Zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyetleme sisteminin liman işletmeciliğinde uygulama önerisi

Günümüz dünyasını etkisi altına alan küreselleşme olgusunun bir sonucu olarak, ülkeler arasındaki fiziksel ve ekonomik sınırlar önemini yitirmiştir. Bu bağlamda, ülkelerin birbirine olan bağımlılıkları da her geçen gün artmaktadır. Küreselleşmenin etkilerinin en yoğun görüldüğü alanların başında ticaret gelmekte; mal ve hizmetlerin rakiplerden daha hızlı ve ekonomik biçimde hedef pazara ulaştırılması, işletmelere önemli bir rekabet avantajı sağlamaktadır. Bunun sonucu olarak da küresel tedarik zincirlerini birbirine bağlayan, verimli çalışan ve maliyet yönünden etkin olan taşımacılık sistemleri, ülkelerin ekonomik gelişimlerini hızlandıran unsurlar olarak ön plana çıkmaktadır. Küresel ticarette, malların %80'inden fazlasının denizyoluyla taşınması ve limanlarda elleçlenmesi, ülkelerin ticari rekabet güçlerinin büyük ölçüde uluslararası deniz taşımacılığı hizmetlerine ve liman ağlarına etkin erişimlerine bağlı olduğunu göstermektedir. "Deniz taşımacılığının sanayileşmesi" olarak da adlandırılan "konteyner taşımacılığı", sunduğu çok sayıda teknik ve ekonomik avantajlardan dolayı dünya ticaretinde çok önemli bir yer edinmiş; buna bağlı olarak da konteyner terminallerinin önemi hızla artmıştır. Konteyner terminalleri arasındaki rekabet, maliyetleri azaltmak ve operasyonel verimliliği artırmak yönünde limanları baskı altına almaktadır. Maliyetlerin azaltılmasının ön koşulunu ise, doğru maliyet bilgisine sahip olmak oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra, maliyet bilgileri, işletme faaliyetlerinin planlanmasında, yürütülmesinde ve kontrol edilmesinde yönetim için oldukça önem taşımaktadır. Tüm bu bilgiler ışığında, çalışmanın amacını; konteyner terminallerindeki hizmet üretim süreçlerinin maliyetlerini farklı maliyetleme yöntemleriyle belirlemek ve çıkan sonuçları doğruluk ve uygulanabilirlik açısından karşılaştırmak oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, TCDD İzmir Alsancak Limanı konteyner terminalinde uygulama yapılmış ve terminalde 2013 yılında gerçekleştirilen hizmet üretim miktarı ve buna bağlı olarak oluşan fiili maliyet tutarları baz alınarak, geleneksel maliyetleme, faaliyet tabanlı maliyetleme ve zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemleriyle, bir konteyner için belirlenen farklı hareket seçeneklerinin maliyetleri belirlenmiştir. Ortaya çıkan sonuçlar doğrultusunda yöntemler, hizmet üretim sürecini gerçekçi şekilde yansıtabilmeleri ve maliyetleri doğru şekilde ortaya koyabilmeleri açılarından karşılaştırmaya tabi tutulmuştur. Anahtar Kelimeler: Maliyetleme Sistemleri, Zaman Esaslı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Liman İşletme Maliyetleri,Konteyner Terminali Maliyetleri.