Zorunlu eğitim sürecinde ilköğretim mimari yapılarının eğitim anlayışlarına etkisi

Bu çalışma 16.yy. sonrası zorunlu eğitim döneminde mimari yapının eğitim anlayışları üzerindeki etkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Rönesans boyunca Avrupa birçok konuda yeni oluşmaya başlayan toplumsal düzeni konuşma fırsatı buldu. Bu konuşmalardaki konulardan biri de eğitimdi. Rönesans ile başlayan tartışmalar eğitimin halkın geneline yayılması düşüncesini yaygınlaştırdı. 18. yüzyıla gelindiğinde ise aklın insanların hayatlarını belirleyen en önemli unsur olarak görülmeye başlandığı Aydınlanma Çağı başlar. Bu dönemde eğitim Aydınlanma düşüncesine göre gelişir. Türkiye için zorunlu eğitim Osmanlı'nın son dönemlerine doğru başlamıştı. Daha sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti döneminde de eğitimin toplumun tamamına yayılması çalışmaları devam etmiştir. Modern cumhuriyetin mimari anlayışı sade ve süssüz binalardı. Bu binaların ilk uygulandığı yapılar okul, hastane gibi kamu binalarıydı. Binaları inşa ederken binalara ait hiçbir ayrıntı gözden kaçmaz. Mobilyaların düzenlenişine kadar disiplin etkilidir. Sistemli bir mekân anlayışının okullar için oluştuğu aşamalar gerçekleşmeye başlar. Sistemli bir anlayışla düzenlenen mekânlar, ilkokullar için önemli bir dönüşüm yaratmıştır. Yapılan teorik araştırmalar ve arkasından yapılan görüşmeler bu araştırmaya dair bazı sonuçlara ulaşmamı sağladı. Mimari yapı-beden ilişkisi bağlamında, tarihi binalarda eğitim öğretim yapan okulların bazı fiziksel yetersizliklerine rağmen tarihi bilinç kazandırma ve estetik zevk oluşturma anlamında son dönem yapılan binalardan daha başarılı olduğu sonucuna ulaştım. Mimari yapı- toplum ilişkileri bağlamında ise kimi zaman okulların bulunduğu çevre ile etkileşim halinde olup farklı bir toplumsal eğitim alanı oluşturduğunu gözlemledim. Mimari yapı- toplum ilişkileri bağlamında mahalle içindeki eğitim alanlarının önemli olabileceği görüşmecilerin çoğu tarafından belirtildi. Yaşam alanlarının çocuklar için hem öğrenme alanları olduğu, hem de ailelerine kolayca ulaşmalarından kaynaklı güven duygusunu artırıcı alanlar olduğu tespit edildi. Anahtar Kelime: Zorunlu Eğitim, Disipliner Anlayış, Osmanlı Devleti, Toplumsal Süreçler, prototip okullar, panopticon.