Yatay işbirliği altında son mil taşımacılıkta kullanılan mobil kargo dolapları yer seçimi ve rotalama problemi için bir matematiksel model önerisi

Büyüyen e-ticaret etkisi ile artan teslimat sıklıkları ve küçük hacimli teslimatlar, yeni ve verimli son mil taşımacılık çözümlerinin geliştirilmesini sağlamıştır. Bu bağlamda, elektrikli araçlarla dinamik olarak yerleştirilen ve müşterilerin günün herhangi bir saatinde kargolarını almalarını sağlayan mobil kargo dolapları yenilikçi teslimat şekli olarak ortaya çıkmıştır. Bu tez çalışmasının amacı, son mil taşımacılıkta mobil kargo dolaplarını kullanan kuruluşlara bir karar destek modeli sunmaktır. Çalışmada, mobil kargo dolapları kullanılarak yatay işbirliği ortamında toplama ve bırakma ile yer seçimi ve rotalama problemi için karma tam sayılı doğrusal programlama modeli önerilmiştir. Modelin amacı, mobil kargo dolabı taşıması ve yerleştirmesi, müşteri kargo taşıması, araç kullanım ve sürücü maliyetlerinden oluşan toplam maliyeti azaltmaktır. Model kapsamında, dolu kargo dolaplarını müşterilere en yakın noktalara yerleştirme ile bir önceki dönemden kalan kargo dolaplarını toplama için rota planı oluşturma, depodan çıkan dolu kargo dolapları için doğru kurulum noktası seçimi ve heterojen kapasiteye sahip mobil kargo dolaplarının farklı boyutlarda kargolar ile yüklenmesi kararları alınmaktadır. Model öncelikle üç varsayımsal şirketin operasyonları işbirliği olmaksızın için çözülmekte, ardından şirketlerin ikili ve üçlü yatay işbirliğine sahip olduğu senaryolar için çözümler üretilerek sonuçlarda yatay işbirliğinin maliyet açısından faydaları değerlendirilmektedir. Senaryo çözümleri, yatay işbirliği içinde bulunan şirketlerin operasyon alanlarının birbirlerine fiziki yakınlığının işbirliğinden elde edilecek faydada önemli bir unsur olduğunu göstermiştir. Çalışmada, üçlü yatay işbirliklerinin şirketler için maliyet açısından daha faydalı olduğu ortaya koyulmuştur. Ayrıca bu senaryolar üzerinden duyarlılık analizleri yapılarak ortak müşteri sayısı ve kargo dolapları kapasite değişimlerinin sonuçlara etkisi incelenmiştir. Analiz sonuçları, şirketlerin ortak müşteri sayısının artmasıyla yatay işbirliği faydasının arttığını ve mobil kargo dolabı kapasiteleri arttıkça toplam maliyetin ve kargo dolabı doluluk oranlarının azaldığını göstermiştir.