Yoksulluk kültürü: Öksüz ve yetim çocuklu ailelerin incelenmesi (Elazığ örneği)

Bu çalışma, yoksulluğun yalnızca ekonomik bir yoksunluk değil, kuşaklar arası aktarılan değerler, pratikler ve baş etme stratejileri üzerinden yeniden üretildiği "yoksulluk kültürü" yaklaşımı çerçevesinde, öksüz ve yetim çocuklu ailelerin yaşam deneyimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle ebeveyn kaybı sonrası aile yapısında ortaya çıkan dönüşümler, bakım sorumluluğunun yeniden dağılımı ve sosyal destek mekanizmalarının işleyişi araştırmanın temel problematiğini oluşturmaktadır. Araştırma, Elazığ ili Merkez ilçesinde "Öksüz ve Yetim Yardımı" kapsamında destek alan ve muhtaçlık sınırı altında değerlendirilen 30 aile ile yürütülmüştür. Çalışma karma yöntem yaklaşımıyla tasarlanmış; nicel veriler hanelerin sosyo-ekonomik profillerini ortaya koymak amacıyla, nitel veriler ise fenomenolojik yaklaşım doğrultusunda gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Bulgular, tek ebeveynli öksüz ve yetim çocuklu ailelerin büyük ölçüde kadınlar tarafından sürdürüldüğünü, düşük eğitim düzeyi, güvencesiz istihdam ve yetersiz sosyal yardımlar nedeniyle kronik yoksulluk koşullarının yeniden üretildiğini göstermektedir. Dul kadınlar açısından sosyal dışlanma, damgalanma ve yalnızlaşma belirginleşirken; çocukların eğitimden kopma, erken yaşta çalışma ve riskli sosyal çevrelere yönelme olasılıklarının arttığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, aile içi dayanışma, duygusal bağlar ve ebeveynlik pratiklerinin, çocukların karşı karşıya kaldığı riskleri azaltmada önemli bir koruyucu faktör olduğu ortaya konulmuştur. Çalışma, öksüz ve yetim çocuklu ailelerin deneyimlerini yoksulluk kültürü perspektifiyle ele alarak, sosyal yardım politikalarının mevcut sınırlarını görünür kılmakta ve sosyal politika alanında bütüncül, sürdürülebilir destek mekanizmalarına duyulan ihtiyaca dikkat çekmektedir.