Yüksekova havzasında arazi kullanımı ve ekolojik parametrelere bağlı olarak yabancı ot popülasyonlarının değişimi

Bu çalışma Yüksekova Havzasında yer alan Gever ovasında yürütülmüştür. Çalışmalar 2020-2021 yıllarında ve 232 farklı noktadan gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Gever ovasında bulunan yabancı ot türleri, yaygınlık ve yoğunlukları saptanmıştır. Yabancı ot türleri ile toprağın bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri arasındaki ilişkiler ortaya konulmuştur. Değişen iklim koşulları altında çalışma alanında popülasyon yoğunluğu yüksek olan ve farklı yaşam stratejilerine sahip türlerin Türkiye'deki mevcut ve gelecekteki dağılım alanlarının modellenmesi yapılmıştır. Yabancı otlar üzerinde bulunan doğal düşmanlar (fungal hastalık ve zararlılar) tespit edilmiştir. Çalışma alanını temsilen 50 farklı noktadan, 0-20 cm derinlikten alınan 500g toprak örneklerindeki yabancı ot tohum rezervi belirlenmiştir. Yapılan sürvey çalışmaları sonucunda; 1'i tohumsuz, 10'u monokotiledon ve 41 dikotiledon olmak üzere 52 familyaya ait toplam 232 cins ve 404 bitki türü tespit edilmiştir. Bunlar arasında Asteraceae (69 tür), Poaceae (52 tür), Fabaceae (31 tür), Brassicaceae (29 tür), Lamiaceae (25 tür), Apiaceae (21 tür), Caryophyllaceae (15 tür), Ranunculaceae (11 tür), Plantaginaceae (10 tür) ve Rosaceae (10 tür) familyalarının en fazla türle temsil edildikleri belirlenmiştir. Yabancı otların topluluk yapısının alansal değişiminin toprak özellikleriyle ilişkilendirilerek belirlenmesi amacıyla yapılan "Konikal Uyum Analizi (CCA)" sonucunda, alandaki yabancı ot tür çeşitliliği, dağılımı ve yoğunluğu üzerine tekstür, organik madde, pH, kireç, alınabilir fosfor ve potasyum'un etkisinin olduğu saptanmıştır. Ayrıca taban suyu seviyesi yüksek alanlarda su göstergecisi (indikatör) 22 farklı yabancı ot türü belirlenmiştir. Modelleme çalışmaları sonucunda Chenopodium album L. ve Ranunculus diversifolius Boiss. & Kotschy türlerinin mevcut yayılım alanları ve farklı iklim senaryoları altında gelecekteki potansiyel yayılım alanları haritalanarak modellenmiştir. Modelleme çalışmaları özellikle sıcaklık artışı ve toplam yağış miktarına bağlı olarak bu yabancı otların yayılma alanlarında önemli değişikliklerin olabileceğini ortaya koymuştur. Doğal düşmanlar ile ilgili yapılan çalışmalar sonucunda 29 farklı familyaya ait toplam 79 yabancı ot türü üzerinde 103 mikrofungus (obligat, yaprak patojen ve saprotrof) türü tespit edilmiştir. Ayrıca, 23 farklı yabancı ot türü üzerinde (yaprak, çiçek, tohum, gövde ve köklerde) beslenen 18 familyaya ait 57 böcek türü bulunmuştur. Diğer yandan bölgede toplam 25 yabancı ot türü üzerinde beslenen 29 farklı yaprak biti türü de tespit edilmiştir. Arazi çalışmaları esnasında doğal düşmanların yabancı ot popülasyon yoğunluklarını baskı altında tuttuğu gözlemlenmiştir. Topraktaki tohum bankası ile ilgili çalışmalar sonucunda 27 familyaya ait toplam 79 yabancı ot türü tespit edilmiştir. Tohum bankasındaki tohum yoğunluğunun 400 - 635600 tohum/m2 arasında değiştiği ve ortalama tohum sayısının 49149 tohum/m2 olduğu saptanmıştır. Tohum bankasındaki dominant türlerin; Chenopodium album L, Carex spp., Ranuculus arvensis L. Eleocharis quinqueflora (Hartmann) O. Schwarz, Carex distans L. subsp distans, Ranunculus diversifolius Boiss. & Kotschy, Trifolium repens L. var. repens ve Veronica arvensis L. olduğu belirlenmiştir.