Zeyd B. Sâbit'in hadis rivâyetindeki yeri

Bu çalışmada ismi neredeyse Kur'ân-ı Kerîm ile özdeşleşmiş olan sahâbî Zeyd b. Sâbit'in hadis rivâyetindeki yeri incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde Zeyd'in elli altı yıl gibi çok uzun sayılamayacak ama verimli geçen hayatı genel hatlarıyla kısaca ele alınmış, teferruâta girilmemiştir. İkinci bölümde ise ondan nakledilen rivâyetlerin kaynakları, râvileri, rivâyetlerin sıhhat durumu incelenmiştir. Zeyd b. Sâbit'in hemen her konu başlığında bir rivâyeti olmakla beraber ibâdet, muâmelât ile ilgili rivâyetlerinin fazlalığı göze çarpmaktadır. Hz. Peygamber hayattayken onun yanından ayrılmayan Zeyd b. Sâbit, dört halife döneminde de Medîne'den ayrılmayıp orada yaşamaya devam etmiş, idârî ve ilmî pek çok görev îfâ etmiştir. Bunlar; Hz. Peygamber döneminde vahiy kâtipliği, diplomatik ilişkilerde tercümanlık vazîfesi, hem Peygamber hem de dört halife döneminde ganîmetleri sayma ve taksîm görevi ile halifeler döneminde beytü'l-mâl sorumluluğu ve dîvân kâtipliğidir. Fıkıh, Kırâat, Tefsir ve özellikle Ferâîz ilminde öne çıkan Zeyd b. Sâbit'in hadis rivâyetleri başta iman olmak üzere ilim, tahâret, salât, oruç gibi temel fıkhi konularla; zühd ve ahlâk ile ilgili konular olmak üzere geniş bir yelpazede yirmi sekiz başlık altında incelenmiştir. Bu çalışmada yer alan 103 rivâyetin 28 tanesinin sahih, 18'inin hasen, 40 tanesinin zayıf, 15'inin çok zayıf, 2 tanesinin de mevzû olarak değerlendirildiği tespit edilmiştir. Sadece merfû rivâyetleri inceleme amacıyla yapılan bu çalışmada Zeyd b. Sâbit'ten nakledilen tüm haberler ele alınmamış, ondan gelen mevkûf rivâyetlere/fetvâlarına çalışmanın hacmini artıracağı için yer verilmemiştir.