XIX. yüzyıl sonları ve XX. yüzyılın başlarında Osmanlı İmparatorluğu'nda orman ürünlerinin ihracatı

Osmanlı İmparatorluğu'nda ormanlar, Tanzimat dönemi öncesinde, esas olarak askerî amaçlarla, özellikle Tersane ve Tophane gibi stratejik kurumların malzeme ihtiyaçlarının karşılanmasında, halkın ısınma ve barınma gereksinimlerinin temininde ve hayvancılıkla uğraşan toplulukların otlatma alanı olarak kullanılmaktaydı. Ormancılık alanında tam bir uzmanlaşmaya gidilmesi ve teşkilatlanması ancak 1853-56 Kırım Savaşı döneminde başlamış, bu süreçte başta Fransız uzmanlar olmak üzere birçok yabancı uzman ülkeye çağrılarak ormancılık alanında ilk bilimsel çalışmalar yapılmıştır. Tüm bu girişimler orman ürünlerinin devlet hazinesine gelir sağlayan önemli kaynaklar arasına girmesine vesile olmuştur. Bu çalışmada geniş bir coğrafyaya yayılmış olan Osmanlı İmparatorluğu'nun mevcut orman varlığı ile bu ormanlardan elde edilen odun ve odun dışı ürünlerinin kullanım alanları tespit edilerek gerek iç gerekse dış pazardaki rolü belirlenmiştir. Osmanlı arşiv belgeleri, dönemin istatistik yıllıkları ve resmi raporları doğrultusunda yürütülen araştırmada, kereste, mahrukat ve mahsulât olarak üç ayrı başlıkta incelenen orman ürünlerinin dış ticaretteki yeri analiz edilmiştir. 1897 Osmanlı istatistiği ve dönemin Ticaret-i Hariciye istatistikleri, XIX. yüzyıl sonları ve XX. yüzyıl başlarında Osmanlı dış ticaretinde ithalat ve ihracat dengesini ortaya koymakta; orman ürünlerinin ihracat hacmi, ürün çeşitliliği ve bölgesel dağılımı hakkında da önemli veriler sunmaktadır. Çalışmanın sonucunda, orman ürünlerinin özellikle sanayi hammaddesi olarak Avrupa pazarlarında talep gördüğü; bu durumun da Osmanlı İmparatorluğu'nun hem orman politikalarında hem de iktisadi politikalarında belirleyici bir unsur olduğu ortaya konmuştur. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Orman Politikaları, Ormancılık Tarih, Orman Ürünleri, Dış Ticaret, İhracat, İstatistik.