Yoğun bakım hastalarında kan laktat, c-reaktif protein, PAO2/fiO2, ortalama arteriyel basınç ve kreatinin düzeylerinin mortalite ile ilişkisi

Giriş: Yoğun bakıma kabul edilen hastalar arasında mortalite oranı oldukça yüksektir. Altta yatan temel neden başta olmak üzere; yaş, mekanik ventilasyon ve hastalık şiddeti gibi birçok etkene bağlı olarak mortalite oranları %14 ile %41.1 arasında değişmektedir. Yoğun bakım ünitesinde yatan hastaların ölüm riski klinik bulgular ve laboratuvar testleri ile tahmin edilebilmektedir. Bu bulgularda yer alan parametrelerdeki değişiklikler yoğun bakım ünitesindeki hastaların prognozunu tahmin etmek için kullanılmaktadır. Başta kan laktat seviyesi olmak üzere, C-reaktif protein (CRP), parsiyel arteriyel oksijen basıncı/solunan oksijen konsantrasyonu (PaO2/FiO2) oranı, ortalama arteriyel basınç (OAB) ve kreatinin değerleri önemli parametrelerden bazılarıdır. Bu çalışmanın amacı, yoğun bakımda yatan hastalarda, laboratuvar bulgularıyla kolay bir şekilde elde edilen kan laktat seviyesi, C-reaktif protein, PaO2/FiO2 ve kreatinin düzeyi ile ölçülen OAB değerlerinin mortalite oranı arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Eylül 2015-Nisan 2017 tarihleri arasında Düzce Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Dahiliye Yoğun Bakım Ünitesine yatışı yapılan, ≥ 18 yaş, çalışmayı kabul eden ve dolaşım bozukluğu yapmadan laktat değerini etkileyen hastalık veya ilaç kullanımı olmayan 120 hasta alınmıştır. Hastaların giriş, 24. saat, 48. saat ve 72. saatlerde yoğun bakımda günlük bakılan laboratuvar verileri ile hemşire formlarında yazılı olan tansiyon ve idrar değerleri günlük kaydedilmiştir. Tüm hastalar 90 gün boyunca takip edildiler. Bulgular: Özgeçmiş tanılarında en sık diyabetes mellitus, hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalıkları olan hastaların yoğun bakım ünitesine ana yatış nedeni %67.8 ile enfeksiyon idi. Ortanca APACHE II skoru 22 (16-29) olan hastaların 77'sine (%64.2) invaziv mekanik ventilasyon (İMV) ve 41'ine (%34.2) noninvaziv mekanik ventilasyon uygulandı. Hastaların 83'üne (%69.2) ARDS ve 60'ına (%50) akut böbrek hasarı (ABH) tanısı konuldu. ABH tanısı konulan hastalardan 9'una (%7.5) renal replasman tedavisi uygulandı. Hastaların yoğun bakım yatış süresi 7 (4-15) gün ve hastane yatış süresi 16.5 (8.2-29.7) gün olarak saptandı. Kan laktat değeri > 2 mg/dL olan hastaların giriş, 24. , 48. ve 72. saat hesaplanan SOFA skorları laktat değeri ≤ 2 mg/dL olan hastalara kıyasla daha yüksek görüldü. Genel yoğun bakım mortalitesi 42 (%35) olarak bulundu. Ölenlerde entübasyon, İMV, noradrenalin infüzyonu, ABH, hipotansiyon (OAB < 65 mmHg) ve sepsis tanısı oranı daha fazlaydı. Ölenlerin yaş ortalaması yaşayanlara kıyasla daha yüksek bulundu. Laktat düzeyi > 2 mg/dL olan hastalarda yoğun bakım, hastane, 28 günlük ve 90 günlük mortalite oranları yüksek bulundu. Yoğun bakım takibinde kreatinin değeri ilk 72 saat içinde ≤ 1.2 mg/dL seyredenlerde ölüm oranı düşük hesaplandı. Giriş, 24. saat, 48. saat ve 72. saat CRP değerleri ile yoğun bakım, hastane, 28 günlük ve 90 günlük mortalite arasında ilişki olmadığı görüldü. Hastaların yoğun bakım ünitesine kabulündeki PaO2/FiO2 değeri < 300 olanlarda 28 günlük mortalite düşük bulunurken, PaO2/FiO2 değeri ≤ 200 olanlarda ise 90 günlük mortalite yüksek bulundu. Hastaların giriş, 24. saat, 48. saat ve 72. saat OAB değerleri ile yoğun bakım, hastane, 28 günlük ve 90 günlük mortalite arasında bir ilişki saptanmamıştır. Sonuç: Hastaların yoğun bakıma kabulünden sonra elde edilen bulgulardan olan kan laktat değeri, kreatinin değeri, PaO2/FiO2 oranları ile mortalite arasında ilişki olduğu saptanmıştır. Bununla beraber OAB değeri ile mortalite arasında bu ilişkinin olmadığı gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yoğun bakım, laktik asidoz, PaO2/FiO2, C-reaktif protein, kreatinin, ortalama arteriyel basınç, mortalite.