XI.-XIII. yüzyıllarda Kuzey Kafkasya'da Kuman-Kıpçaklar

Hakimiyetlerinin en parlak dönemlerinde egemen oldukları coğrafyaya Deşt-i Kıpçak ismini vermiş olan Kuman-Kıpçakların, Türk boyları arasında en geniş coğrafyaya yayılan boyların başında geldiği bilinmektedir. Türkistan'dan Macaristan'a, İrtiş Nehri'nden Tuna Nehri'ne, Hindistan'dan Kafkaslar'a kadar uzanan geniş coğrafya içerisinde neredeyse sözü edilen bu coğrafyada kaleme alınmış olan her kaynakta kendilerinden bahsedilen Kuman-Kıpçaklar, tarihsel süreç içerisinde bir devlet kuramamışlardır. Aslında Kuman-Kıpçakların bir devlete sahip olmamaları onların temas ettiği devletlerin içerisinde daha fazla rol oynamalarına vesile olmuştur. Onların Harezmşahlar Devleti, Bizans İmparatorluğu, Delhi Türk Sultanlığı, Macar Krallığı, Gürcistan Krallığı, Derbent Emirliği, Alan Devleti (Alanlar), Memlük Devleti, Altın Orda Devleti gibi farklı bölgelerde hüküm sürmüş olan devletlerde kalıcı izler bıraktığı görülmektedir. Çalışmamız Don Kuman-Kıpçaklarına bağlı bir grup olan Kuzey Kafkasya Kuman-Kıpçaklarının XI. yüzyılın sonlarından XIII. yüzyılın ikinci yarısına kadar kuzeyde Don nehrinin güneyinden, doğuda Derbent'e, batıda Azak Denizi'nden, güneyde ise Büyük Kafkas Dağları'na kadar olan alandaki hakimiyetleri ve bölgede bırakmış oldukları etkiler üzerinden şekillenmiştir. Bu çalışmada, Kuzey Kafkasya Kuman-Kıpçaklarının bölgeye nasıl geldikleri, bölgeye gelmeleri ile sözü edilen bölgede bulunan halklar ile ilişkileri, bu ilişkilerin ne şekilde geliştiği, onların sözü edilen bölgedeki hakimiyet alanları, sınırları ve bölgedeki bakiyeleri gibi önemli konular izah edilmiştir.