Yükselen piyasa ekonomilerinde küreselleşmenin enerji üretimi üzerine etkilerinin çok boyutlu panel veri modelleri ile analizi

Küreselleşme ve enerji birbiri üzerinde önemli etkilere sahip olan karmaşık bir ilişkiye sahiptir. Bu ilişki, ülkelerin ekonomik büyüme ve kalkınmasından küresel enerji piyasalarına, teknoloji transferlerinden yatırımlarına, çevresel sürdürülebilirliğinden jeopolitik dinamiklerine kadar bütün faktörleri etkileyebilen çok boyutlu bir özellik göstermektedir. Bu çalışmada, çok boyutlu panel veri modeli kullanılarak küreselleşme, fosil ve yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilen enerji üretimi arasındaki ilişkiyi zamana, ülkelere, gelir gruplarına ve bulundukları coğrafi konumlara göre ele almak ve küreselleşmenin farklı enerji kaynaklarından elde edilen enerji üretimleri üzerindeki etkilerini ortaya koymak amaçlanmıştır. 2000-2015 dönemi için Türkiye'nin de dahil olduğu 26 yükselen piyasa ekonomisinde küreselleşme ve enerji üretimi arasındaki ilişki ülke-gelir grubu-zaman ve ülke-kıta grubu-zaman olmak üzere iki farklı çok boyutlu panel veri modeli ile analiz edilmiş ve elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar, gelir grubu özelinde küreselleşmenin nükleer ve yenilenebilir kaynaklarından enerji üretimi üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu, hidroelektrik kaynaklardan enerji üretimini ise negatif yönde etkilediğini göstermektedir. Diğer yandan, kıta grubu özelinde yapılan çok boyutlu panel veri modeli analizinde ise, küreselleşme kömür ve hidroelektrik kaynaklarından enerji üretimi üzerinde olumlu bir etkiye sahipken, küreselleşmenin doğalgaz kaynaklarından enerji üretimi ile ilişkisi ise negatif yöndedir. Bu sonuçlara göre ülkelerin farklı gelir düzeylerine sahip olması ve/veya farklı coğrafi konumlarda yer almaları, küreselleşmenin yenilenemez ve yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilen enerji üretimlerini farklı düzeylerde etkilediği sonucuna varılmıştır.