Yapısöküm yöntemi bağlamında deneysel tipografi uygulamalarının incelenmesi

Başlangıçta bir metin okuma yöntemi olarak Derrida tarafından ortaya atılmış ve daha sonra 'yapının' analitik olarak incelenmesini öne süren yapısöküm yöntemi, birçok alanda uygulamaya konmuştur. Amaç; 'bütünü' parçalarına ayırıp; alt birimler arasındaki ilişkinin incelenerek, çelişkilerin ortaya çıkarılmasıdır. Bu yöntem, grafik tasarım alanı özelinde de irdelenmiştir. Yapısökümde; farklılıklar belirlenir ancak bu farklılıkların bir sentezi üzerine düşünülür ayrıca sabit bir sonuç çıkarılma kaygısı da taşınmaz. Salt tipografik ögelerin farklılıklarını inceleyen ve beraber kullanımının deneysel çalışmalarını yapan postmodern düşünceye sahip David Carson, Neville Brody, Wolfgan Weingart gibi tasarımcılar, tipografik bir çalışmadaki farklılıkları (değişik tırnak yapıları, harf yapısındaki incelik kalınlık değerleri veya harflerin içindeki boşlukların kullanımı gibi…) tekrar ele alıp mevcut paradigmaların dışına çıkarak deneysel tasarımlar ortaya koymuşlardır. Pierre Bernard, Zuzana Licko gibi postmodenist tasarımcılar postmodern dönemin ilkelerine uygun (özellikle postmodernizmin bir mutlaklık oluşturup dayatma fikrine karşı olan ilke) deneysel yöntemlerin araştırılması ve geliştirilmesi için çalışmalar gerçekleştirmiştir. "Yapısöküm Yöntemi Bağlamında Deneysel Tipografi Uygulamalarının İncelenmesi" adlı tez, beş bölümden oluşmaktadır. Bu bölümlerde tipografi alanındaki deneycilik stilleri ve denemelerdeki hedefler, dönemlere göre karşılaştırılmıştır. Örneğin modern dönem öncesi tipografik denemelerdeki kaygı ile modern ve postmodern dönemde yapılan deneysel tipografideki yöntem farklılıkları, örnekler üzerinden karşılaştırılarak açıklanmıştır. Ayrıca, deneysel tipografik tasarımlar üretmek için yapısökümün grafik tasarım alanı için neden uygun bir yöntem olduğunun tespiti ile aktarılmaya çalışılmıştır. İncelemeye dayalı bu tezin ana problemi: "Yapısöküm yöntemi nedir?", "Bu yöntem uygulanırken ilkeler neler olmalıdır?", ve "Yapısökümcü bir tutumla deneysel tipografik çalışmalar nasıl gerçekleştirilebilir?" soruları örnekler verilerek cevaplanmıştır. Tezin uygulama bölümünde, incelenmiş olan yapısöküm yöntemi ve belirlenmiş olan ilkelere örtüşen harf tasarımları oluşturulmuştur. Yapısöküm, yeni deneysel tipografik çalışmalar için hem yeni tasarım fikirleri ortaya çıkarırken hem de mevcut kuralların analitik bir metotla tekrar gözden geçirilmesine olanak sağlayarak grafik tasarımın bilimsel (nesnel) yanının unutulmamasını sağlamaktadır.