Yoğun bakım ünitesine ilişkin verilen eğitimin hastaların ünitedeki çevresel stresörleri algılama düzeyine etkisinin incelenmesi

Yoğun bakım üniteleri kritik durumdaki hastaların tedavi, takip ve bakımlarının yapıldığı, teknolojik tıbbı cihazların bulunduğu birimlerdir. Ünitelerin fiziksel koşulları, teknik donanım ve işleyişi, hastalar için çok sayıda fiziksel, fizyolojik/psikososyal ve çevresel stres oluşturmaktadır. Stres, hasta bireyin iyileşme, yoğun bakım ünitesinde yatma ve hastanede kalma süresini uzatarak, taburculuğun ertelenmesine ve komplikasyon oluşmasına neden olabilmektedir. Bu araştırmada, yoğun bakım ünitesine ilişkin verilen eğitimin, hastaların ünitedeki çevresel stresörleri algılama düzeyine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yarı deneysel ve kesitsel desende yapılmış olan bu araştırma, İstanbul' da özel bir hastanenin genel yoğun bakım ünitesinde tedavi görmüş ve bilgilendirilmiş onamları alınan 70 hasta ile yapılmıştır. Araştırmanın verileri, hasta tanıtım formu ve Yoğun Bakım Ünitesinde Çevresel Stresörler Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Beyin cerrahisi kararı verilen hastalara ameliyattan 24 saat önce hasta odasında "Yoğun Bakım Ünitesi Tanıtım Eğitimi" slayt sunusu kullanılarak eğitim yapılmış ve slayt sunusu, eğitimden sonra broşür şeklinde çoğaltılarak hastalara verilmiştir. Ameliyat öncesi eğitim verilen 35 hasta (deney grubu) ve verilmeyen 35 hastanın (kontrol grubu) verileri NCSS ve SPSS programlarında değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı istatistiksel analizler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, min-max değer), Ki-Kare, Mann Whitney U ve Kruskall Wallis Testleri kullanılmıştır. Araştırmanın etik kurul onayı alınmıştır. Hastaların yaş ortalamasının 39.6±11.23 olduğu, %51.4'nün kadın, %71.4'nün evli, %68.6'sinin çocuk sahibi olduğu ve %45.7'sinin lisans ve üzeri eğitim düzeyine sahip olduğu saptanmıştır. Deney grubundaki hastaların Yoğun Bakım Ünitesinde Çevresel Stresörler Ölçeği puan ortalamasının kontrol grubuna göre düşük olduğu ve aralarındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur (p=0.001; p<0.01). Deney ve kontrol grubundaki hastaların; tüplere bağlanmış olmak, yatak ve/veya yastığın rahat olmaması, telefon sesini duymak gibi 14 stresöre ilişkin ölçek puan ortalamaları arasındaki farkın istatistiksel açıdan anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.05). Ayrıca her iki gruptaki hastaların ağrı ve tüplere bağlanmış olma stresörlerinden daha fazla etkilendiğinin bulunmasının yanı sıra; deney grubundakilerin uyuyamamak ve kontrol grubundakilerin makinelerin seslerini ve alarmlarını duymak gibi 10 stresörden daha fazla etkilendiği bulunmuştur. Deney grubundaki hastaların yaş ve çocuk sahibi olma durumu özelliklerine göre ölçek puan ortalamaları farkının istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0.05). Ayrıca, deney grubundaki hastaların tüm özelliklerine (sosyodemografik, sağlık durumu ve önceki hastane deneyimi özellikleri) göre ölçek puan ortalamalarının kontrol grubundaki hastaların ölçek puan ortalamalarından düşük olduğu bulunmuştur. Ameliyat planlanan hastalara yoğun bakım ünitesini tanıtıcı eğitimlerin rutin olarak verilmesi, hastaların sosyodemografik, sağlık durumu ve önceki hastane deneyimi özelliklerinin eğitim içeriklerinin oluşturulmasında ve eğitimin verilmesinde dikkate alınması ve ameliyat öncesi dönemde bu eğitimlerin kurum politikasına yerleştirilmesi önerilerinde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Yoğun Bakım, Stresör, Hemşirelik, Hasta Eğitimi, Beyin Cerrahisi