XV. ve XVII. yüzyıllarda Batılı seyyahların Türkistan ve Volga Boylarına seyahatleri

Altınordu Hanlığı'nın Timur'un darbeleriyle yıkılmasının ardından ortaya çıkan siyasî kargaşa ve yeniçağdaki coğrafi keşiflerle Çin ve Hindistan'a ulaşmak için okyanus yollarının keşfi antik kara ticaret yollan üzerindeki Volga- Hazar sahası, Kırım ve Türkistan' m gerileme sürecine girişini sağlamıştır. Coğrafi keşiflerle okyanus yollarının keşfine rağmen antik kara ticaret yollan önemini hemen yitirmemişti. Portekiz, İspanya ve Hollanda gibi yeni okyanus yollarının hakimlerinin rakipleri konumundaki İtalya Cumhuriyetleri, Almanya ve İngiltere doğunun zenginliklerine ulaşabilmek için kara ticaret yollarının imkanlarını tetkik etmek üzere ticaret heyetlerini kuzeydeki Arhangelsk limanı ve Karadeniz'in kuzey sahillerindeki Kefe ve Azak limanlan vasıtasıyla Rusya, İran ve Türkistan Hanlıklarına göndermişlerdi. Altınordu Hanlığı'nın inkırazından sonra ortaya çıkan Sibir, Kazan, Astrahan ve Kınm Hanlıklan'nın parçalanmışlıktan doğan zafiyetleri ve bölgedeki güç boşluğunu doldurmak kabiliyetlerinin olmamasından doğan, büyüyen Rus ihtirası karşısındaki acziyetleri, Kafkasya ve İran'da Osmanlı- Safevi Çarpışması, Kınm sahasında Venedik ve Cenevizlilerin hanlarla varlık mücadelesi ve Türkistan'daki siyasî kargaşa bu ticaret teşebbüslerinin akamete uğramasına sebep olmakla birlikte bu ticaret heyetlerinin arkalarında bıraktıklan raporlar bu dönemdeki Türk topluluklarının kültürel, sosyal ve ekonomik hayatına ait önemli tarihi bilgiler bırakmalarına imkan vermiştir. IV