabilir ve O'nu bilebilir. Ancak Diğer Zihn'i bilmek, O'nun dünyasını bilmek ve O'nu bir başkası tarafından bilinen bir varlık olarak bilmekle mümkündür. İnşânın samimi ilişki kurabileceği Diğer Zihnin kendisi ve nitelikleri hakkında bilgi elde etmek için de, mistik tecrübe programının Uygulanması, başka bir deyişle, mistik hayatın yaşanması gerekir. Hocking her ne kadar panenteizme yakın görünse de, onun Tanrı anlayışı Teizmin Tanrı anlayışı gibidir. Ona göre Tanrı Ve O'nun nitelikleri hakkındaki bilgi mistik tecrübede devamlı âlternasyon ile elde edilir. Bu tez, W.E.Hocking'in ulûhiyet anlayışını, başka bir deyişle, Tanrı'nın Zât'ı, sıfatları ve âlemle ilişkisi gibi konularda onun görüşlerini tespit ve değerlendirmeye yönelik analitik bir çalışmadır.