Executive function and effortful control: Relations with theory of mind and social behavior

Öz-düzenleme becerisinin hem yapıcı davranışlar gösterme, hem de olumsuz sosyal davranışların kontrol edilmesindeki rolü birçok çalışmada vurgulanmış ve aynı zamanda bu becerinin başkalarının zihnini anlama yeteneğini artırarak sosyal davranışları etkilediği tartışılmıştır. Bu çalışmada, öz düzenleme becerisinin davranışsal ve bilişsel yönlerini araştırmak için, hem yönetici işlevler hem de ketleyici kontrole odaklanılmış, sosyal yetkinlik, saldırgan davranışlar ve zihin kuramı yeteneği ile ilişkileri incelenmiştir. Araştırma, Türkiye'de yaşayan 3-6 yaş arası 212 çocuk, aileleri ve öğretmenleriyle yapılmıştır. Çocukların yönetici işlevleri bireysel değerlendirmelerle, ketleyici kontrolleri ise anneleri tarafından doldurulan ölçeklerle değerlendirilmiştir. Zihin kuramı yeteneklerini ölçmek için altı farklı etkinlikten oluşan Zihin Kuramı Ölçeği uygulanmıştır. Çocukların sosyal yetkinlikleri ve saldırgan davranışları ise öğretmenleri tarafından değerlendirilmiştir. Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, çocukların alıcı dil becerileri kontrol edildikten sonra, zihin kuramı yeteneklerinin sosyal yetkinlikleri ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu, fakat saldırgan davranışları ile ilişkili olmadığını göstermiştir. Hem ketleyici kontrolün hem de yönetici işlevlerin sosyal yetkinlik, saldırgan davranış ve zihin kuramı ile benzer kuvvetlerde ilişkili olduğu bulunmuştur. Zihin kuramı yeteneği sosyal yetkinlik ile anlamlı düzeyde ilişkiliyken, zihin kuramı öz düzenleme beceresi ve sosyal yetkinlik arasındaki ilişkiye aracılık etmemiştir. Bulgular, okul öncesi dönemdeki çocukların sosyal ve sosyo-bilişsel gelişimlerinde öz düzenleme becerisinin önemine dikkat çekmektedir. Anahtar Kelimeler: Sosyal yetkinlik, saldırgan davranış, zihin kuramı, yönetici işlevler, ketleyici kontrol, okul öncesi dönem.