Yaşlı kadın anlatılarında "Kadınlık" inşası: Zor hayatın kadınları (Muş ili örneği)

Bu çalışma, Muş ili özelinde geleneksel kadın tecrübesini anlamak amacıyla hazırlanmıştır. Taşra kültüründe yaşayan kadınların sosyal, kültürel, dini pratiklerinin kadınlar açısından ne gibi direnç mekanizmaları geliştirdiği ortaya konmak istenmiştir. "Zor Hayatın Kadınları" şeklinde bir kavramsallaştırma, kadını zor hayatın birincil öznesi olarak ele almayı gerekli kılmıştır. Öncelikli hedef, kendi zorlu hayat koşulları içerisinde bir hayat tecrübesi edinen ortalama altmış yaşlarındaki kadınların, tecrübeleri, hayata bakış açıları, içinde bulundukları durumu yorumlama şekilleri, eşleri ve çevrelerinde yakinen iletişime geçtikleri aktörlerle kurdukları ilişkiler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Bu tez vasıtasıyla, "zor hayat" kavramının salt anlamından ziyade, kadına mahsus olan zoru belirlemek, kadınlık hallerini ve duygularını görünür kılmak ve son olarak yaşlı kadınların bugüne yönelik yaptıkları çıkarımlar ile kadınların deneyimlerinin kıyaslanması hedeflenmiştir. Çalışma üç bölüm olarak tasarlanmıştır. Birinci bölümde, kadın cinsini biyolojik tanımlama dışında sosyolojik açıdan da ele alabilmek adına sosyolojik ve feminist yaklaşımlar, bir takım kuram ve tanımlamalar ortaya konmuştur. Böylelikle 'toplumsal cinsiyet' kavramının kökeni ve tarihsel süreci ele alınarak irdelenmiş olup, kadını günümüz toplumsal yapı gerçekliğinde 'kadın' yapan unsurları, kimliğini inşa etme sürecinde etkin rol alan durumları ele alınmıştır. İkinci bölümde, toplumsal cinsiyet kavramına ilişkin tamamlayıcı bir bölüm olarak kadın özelinde bir cinsiyet analizi yapılmıştır. Kadın ve kadınlık halleri ve duygularının toplumsal görünümlerini yakalamak ve kadına özgün bir toplumsal çerçeve çıkarmak, Türkiye'deki kadın manzaralarına dikkatleri çekmek istenmiştir. Kadın ve kadınlığın inşası, toplumsal bir özne olarak kadın ve Türkiye'nin kadınları minvalinde geliştirilmiş başlıklarla bölüm tahkim edilmiştir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise nitel araştırma yöntemi ile yaşlı kadınlarla görüşmeler yapılarak kadınların hayat hikayelerini dinleme yoluyla hayatlarını zorlaştıran cinsiyete ilişkin toplumsal kabulleri daha iyi anlamak ve yorumlayabilmek için saha araştırması yapılmıştır. Anahtar Kelimler: Aile, Kadın, Toplumsal Cinsiyet, Sosyoloji, Yaşlı Kadın.