Zemahşeri ve Atwaqu'z-Zeheb fi'l-Mewa'iz we'l-Hutab" adlı eseri

Arap dili ve edebiyatı, neredeyse her asırda gerek Arap gerekse yabancı olsun birçok kesim tarafından önemsenen ve katkıda bulunulan bir dildir. Arapça, bu yönüyle belki dünya dilleri arasında en şanslı dillerden biridir. Çünkü Arapça, Kur'an'ın dilidir. Bu çalışmamızda Arap dili ve edebiyatına birçok Arap dilbilimcisinden daha fazla katkıda bulunan Zemahşeri'yi ve onun Atwâqu'Zeheb fî'l-Mewâ'iz we'l-Hutab adlı eserini ele aldık. Çalışmada Zemahşerî'nin düşünce ve kültürel hayatı; onun hocaları ve öğrencileri; yazdığı eserleri; özellikleAtwâq'ın konuları ve edebî sanatları eksen alınmıştır. Atwâq adlı eseri, kısa ve orta ölçekli 100 makaleden oluşmuştur. Zemahşerî'nin yazdığı eser, İslâm ahlakı ve faziletine; insanı inşâ ve tahrip eden tutumlara dairdir. Mesela ilim öğrenme, dürüst davranma, doğru söz söyleme, tefekkür etme ya da ihanet, cehalet, cimrilik, kibirlik taslama vb. olumlu ve olumsuz özellikler onlardan birkaçıdır. Atwâq, daha sonraki bazı yazarlar tarafından örnek alınmış, onun formatında eserler kaleme alınmıştır. Hibetullah el-İsfahânî'nin (ö.600/1204)Atbâqu'z-Zeheb'i; Ebu'l-Ferec İbn'ul-Cevzî (ö.597/1200)'nin Atbâquz-Zeheb'i ve Ahmed Şevqî'nin (ö.1932) Aswâqu'z-Zeheb'ini sayabiliriz. Bu eserin makale konuları belli bir sıraya göre dizaynedilmemiştir. Bazı konular, tek bir makalede ele alınmış, bazıları ise birkaç makalede işlenmiştir. Biz, çeşitli makalelere serpiştirilmiş konuları, bir araya getirdik; yeri geldiğinde Zemahşerî'nin görüşlerine dair kanaatimizi vurguladık. Atwâq, baştan sona kadar edebî sanatlar ile süslenmiştir. Buradan hareketle Zemahşerî'nin Arap dili ve edebiyatına olan hâkimiyetini anlayabilmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Zemahşerî, Atwâq, Makale, Mew'ize, Hutbe.