Yarı kurak meralarda tuzdan etkilenen toprakların çölleşme durumunun dıs4me göstergeleriyle değerlendirilmesi

Yarı kurak ekosistemlerde çölleşme, iklim değişkenliği ve insan kaynaklı arazi ve su yönetimi gibi faktörlerden etkilenen çok yönlü bir süreçtir. Toprak tuzluluğu, toprak fonksiyonlarını bozarak ve bitki örtüsünü azaltarak bozulmayı daha da hızlandırır. Bu yüksek lisans tezi, gösterge tabanlı bir çerçeve içinde pratik saha ve laboratuvar göstergeleri kullanarak tuzluluğun çölleşme riskine katkısını nicel olarak değerlendirmektedir. Araştırma Balıbağı Köyü ve çevresinde (Çankırı, İç Anadolu, Türkiye) yürütülmüş; 2024 yılında meraları temsil edecek şekilde 30 üst toprak örneği (0–30 cm) alınarak tekstür, hacim ağırlığı, pH, elektriksel iletkenlik (EC), organik madde, toplam azot ve CaCO₃ analizleri yapılmıştır. Çölleşme riski (ÇR) ve çevresel hassasiyet (ÇDA) DIS4ME sistemi kullanılarak hesaplanmıştır. Bulgular, tekstürde belirgin alan içi değişkenlik olduğunu (kum %13–61, ort. %34,22; mil/toz %18–63, ort. %43,33; kil %17–39, ort. %22,94) ve CaCO₃ içeriğinin heterojen seyrettiğini (%5,22–20,72, ort. %11,29) gösterirken, pH'nın dar bir aralıkta kararlı kaldığını ortaya koymuştur (7,14–7,28; ort. 7,19). Hacim ağırlığı 1,04–1,47 g/cm³ (ort. 1,26) aralığındadır. Toprak verimliliği göstergeleri genel olarak düşüktür (organik madde %0,40–1,95, ort. %0,95; toplam N %0,02–0,10, ort. %0,05) ve tuzluluk düzeyleri yüksektir (EC 6,27–10,33 dS/m, ort. 7,77 dS/m; tuz %2,22–4,20, ort. %3,20). DIS4ME çıktıları, ÇR'nin 3,33–6,04 (ort. 5,09; SS 0,77) aralığında değiştiğini ve çoğunlukla orta riskte toplanmakla birlikte bazı noktalarda yüksek riske ulaştığını; ÇDA'nın ise 1,37–1,52 (ort. 1,44; SS 0,05) aralığında dar bir bantta kalarak Kritik (C2) sınıfında yoğunlaştığını göstermiştir. Bu sonuçlar, alan genelinde yüksek bir hassasiyet zeminine işaret ederken riskin yerel koşullara bağlı olarak artabildiğini düşündürmekte; yönetimde alan genelinde koruyucu önlemler (yüzey örtüsünü koruma, erozyon ve toprak bozulmasını azaltma, organik madde ve besin durumunu iyileştirme) ile riskin yükseldiği noktalarda tuzluluk kontrolüne yönelik hedefli uygulamaların (uygun yerlerde işlevsel drenaj, dikkatli su yönetimi ve EC/tuzluluk izleme) birlikte ele alınmasını önermektedir.