XIX. yüzyıl ortalarında niş kazasının sosyal ve ekonomik durumu

Bu çalışma, herkesten gelir durumuna uygun vergi toplanması amacıyla yapılan reformu yerine getirmek için XIX. yüzyıl ortalarında Osmanlı Devleti'nde yapılan nüfus, arazi ve emlak sayımının sonucu olarak ortaya çıkan Temettuat defterleri esas alınarak yapıldı. Bu çalışmada sözü geçen defterlerde mevcut bilgileri kullanarak Niş şehrinin ekonomik ve sosyal durumunu göstermek amaçlanmaktadır. Temettuat defterlerinin incelenmesiyle elde edilen bilgiler, sayılan nüfusun meslekleri, sahip olduğu gayrimenkulleri, kullandığı toprakları, ellerinde olan hayvan türleri, ödedikleri vergi miktarları, genel gelirleri vb. hakkında fikir vermektedir. Çalışmada kullanılan ana yöntem, mevcut bilgilerin sınıflandırılıp sayılmasıyla farklı yerleşim birimlerine, dini veya etnik gruplarla meslek gruplarına göre istatistik yapılmasına dayanmaktadır. Sonuç olarak, zengin ve fakir, Müslüman ve Hristiyan, toprak sahibi olan ve olmayan n1üfus arasındaki karşılıklı ilişkiler ortaya çıkarılmıştır. Sonuç kısmında, Niş şehrinin nüfusunun üç ana gruba ayrıldığı görülmektedir. Sosyal tabakalaşmanın üst kısmını büyük toprak sahipleri, yüksek rütbeli devlet görevlileri ve zengin Hristiyan tüccarlar oluşturmaktadır. Orta düzey, bölgedeki yüksek ve orta gelirli esnaf ve ziraatçileri; alt düzey, düşük gelirli esnaf ve işçileri içine alır. Bunlar arasında ek gelir sağlayabilmek için çoğu kez askeri hizmete giren Müslüman esnafı da bulunmaktadır. Şehir ekonomisi, gelişmiş gibi görünse de elde edilen vergi geliri, devlet görevlilerine ödenen maaşları aşmadığı için şehrin öneminin ekonomik kapasitesinden değil, kaza merkezi olmasından kaynaklandığı görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Ekonomik durum, hayvancılık, meslekler, Osmanlı Devleti, Sırbistan-Niş, Sosyal hayat, Sosyal yapı, Tarım, Temettuat Defterleri.