Zihinsel özürlü çocukların giysi kullanımında karşılaştıkları sorunlar üzerine bir araştırma

Dünyada yaklaşık 200 milyon engelli çocuğun bulunduğu, bunlarınçoğunluğunu ise zihinsel engellilerin oluşturduğu bilinmektedir. Ülkemizde zihinselengellilere giyinme kolaylığı sağlayacak giysilerin üretilmesi konusunda şimdiyekadar yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle özürlü bireyleriçin, sipariş usulü giysi temin edilmekte ya da hazır giyim mağazalarından satınalınan normal beden standartlarındaki giysiler üzerinde tadilat yaptırılmaktadır.Zihinsel engellilerin başkalarının yardımına ihtiyaç duymadan; öz bakımbecerilerinden biri olan giyinme ve soyunma ihtiyaçlarını giderebilecek ve özeltasarlanmış kullanım kolaylığı sağlayan giysi modelleri çalışılarak bu bireylerinsosyalleşmelerine yardımcı olunabileceği düşünülmüştür. Özellikle giysilerin giyilipçıkarılmasında, düğmelerin iliklenmesinde ve açılmasında, fermuarların açılıpkapatılmasında önemli sorunlarla karşılaşan zihinsel özürlülere yönelik giysi tasarımıyapan işletmelerin bulunmaması nedeniyle bu araştırmaya gereksinim duyulmuştur.Bu araştırma Denizli İli Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik veDanışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü'ne bağlı Çamlık İ.Ö.O. ve Mesleki EğitimMerkezi, Çamlık Otistik Çocuklar Eğitim Merkezi ve Güzelyurt Eğitim UygulamaOkulu ve İş Eğitimi Merkezine kayıtlı bulunan (8-15 yaş) 104 zihinsel engelliçocuğun giysi kullanımında karşılaştıkları sorunları ortaya koymak, hazır giyimsektörünce üretilen ürünlerin zihinsel engelli çocukların gereksinimlerine ne ölçüdecevap verdiği, zihinsel engelli çocukların kullanabilecekleri giysilerin özellikleri,kullanıma uygun giysi tasarımlarının hazırlanması ve araştırma sonuçları dikkatealınarak araştırıcı tarafından zihinsel engelli çocuklar için tasarlanan giysilerinkullanıma ne derece uygun olduğunun belirlenmesi amacı ile yapılmıştır.Araştırma kapsamına alınan zihinsel engelli çocuklara ve ailelerine ilişkingenel bilgiler, uygulanan anket ve soru formundan elde edilen veriler, yüzdedeğerleri ile değerlendirilmiştir. Ayrıca araştırma kapsamına alınan zihinsel engelliçocukların araştırma sonuçlarından elde edilen genel davranış özellikleri ve giyinmebecerilerini değerlendirmek amacı ile veriler SPSS programına girilmiştir. Giyinmebecerileri her zaman (4), bazen (3) ve hiçbir zaman (2) olmak üzere 3'lü skala ilecevapsız yanıtı bir (1) puanla değerlendirilmiştir (Ek-1). Çocukların genel davranışözellikleri ve giyinme becerine ilişkin özellikleri üzerinde cinsiyet, yaş ve öğrenimsüresinin etkisi t testi ve varyans analizi (one way ANOVA) ile değerlendirilmiştir.Önemlilik düzeyinin belirlenmesi için, ikili gruplarda ?t testi? üç veya daha fazlagruplarda ise ?tek yönlü varyans analizi' (F testi)? uygulanmıştır. Uygulanan varyansanalizinde sonucun anlamlı çıkması durumunda, hangi gruplar arasında farkın önemliolduğunun bulunması için ?LSD? kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi olarak en düşük0.05 alınmıştır.Giysilerin ön ve arkasını tanıyamayan zihinsel engelliler için ön ve arkasıayırt edilebilen giysiler, düz ve ters tarafını tanıyamayanlar için ise çift taraflıkullanılabilen giysiler ile renkleri ayırt edebilmeleri için süsleme araçları ayırt ediciolarak düşünülmüştür. Gömleğin önündeki ve kol manşetindeki düğmeler için iseaçıp kapamayı gerektirmeyen manşetler tasarlanmıştır. Deneklerden pantolonfermuarını kapatmada sorun yaşayanlar için, büyük elcikli fermuarlar, fermuarlıpantolonun kemerindeki düğmeyi ilikleyemeyenler için ise pantolon kemerlerinde iriçıt çıt, cırt bant veya lastikli kemer tasarımı tercih edilmiştir. Tuvalet ihtiyaçlarınıgiderirken pantolon paçalarını toplamakta başarılı olamayanlar için dar kesimlipantolon paçaları ve rahat giyip çıkarabilmeyi sağlayan iri elcikli fermuarkullanılmıştır. Zihinsel engelli kız çocuklardan, eteğin ön ve arkasını ayırtedemeyenler için ön tarafında cep ve süsleme harçları kullanılmıştır. Ayrıca etekkemerindeki düğmeyi açıp-ilikleyemeyenler göz önüne alınarak modern beli lastiklietekler ile pili ve pat görünümü verilmiş modeller tasarlanmıştır. Kravat/kurdeleyiyardımsız takıp bağlayamayanlar için tasarımlarda giysi üzerine monte edilmesiuygun görülmüştür.Araştırma kapsamına alınan zihinsel engelli çocuklardan küçük bir nesneyibaş parmağı ve diğer parmakları ile, ayrıca küçük bir nesneyi baş parmağı ve işaretparmağı ile tutamayan denekler göz önüne alınarak, tasarımlarda alternatif kapamaaraçlarının (düğme, çıt çıt, mıknatıslı çıt çıt, agraf, cırt bant, fermuar elciği, klipsikemer tokası) daha büyük boyutlarda olması gerektiği düşünülerek giysilertasarlanmış ve deneklerin bu giysileri rahatlıkla kullanabildikleri görülmüştür.