Zeytin (olea europaea L.) ağaçlarında yaprak ucu yanıklığına sebep olan sordaria macrospora'nın karakterizasyonu, mücadele olanaklarının araştırılması ve bitki savunma tepkilerinin belirlenmesi

Oleaceae familyasının bir üyesi olan zeytin (Olea europaea L.), ağırlıklı olarak Akdeniz iklimine uyum sağlamış önemli bir tarım ürünüdür. Son zamanlarda Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde zeytin ağaçlarında yaprak ucu yanıklığı, sürgün kuruması ve geriye doğru ölüm belirtileri görülmüştür. Bu çalışmada, yapılan surveyler sonucunda çok sayıda fungal tür izole edilmiş olup bu izolatlardan 6 tanesi makroskobik ve mikroskobik incelemeler sonucunda Sordaria macrospora türü ile benzerlik göstermiştir. Bu izolatların, ITS (ITS4/ITS6), LSU (NL1/NL4), β-tubulin (Bt2a/Bt2b) ve Tef-1α (EF728F/EF986R) gen bölgeleri ile PCR amplifikasyonları yapılmıştır. Elde edilen sekanslar, NCBI veri tabanında kaydedilmiş ve izolatların S. macrospora ile %99–100 oranında benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Patojenin dünyadaki diğer türler ile benzerliği, filogenetik ağaç oluşturularak belirlenmiştir. Seçilen temsili izolat ile patojenisite testleri yapılmış ve başarı ile yapılan reizolasyon sonucunda etmenin patojenik olduğu kanıtlanmıştır. Ayrıca, fungusun proteaz ve lakkaz enzimleri analiz edilerek bu enzim aktivitelerinin in vitro ortamda patojenik özellikler sergilediği ortaya konulmuştur. Çoklu stres çalışmasında iki zeytin çeşidi (Manzanilla ve Arbequina) üzerinde farklı tuz konsantrasyonları (50 mM ve 100 mM) ve patojen (S. macrospora) varlığında oluşan simptom şiddeti ve stress ile ilişkili fizyolojik parametreler incelenmiştir. Deneme sonucunda tuz dozu arttıkça hastalık şiddetinin de arttığı, patojen varlığında bu etkinin daha da şiddetlendiği ve bu durumun fizyolojik parametre değerlerinde azalmalar ile paralellik gösterdiği belirlenmiştir. Çeşitlerin duyarlılıkları ise parametrelere göre değişiklik göstermiştir. Ayrıca, hastalıkla mücadele kapsamında 7 farklı fungisit ile bir biyolojik ajan olan Trichoderma harzianum'un S. macrospora üzerindeki etkinlikleri değerlendirilmiştir. Denemeler sonucunda dört fungisitin fungisidal, bir fungisitin ise fungistatik etki gösterdiği belirlenmiştir. Çalışmada, 200 g/L Azoxystrobin + 80 g/L Cyproconazole (Amistar Xtra), 250 g/L Prochloraz + 75 g/L Trifloxystrobin + 50 g/L Cyproconazole (Basking), 200 g/L Azoxystrobin + 125 g/L Difenoconazole (Aquatis) ve %25,2 Boscalid + %12,8 Pyraclostrobin (Bellis) içeren formulasyonların fungisidal etki göstererek misel gelişimini tamamen durdurduğu tespit edilmiştir. Pyraclostrobin + Fluxapyroxad (Priaxor) ise fungistatik etki göstermiştir. Buna karşılık, 300 g/L Phosphorous Acid + 75 g/L Ametoctradin (Privest) ve 500 g/L Metrafenone (Vivando) içeren formulasyonlar misel gelişimini engelleyememiştir. Ayrıca, Trichoderma harzianum uygulamasının önemli düzeyde antagonist etki gösterdiği belirlenmiştir. Bu çalışma, Sordaria macrospora'nın zeytin ağaçlarında bir patojen olarak ilk kez tespit edildiği ve biyolojisinin, konukçu-tepki ilişkilerinin ve mücadele olanaklarının kapsamlı biçimde ortaya konduğu öncü bir araştırma niteliğindedir.