XI. XIX.yüzyıllar arasında Türkistan Türk devletlerinde kullanılan unvan ve ıstılahlar

Çalışmamız, Türkistan coğrafyasında ve Türkistan'ın sosyal ve siyasî tarihi bakımından ilişkili olduğu coğrafyalarda, birbirlerinden farklı zamanlarda fakat birbirleri ile halef selef ilişkisi olarak nitelendirilebilecek, tarihin üstüne koyarak birikimli ilerleme mantığına uygun olarak kurulan devletlerdeki sosyal ve siyasî unvanlar ve geleneklerden oluşmaktadır. Türk tarihi ve onun ayrılmaz parçası haline gelmiş daha doğru bir söylemle iç içe geçmiş komşu kavmi Moğol tarihi ile 13. yy.dan itibaren belirli bir paralelde sürmektedir. İncelediğimiz dönemin başlangıcı olan 11. yy.da Moğol etkisi görülmezken 13. yy. itibariyle artık Türkistan'da bir Moğol rüzgârı estiği apaçık görülmektedir. 8 asırlık bir süreci inceleyen çalışmamız, aslında belli bir tarih aralığı ve coğrafyayı ele almış gibi gözükse de böyle değildir. Çünkü Türk topluluklarının İslam dinine girmeleri, İslami geleneklere alışmaları, bunları sosyal ve siyasî hayatlarında uygulamaları neticesinde incelediğimiz dönem; Hz. Muhammed'in Medine Şehir Devleti, Raşid Halifeler dönemi, Emeviler ve Abbasiler Devleti dönemlerine kadar uzanmakta, İslami devlet sisteminden etkilenen Türk Devletleri'nin teşkilat yapısının zaman içinde değişiklik göstermeye başladığı anlaşılmaktadır. Türk tarihinde, İslam dinini ilk kabul eden devletlerden olan Karahanlılar Devleti'nde kullanılan idari teşkilat ve unvanlar, Arap ve Fars etkisinden uzak Türkçe ıstılahları taşırken, Fars etkisine maruz kalan Gazneliler Devleti ve sonrası Büyük Selçuklu Devleti'nde, devlet teşkilatı ve unvanlarının Arap ve Fars etkisinde şekillendiği gözlenmektedir. Aynı şekilde Büyük Selçuklu Devleti'nin devamı özelliği göstermeye çalışan Harizmşahlar Devleti, Türkistan bozkırlı özelliğinin sebebiyle kullandığı unvanların Fars etkisiyle kullanılan unvanlardan az olması ve devlet teşkilatının İslami devlet teşkilatına haiz olması da bu sebepledir. Cengiz Han'ın ortaya çıkması ile birlikte Türkistan coğrafyasında giriştiği fetih hareketleri sonucunda, Türk Moğol Devleti'nde teşkilat, eski Türk ve Moğol gelenekleri ölçüsünde şekillenmiş fakat Cengiz Han'ın ölümü sonrası Moğol şube hanlıkları olarak adlandırılan devletler coğrafya itibariyle İslami devlet sisteminden etkilenmiştir fakat ıstılah olarak unvan ve kurumların isimlerini şeklen sürdürmüşlerdir. Çalışmamızda, Türk İslam ve Türk Moğol Devletleri'nde kullanılan unvan ve ıstılahlar incelenmiştir. İncelememizde Vergiler, Silahlar, Paralar, Ölçü sistemleri gibi konularda genel birkaç bilgiye değinilmiştir. Unvan ve ıstılahlara girmeden önce ise devlet teşkilatının merkezi olan divan yapılarına Türk İslam devletleri özelinde değinilmiştir. Ana konumuzu oluşturan unvan ve ıstılahlar ise dört bölümde incelenmiş olup bunlar; İdarî, Askerî, Sosyal ve Dinî unvan ve ıstılahlar olarak ayrılmıştır ve bu şekilde daha faydalı olabileceği düşünülmektedir