Yolçatı köyü (bingöl) çevresinde yüzeyleyen volkanik kayaçların petrografik ve jeokimyasal özellikleri ve beton agregası olarak kullanılabilirliği

İnceleme alanı, Doğu Anadolu bölgesinde, Bingöl ilinin yaklaşık 22 km KB'sında, Elazığ-Bingöl karayolu üzerinde bulunan Yolçatı köyü merkez olmak üzere, Sarıcan, Göçmezler, Bulgurcuk, Kuruca, Dikme, Gökçekanat köyleri ve çevreleri ile sınırlanmaktadır. Çalışma bölgesinde Orta Eosen–Ü. Oligosen yaşlı Kırgeçit Formasyonu kayaçları ile birlikte çalışma konusu olan Üst Miyosen-Pliyosen Solhan Formasyonu yüzeylemektedir. Çalışma bölgesinde Solhan Formasyonu genellikle tüf ve piroklastik breşlerden oluşan piroklastik kayaçlar ile lav akıntıları ile temsil edilmektedir. Bu çalışma kapsamında, lav akıntılarının petrografik ve jeokimyasal özellikleri incelenmiştir. Arazide koyu siyah-grimsi renkli, yer yer soğuma çatlaklı ve tabakalanmalı yer yer de yuvarlaklaşmış büyük bloklar şeklinde bulunan lav akıntıları, kayaç türlerine göre farklı fiziksel ve morfolojik özellikler göstermektedir. Özellikle bazaltik lavlarda yuvarlaklaşmış büyük bloklar, ince kristalli, çok sert ve keskin kenarlar karakteristik iken diğer kayaç türlerinde çok kırılgan, çok çatlaklı, porfirik-veziküler doku gibi özellikler baskındır. Solhan volkanitleri lav akıntılarında yapılan petrografik çalışmalarda kayaçların çoğunlukla bazalt, andezit ve trakit bileşiminde olduğu belirlenmiştir. Genellikle porfirik- glomeroporfirik, ofitik-subofitik, veziküler ve trakitik dokulu olan kayaçlar, plajiyoklas-olivin-piroksen-sanidin fenokristalli, ve fenokristal indeks oranı <%35 olarak bulunmaktadır. Genel olarak kayaçlarda yoğun olarak bulunan opak mineraller Ti-magnetit bileşimlidir. Asimilasyon, magma karışımı ve fraksiyonlaşma süreçlerine işaret eden dengesizlik dokuları bu kayaçlarda yaygın olarak gözlenmektedir. Kayaçların tüm kaya kimyasal analiz verilerine göre, alkalin ve subalkalin (kalkalkalin) özellikli iki farklı grup oluşturduğu gözlenmiştir. Element dağılımlarında genellikle benzer davranışlar gösteren bu kayaçların farklı kaynak bölgesinden ancak aynı fraksiyonlaşma süreçleri ile oluştuğu düşünülmektedir. Çalışma alanında yer alan Sim Toprak ve Şakşak taş ocağı örneklerinin yapı malzemesi (agrega) olarak özelliklerinin incelenmesi sonucunda özgül ağırlığının ve dona dayanıklılığının agrega malzemesi olarak uygun olduğu, ancak bu örneklerin alkali azalması ve çözünen silis değeri bakımından kullanılabilirliğinin uygun olmadığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler; Solhan volkanitleri, petrografi, jeokimya, magma karışımı, ayrımlaşma, agrega