Zihin yetersizliği olan çocuğun oyun becerilerinin geliştirilmesinde Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programının (DOTAP) incelenmesi: Vaka çalışması

Amaç: Araştırmanın amacı, zihin yetersizliği olan üç-altı yaş çocuğun oyun becerilerinin geliştirilmesinde Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programının (DOTAP) incelenmesidir. Yöntem: Bu çalışma bir vaka çalışmasıdır. Zihin yetersizliği olan beş yaşında erkek bir çocuk ve annesi çalışma grubunu oluşturmuştur. Aile bilgi formları, gözlemler, video kayıtları, Ebeveyn Davranış Değerlendirme Ölçeği ve 36-71 Aylık Çocuklar İçin Oyun Davranış Ölçeği ile nitel ve nicel veriler toplanmıştır. Elde edilen nitel veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Bu analizler doğrultusunda üç ana tema 18 alt tema elde edilmiştir. Elde edilen nicel veriler ise betimsel olarak açıklanmıştır. Bulgular: Üç-altı yaşındaki zihin yetersizliği olan çocuğun yaşına uygun oyun becerilerini sergileme durumuna Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programının olumlu katkı sağladığı bulgusu elde edilmiştir. ZY olan çocuğun Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programı sonrasında oyun çeşitliliğinin, oyun süresinin, oyun oynamayı talep ettiği kişi çeşitliliğinin arttığı, paralel oyun ve sosyal oyun davranışlarını kazandığı gözlemlenmiştir. Çocuğun oyun etkinliklerini başlatma, sürdürme ve sonlandırma davranışlarını kazandığı görülmüştür. Elde edilen diğer bir bulgu annenin çocuğuna oyun becerilerini öğretmesinde doğal öğretim yöntemlerini Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programı sonrasında kullanmaya başlamasıdır. Annenin uygulama sonrasında model olma, seçenek sunma, bekleme süreli öğretim ve ipuçları gibi doğal öğretim yöntemlerini kullanmaya başladığı gözlemlenmiştir. Çalışmanın son bulgusu çocuk ve anne arasındaki etkileşim durumuna Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programının olumlu katkı sağlaması olmuştur. Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programı sonrası anne nitelikli yetişkin davranışlarını etkili ve uygun şekilde kullanmaya başlamış ve çocuğun etkileşimi başlatma, sürdürme, sonlandırma ve etkileşimi kabul etme davranışlarını kazandığı gözlemlenmiştir. Sonuç ve Öneriler: Elde edilen bulgular Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programının geliştirilmesi ve uygulamasının uyarlamalar yapılarak yürütülebildiğini, uygulama boyunca çeşitli davranış ve öğretim sorunları yaşandığını ve bu sorunlara yönelik uygun önlemler alınarak yürütmenin sürdürüldüğünü, uygulama süresince Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programının annenin bilgi ve becerilerinde artışlar olmasına katkı sağladığı, aynı zamanda annede çeşitli gelişmeler görüldüğü, Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programının çocuğun oyun gelişimine önemli katkılarda bulunduğunu ve programın belirli unsurlara dikkat edilerek uygulanması gereken bir program olduğu yönünde annenin görüşleri olduğunu göstermiştir. Bu doğrultuda Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programının beş yaşındaki zihin yetersizliği olan çocuğun yaşına uygun oyun becerilerini sergileme durumuna katkı sağladığını, anneye doğal öğretim yöntemlerini öğretmede faydalı bir uygulama olduğunu ve anne ve çocuk arasındaki etkileşim durumuna katkı sağladığını söylemek mümkündür. Gelecek araştırmalar ve uygulamalar için, Doğal Öğretim Temelli Aile Eğitim Programının farklı beceriler, farklı yaş grubundaki ZY olan çocukların oyun becerileri ve farklı yetersizlik türlerine etkisini belirlemek için araştırmalar yapılabileceği önerilmiştir.