Başkent University
Discipline

Computer Engineering

Başkent University

1,494

Archived Theses

0

DOIs Assigned

0%

DOI Rate

Discipline

50 Theses
Master'sOpen AccessTR

Hafif sıklet involutif yer değiştirme kutularının kriptografik özelliklerinin incelenmesi

Hafif sıklet şifreleme yöntemleri, IoT cihazlarının çeşitlenmesi ve yayınlaşması ile daha geniş kullanım alanına ulaşmıştır. Hafif sıklet şifrelemede kullanılan, tek doğrusal olmayan katman olan yer değiştirme kutularının kriptoanaliz yöntemlerine karşı dayanıklılığı aynı zamanda şifrelemenin de saldırılara karşı dayanıklılığı anlamına gelmektedir. Bu sebeple, tez çalışması kapsamında; hafif sıklet şifrelemede kullanılan S-kutuları, çeşitli kriptografik özelliklere göre incelenerek, doğrusal/diferansiyel kriptoanaliz yöntemlerine en dayanıklı S-kutularının sunulması amaçlanmıştır. 4-bit girişten 4-bit çıkışa ve 3-bit girişten 3-bit çıkışa haritalanan, bijektif, involutif tüm S-kutusu permütasyonları 10 kriptografik özelliğe göre incelenerek, kriptoanaliz yöntemlerine en dayanıklı S-kutuları tespit edilmiştir. Tez çalışmasında 3 × 3 boyutunda involutif 'Optimal' S-kutuları, doğrusal yaklaşım tablosunda en büyük mutlak değer 2, fark dağılım tablosunda en büyük değer 2 ve cebirsel derece 2 olacak şekilde tanımlanmıştır. 4 × 4 boyutunda involutif 'Optimal' S-kutuları, doğrusal yaklaşım tablosunda en büyük mutlak değer 4, fark dağılım tablosunda en büyük değer 4 ve cebirsel derece 3 olacak şekilde tanımlanmıştır. Optimal olan S-kutuları, geri kalan 7 kriptografik özellik olan; BIBO Örüntüsü, Doğrusal Dal Sayısı, Diferansiyel Dal Sayısı, Doğrusallık Frekansı, Diferansiyel Tekdüzelik Frekansı, Boomerang Bağlantı Tablosu Tekdüzeliği ve Diferansiyel Doğrusal Bağlantı Tablosu Tekdüzeliği açısından incelenerek sonuçlar ortaya konulmuştur. 5 × 5 boyutunda; doğrusal yaklaşım tablosunda en büyük mutlak değer, fark dağılım tablosu en büyük değer ve cebirsel derecede iyi özelliklere sahip S-kutuları genetik algoritma ile bulunarak, kriptografik özellikleri analiz edilmiştir. İncelenen kriptografik özelliklere göre en iyi değerlere sahip olan S-kutularının vektörel çıkış Boole fonksiyonlarından oluşan cebirsel ifadeleri optimizasyon işleminden geçirilmeden, bitslice kapı karmaşıklıkları analiz edilmiştir. Tez çalışmasında, hafif sıklet şifrelemede kullanılacak olan S-kutuları seçilirken 10 kriptografik özellik dikkate alınmış ve bu özelliklere göre en iyi değerlere sahip olan S-kutuları sunulmuştur.

Pınar Savaştürk
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Yapay zeka ile yemek tanıma ve özellik çıkarımı

İnsanların yaşamaları için beslenmeye ihtiyaç duymalarından kaynaklı olarak yiyecek- içecek endüstrisinin asla bitmeyeceği ve eskimeyeceği açıktır. Bu sebeple yiyecek endüstrisi gün geçtikçe büyüyen bir sektör haline gelmiştir. Teknoloji kullanımının yaygınlaşmasıyla dünyanın farklı yerlerinde bulunan gıdalar bile insanlar için artık tanınır duruma gelmiştir. Yiyecek türleri kalori miktarlarına, içinde bulunan besin öğelerine, işlem görme türlerine kadar pek çok farklı özelliğe göre sınıflandırılabilir. Yiyecek menüleri belirli hastalık durumlarında, sporcu beslenmelerinde, sağlıklı yaşam önerilerinde veya farklı dünya mutfaklarında değişkenlik gösterebilir. Bu çalışmanın seçilmesinde ki ana etken farklı durumlarda bulunan, farklı menü seçimleri yapması gereken kişilere yapay zeka uygulamaları ile yardımcı olmaktır. Son yıllarda, görüntü tanıma ve sınıflandırma alanında büyük gelişmeler kaydedilmiştir. Görüntü tanıma, görüntü bölütleme, video bölütleme gibi pek çok alanda derin öğrenme çalışmaları yapılmıştır. Yapay zekaya dayalı birçok görüntü tanıma ve sınıflandırma yöntemi önerilmiş, bu yöntemler görüntü tespitinde doğruluğu ve verimliliği arttırmıştır. Görüntü tanıma uygulamaları, gıda tanımaya da uygulanmaktadır. Ancak gıda tanıma alanın da bulunan gıdaların çeşitliliği sebebiyle karmaşıklık derecesi yüksektir, tanımanın doğruluğu ve hızı daha düşüktür.Bu çalışma bu problemi çözmeye çalışmayı ve sinir ağına dayalı bir gıda görüntü tanıma yöntemi tasarlamayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, yiyecek görüntülerinin doğru tanımlanmasını otomatik gerçekleştiren ve yiyecek sınıfını tahmin eden, yiyeceklerin içerisinde bulunan besin değerlerini kullanıcıya sunan yapay zeka yaklaşımlarına dayalı yeni bir sistem tasarımı hedeflenmiştir. Sistemin eğitimi bölümünde yiyecekleri belirli kategorilere sınıflandırmak için evrişimsel bir sinir ağından oluşan derin öğrenme modeli oluşturulacaktır. Evrişimsel sinir ağ modeli derin öğrenmenin son yıllardaki güçlü bir tekniği olarak gösterilmektedir. Yiyeceklerin fotoğraf üzerinden tanınması ile bundan sonraki süreçte geliştirilebilecek pek çok uygulama için dayanak olması amaçlanmıştır.

Emine Gül Özkan
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Türkçe metinlerde duruş tespitinin büyük dil modelleri ile incelenmesi

Günümüzde sosyal medya platformları, çeşitli konular hakkında kişilerin bir konu hakkındaki görüşlerini an be an belirtebildiği önemli bir veri kaynağı haline bürünmüştür. Bu platformlar üzerinden paylaşılmış olan verilerden bilgi çıkarım işleminin elle yapılması, veri çokluğu sebebiyle imkansız hale gelmiştir. Böylece bilgi çıkarım işleminin otomatikleştirilmesi işlevinin önemi her geçen gün artmaktadır. Doğal Dil İşleme (DDİ) alanında "duruş tespiti" (stance detection), bir metin veya konuşmada yazarın ya da konuşmacının belirli bir konu, olay veya tartışma hakkındaki duruşunu (tutumunu) belirlemeye yönelik bir görevdir. Duruş tespiti, bir sınıflandırma problemi olarak ele alınmaktadır. Bu çalışmada, bir metin için kişinin olumlu, olumsuz veya tarafsız bir duruş sergileyip sergilemediğini analiz etme amacıyla Türkçe etiketli bir veri kümesi oluşturulmuş ve oluşturulmuş olan veri kümesi makine öğrenimi yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Veri kümesi için X platformundan 8779 adet veri toplanmıştır. Veri kümesi Hedef A ve Hedef B olarak iki ayrı hedef ve her hedefe göre "Destekliyor", "Desteklemiyor" ve "Hiçbiri" etiketleriyle etkilenmiştir. Duruş tespiti görevi için hazırlanan veri kümesi, LSTM, GRU ve BERT modelleri ile işlenmiş ve sonuçlar karşılaştırılmıştır. Veri kümesinin hedefler arasındaki dengesizliği mevcut olduğu için, bu modeller ile birlikte örnek azaltma ve örnek artırma yöntemleri de kullanılmıştır. Gözlemlenen sonuçlarda, BERT modelinin, diğer modellere göre daha iyi performans gösterdiği saptanmıştır. Bu çalışma sosyal medya analizlerinde, kullanıcı eğilimlerini anlama açısından önemli katkılar sunmayı gaye edinmiştir.

İbrahim Okan Akveç
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Sondaj köpükleri özniteliklerinin görüntü işleme teknikleri ile çıkarımı ve yapay sinir ağları kullanarak veri analizi

ÖZETSONDAJ KÖPÜKLER ÖZN TEL KLER N N GÖRÜNTÜ LEMETEKN KLER LE ÇIKARIMI VE YAPAY S N R A LARIKULLANARAK VER ANAL ZVeli Mert ALTAKimyasal köpükler, bulundukları sıvıya göre dü ük yo unluk ve yüksekakmazlık gibi özelliklerinden dolayı, sıvı yoluyla ta ımanın önemli oldu uflotasyon, sondaj gibi endüstriyel i lemlerde ön plana çıkmaktadır. Ta ıyıcısıvıya yardımcı olan köpüklerin boyut, biçim gibi özniteliklerinin ta ımakapasitesini do rudan etkiledi i bugüne kadar yapılan ara tırmalarda ortayakonulmu tur. Yapılan çalı mada köpüklerin görsel özniteliklerini görüntüi leme metotlarıyla algılayacak ve YSA kullanılarak veri analizi yapabilecekbir model geli tirilmesi amaçlanmı tır. Bu amaca göre bölgesel e ikleme,Fourier Dönü üm üzerinden filtreleme gibi metotlar uygulanmı ve eldeedilen sonuçlar aktarılmı tır. Modele göre görüntü üzerindeki noktalarınpotansiyel bir kabarcık merkezi olup olmadı ı geli tirilen bir algoritma ilekontrol edilmi tir. Elde edilen potansiyel köpüklere açısal minimum takip,a ırlık merkezi bulma ve sınır takibi gibi metotlar uygulanmı tır. Sınırlarıbelirlenen köpüklerin yarıçap, alan, çevre gibi boyut ve biçim özellikleriçıkarılmı , kimyasal veriler ile birle tirilerek YSA kullanılarak veri analiziyapılmı tır. Yöntemde kullanılan tekniklerin algoritma açısından faydalarızamana dayalı olarak gösterilmi tir. Geli tirilen görüntü i leme modelinin,özellikle gürültülü köpük görüntülerinde literatürde yaygın olarak kullanılanyöntemlere göre daha ba arılı oldu u gözlemlenmi tir. YSA kullanılarakyapılan veri analizinin sonuçları incelenmi tir. Yapılan inceleme sonucugörüntü i leme metodu ile elde edilen köpük verilerinin YSA ile analizininmümkün oldu u gösterilmi tir.Anahtar Kelimeler: Görüntü i leme, Köpük Görüntülerinin Analizi,Kabarcık Görüntülerinin Analizi, Yapay Sinir A ları, Örüntü Tanıma.

Veli Mert Altaş
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2007
00
Master'sOpen AccessTR

Servis kalitesi destekli otomatik web servisleri yürütücüsü

Üniversitesi : TOBB Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiEnstitüsü : Fen BilimleriAnabilim Dalı : Bilgisayar MühendisliğiTez Danışmanı : Doç. Dr. Erdoğan DoğduTez Türü ve Tarihi : Yüksek Lisans-Haziran 2007Ömer MESC G LServis Kalitesi Destekli Otomatik Web Servisleri YürütücüsüÖZETBPEL birleşik web servislerde kullanılan bir endüstri standardıdır. BPEL ileweb servislerinden kurulu bir iş akışı oluşturulabilir ve bir BPEL yürütücüsüüzerinde işletilebilir. Standart BPEL ile web servislerinin dinamikçalıştırılması gerçekleştirilebilir; ancak otomatik servis seçim desteğisağlanamamaktadır. Bu tez kapsamında servislerin gerçek zamanlı seçiminisağlamak üzere BPEL diline servis kalitesi eklentisi yapılmıştır. Ayrıcakullanıcının tanımladığı servis kalitesi parametrelerini kullanan bazı basitservis seçim algoritmaları önerilmiştir. Böylelikle yürütücünün iş çıkarmayeteneği arttırılmıştır. Önerilen çözüm servis kalitesini destekleyecek şekildeaçık kaynaklı bir BPEL yürütücüsü, ActiveBPEL, üzerindegerçekleştirilmiştir. Ayrıca servis seçim algoritmalarının başarımını ölçmeküzere kapsamlı bir test ortamı geliştirilmiştir. Yapılan testler ile Servis KalitesiDestekli BPEL Yürütücüsü'nün BPEL süreçlerine ilişkin ortalama cevaplamasürelerini düşürerek sistemin genel başarımını arttırdığını gösteren sonuçlarsunulmaktadır.Anahtar Kelimeler: Web servisleri, dinamik servis seçimi, QoS, BPEL, XML.1

Ömer Mescigil
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2007
00
Master'sOpen AccessTR

Kablosuz sensör ağlarda servis kalitesi ve enerji tüketimi denetiminde enformasyon teorisi kullanımı

KABLOSUZ SENSÖR A LARDA SERV S KAL TES VE ENERJTÜKET M DENET M NDE ENFORMASYON TEOR SKULLANIMIRuken Z LANÖZETKablosuz sensör a larda kar ıla ılan problemlerden birisi de sensörlerde bulunankısıtlı enerji kaynaklarıdır. Genelde sensörlerin uzak ya da yerle im yerlerinindı ında çalı maları beklendi inden, pillerinin de i tirilmeleri ya da tekrar arjedilmeleri mümkün olamamaktadır. Bu da enerjinin en verimli ekildekullanılarak, sensör a ın ömrünün uzatılması gereklili ini ortaya çıkarmaktadır.Bu amaçla kullanılacak yöntemlerden en do alı, her bilgi gönderme a amasındasadece gerekli sayıda algılayıcıyı aktif durumda tutarak, di erlerinin enerjitüketimini engellemektir. Bunu yaparken seçilecek olan sensörlerin, istenilenalanı verimli bir ekilde kapsaması da sa lanmalıdır. Bu çalı mada, kapsamaalanına yayılmı en az sayıda algılayıcı aktif durumda tutularak a ömrününuzatılması, aynı zamanda da kapsama alanından yeterli bilginin alınmasıhedeflenmi tir. Böylece a ömrü ile servis kalitesi arasında bir optimizasyonyapılmaya çalı ılmı tır. Kapsama alanı ızgaralara bölünmü ve her ızgarada birsensörün aktif olmasını sa lamak amacıyla, algılayıcıların belirlenmesindeentropi kullanılmı tır. Önerilen yakla ım ile sensör a ın ömrünün, entropikullanılmaması durumuna göre uzadı ı saptanmı tır.Anahtar Kelimeler: Kablosuz Sensör A lar, Servis Kalitesi, Sensör Ömrü,Kapsama Alanı, Shannon Enformasyon Teorisi, Entropi, Izgara Tabanlı.

Ruken Zilan
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2007
00
Master'sOpen AccessTR

PIC mikrodenetleyiciler için gerçek zamanlı işletim sistemi

Günümüzde otomobillerde, görüntü sistemlerinde, cep telefonlarında, iletişim cihazlarında, biyomedikal uygulamalarda, endüstriyel otomasyon sistemlerinde gömülü sistemlerin uygulama alanları giderek yaygınlaşmaktadır. Gömülü sistemler üzerinde çalışmak üzere hazırlanan yazılımlar, donanım kısıtlarına rağmen genelde gerçek-zamanlı çalışırlar. Geleneksel yazılım sistemleri; gömülü sistemlerin gerek kısıtlı sistem kaynakları, gerek çok değişken uygulama gereksinimleri gerekse gerçek zaman kısıtları nedeniyle gömülü sistem ihtiyaçlarına cevap verememektedir. Genel amaçlı işletim sistemlerinin de gömülü sistemlerde kullanım kısıtları, gömülü sistemler için özel tasarlanmış gerçek zamanlı işletim sistemi geliştirilmesi ihtiyacını doğurmuştur. 1980'den sonra birçok devre elemanının aynı yonga içerisinde yer almaya başlaması ile mikrodenetleyici kavramı oluşmaya başlamıştır. Mikrodenetleyiciler sayesinde gömülü sistemlerin hem maliyetleri düşmüş hem de boyutlarında ciddi bir küçülme yaşanmıştır. Bu çalışmada; kolay bulunabilir ve ekonomik olmaları, geliştirme ortamının internet üzerinden veya üreticiden istendiğinde ücretsiz olarak elde edilebilmesi, çok geniş bir kullanıcı kitlesine sahip olmaları, oldukça basit sıfırlama, saat sinyali ve güç devreleri gerektirmeleri PIC mikrodenetleyicilerin seçilmesini sağlamıştır. Proje Microchip MPLAB tümleşik geliştirme ortamında, ANSI C uyumlu MPLAB C18 derleyicisiyle geliştirilmiştir. Gömülü sistemlerde kullanılmak amacıyla tasarlanan PICOS, 8-bit PIC ailesinin en gelişmiş serisi olan PIC18Fxxx serisi ile 16-bitlik PIC24xxx ve 32-bitlik PIC32xxx serileri için geliştirilmiş gerçek zamanlı bir işletim sistemidir. PICOS, geliştirilmesi esnasında istenirse çağrı üstünlüğü prensibi istenirse işbirlikçi prensip ile çalışabilecek şekilde tasarlanmıştır. Oldukça küçük, basit ve kullanımı son derece kolaydır. Tüm fonksiyonlar ve değişkenler Türkçe olarak tanımlanmıştır. Çok düşük RAM, ROM bellek kullanımı ve işlemci yükü getirmektedir. Oldukça basit bir çekirdek yapısına sahiptir.

Hüseyin Çotuk
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2008
00
Master'sOpen AccessTR

Oracle için veri tabanı yönetim aracı ve performans analizi

Bu tez çalışmasında, Oracle performans sorunları ve etkin çözümlerin nasıl olabileceğine değinilmiştir.Bu tez kapsamında geliştirilen DBAExplorer programı Oracle VTYS için hazırlanmış bir veri tabanı yönetim aracıdır. Yazılan program, veri tabanına hızlı erişim sağlayan Borland Delphi 7.0 programlama dili ile geliştirilmiştir. Programın hazırlanmasında veri tabanı erişim yöntemleri incelenmiş, en hızlı ve etkin bağlanma şekilleri araştırılmıştır. Yapılan araştırmalar sonucunda en etkin performans yöntemleri ve SQL cümleleri bulunmuş ve hazırlanmıştır.

DelphiOracle veri tabanıPerformans analizi+1
Alpaslan Kılıçkaya
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2008
00
Master'sOpen AccessTR

Bayes teoremi ve yapay sibir ağları modelleriyle borsa gelecek değer tahmini uygulaması

Borsa, sadece serbest piyasa içinde yer alan bir yatırım amacı değil, aynı zamanda ekonominin nabzını ölçen bir göstergedir. Borsa ve dolayısıyla hisse senetleri ile fonlar, uzun zamandır yatırımcılar, araştırmacılar ve bilim dünyası için çok önemli ve gizemini koruyan bir konu olmuştur. Borsa sayesinde, yatırımlarını doğru değerlendirebilenler büyük kazançlar sağlayabilmişken, çok büyük kayıplar yaşayanlar da olmuştur. Böyle büyük kazanç ve kayıplar söz konusu iken, yatırımcıların doğru tahmin yapabilmeleri için yardımcı bir destek sistemi kullanma ihtiyacı doğmuştur. Bu çalışmada, bir yatırım aracı olan borsa içinde yer alan ve ETF adı verilen fonlar için, teknik analiz ve karar destek sistemleri tasarlanmış ve bu sistemlerin başarımları kıyaslanmıştır. Bu amaçla, sistemde kullanılan her ETF'in kapanış değerleri kullanılarak teknik analiz yöntemleri kullanılmış ve bu yöntemlerle bir uzman sistem tasarlanarak ETF'lerin ertesi günkü değerleri tahmin edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, başarım karşılaştırması için, teknik analiz sonuçları bir yapay sinir ağına (YSA) girdi olarak verilmiş ve yine ertesi günü tahmin etmeye çalışan bir karar destek sistemi oluşturulmuştur.

İsmet Bahadır
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2008
00
Master'sOpen AccessTR

Kablosuz algılayıcı ağlarında sıcak nokta probleminin çözümü için yöntemler

Kablosuz Algılayıcı Ağlar, yapısal olarak kablosuz bir ortam aracılığı ile birbirine bağlanmış çok sayıda algılayıcı düğümden oluşur. Bu düğümler kendi ağlarını organize edebilme yeteneğine sahiptirler. Bu sebeple düğümler arasında daha önceden programlanmış bir ağ topolojisine gerek yoktur. Bu ağlarda, pil performansı yaşam ömrünü belirlediği için pil performansına bağlı olarak bazı kısıtlamalar ortaya çıkmaktadır. Bu sebeple algılayıcı düğümler, zamanlarının büyük bir kısmını düşük güç tüketimi ilkesine bağlı olarak ?uyku? durumunda geçirirler. Diğer zamanlarda ise gelen düğüm verilerini işlerler.Algılayıcı düğümler kendi komşu düğümlerini bilirler. Böylelikle, düğümler güç ve görev dağılımını dengeleyerek bir performans artışı gösterebilirler. Belirli bir bölgedeki çok sayıda algılayıcı düğüm için tamamının aynı anda algılama görevini yerine getirmesine gerek yoktur. Kaynakların düğümler arasında uygun paylaşımı ve düğümler arası etkin yönlendirme yapılması bu ağlarda önemlidir.Temel olarak eniyileme durumu için kısıtlamalar eşitlik veya eşitsizliklerden oluşur. Bu durum oluşturulurken sürekli değişkenler kullanılır ve bu değişkenler tek bir doğrusal amaç işlevine sahip değişkenlerdir. Bu durum doğrusal program olarak adlandırılır. Doğrusal programlamada temel amaç, birçok uygun seçenek arasından belirlenmiş hedef için en uygun çözümün seçilebilmesidir.

Doğrusal programlamaKablosuz ağlarYaşam süresi
Nurettin Erginöz
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2008
00
Master'sOpen AccessTR

Çoklu robot sistemlerinde robotlar arası haberleşme ve işbirliği kullanılarak arama verimliliğinin artırılması

Bu tez çalışmasında çoklu robot sistemleri ile gerçek zamanlı olarak yapılan bir arama görevinde robotlar arası haberleşmenin sistem başarısına olan etkisi benzetimler ve robot uygulamaları yapılarak incelenmiştir. Yapılan ilk çalışmada engellerin bulunmadığı doğrusal bir alan üzerinde robotların iletişim kurabildiği ve kuramadığı iki farklı arama davranışı üzerinde durulmuş ve iletişimin arama başarısına olan etkisi ölçülmüştür. Devam eden çalışmalarda ise daha fazla sayıda robot kullanılarak üzerinde duvarlar ve engeller bulunan daha gerçekçi bir alan içerisinde arama davranışı gerçekleştirilmiş ve arama sırasında her bir robotun yaptığı arama ile ilgili harita bilgisini hafızasında tutması ve gerektiğinde bu bilgiyi iletişim mesafesinde bulunan diğer robotlarla paylaşması sağlanmıştır. Yapılan benzetim ve deneylerde çok robotlu işbirlikli bir arama senaryosunda robotlar arasındaki iletişim mesafesinin robotlar arasındaki işbirliğine ve dolaysıyla da arama başarımlarına olan etkisi ölçülmeye çalışılmıştır. Yapılan diğer bir çalışmada ise robotların sadece yaymış oldukları RF işaret şiddetleri kullanılarak ve başka herhangi bir konumlandırma yöntemi olmaksızın arama yapılacak ortama dağılmaları amaçlanmıştır. Burada dağılma davranışı doğada bakteriler gibi tek hücreli canlıların besin arama davranışlarından esinlenilerek geliştirilmiş bir yöntem olan bakteri beslenme eniyileme yöntemi kullanılarak robotların kendilerini istenilen şekilde konumlandırmaları ile sağlanmıştır.

Robot yönlendirmeRobotikRobotlar+1
Ömer Çayırpunar
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2009
00
Master'sOpen AccessTR

Restful web servisleri ile e-sağlık sistemleri gerçekleştirimi

Günümüzde çoğu hastane bilgi sistemi, hastanelerin kendilerine özgü işleyişi ve talepleri doğrultusunda geliştirilen, hiçbir standarta dayanmayan bilgi sistemleri olarak çalışmaktadır. Şu sıralar yazılım firmaları bu sağlık bilgi sistemlerini Sağlık Seviye 7 (Health Level 7 ? HL7) gibi standartlara uyumlu hale getirmeye çalışmaktadır. Fakat hastane otomasyonlarının baştan hastanelere özelleştirilmiş şekilde geliştirilmesi sonucu bu çevirme işlemi çok maliyetli olabilmektedir. Sağlık bilgi sistemlerinin hem sağlık hizmetlerinden faydalanacak kişiler hem de bu sektörde çalışanlar için daha kaliteli hizmet sağlaması ve bununla beraber sağlık masraflarının azaltılmasını başarmak için Elektronik Sağlık Kayıtları'nın (Electronic Health Records - EHR) farklı uygulamalar üzerinde paylaşımı ve transferi kaçınılmaz hale gelmiştir. Bu sayede er ya da geç elektronik sağlık kayıtlarının belirli bir standart kapsamında oluşturulması gerekmektedir.Bu çalışmanın amacı standartlara uygun biçimde elektronik sağlık kaydı tutan web-tabanlı bir Hastane Bilgi Sistemi (HBS) geliştirmektir. Bu web-tabanlı bilgi sistemi sadece sağlık kuruluşunun kendi iş süreçlerine özel yapılandırılmış değil, aynı zamanda dinamik bir yapı ile hem yeniliklere anında adapte olabilmeli hem de ulusal ve uluslararası sağlık bilgi sistemleri ve diğer uygulamalarla da beraber çalışabilen bir yapıya sahip olmalıdır.Bu çalışma kapsamında HL7 mesajlaşma ve içerik standardı kullanılacaktır. Sistem Web 2.0 standartları ve Service Tabanlı Mimari (Service Oriented Architecture - SOA) yaklaşımı kullanılarak geliştirilecek, metotlara ve verilere web servisleri ile erişilecektir. Kullanılacak web servisleri Temsili Durum Transferi (Representational State Transfer ? REST, RESTful Web Services) yaklaşımı ile elektronik sağlık kayıtlarının sadece basit HTTP komutları ile erişimini sağlayacaktır. Çalışmanın sonunda basit bir hasta takip sistemi prototip olarak sunulacaktır.Anahtar Kelimeler: HL7, ESK, RESTful, HBS

Ali Nihat Çiçek
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2009
00
Master'sOpen AccessTR

Yazılımların servis olarak sunulması: Servis-yönelimli mimari ile geliştirilen bir sesli iletişim uygulaması

Son 25 yılda yazılım geliştirme yaklaşımları ve süreçlerinde meydana gelen gelişmeler incelendiğinde, her yeniliğin bir öncekinin tamamlayanı ve geliştirilmiş şekli olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Servis-Yönelimli Mimari (Service-Oriented Architecture, SOA) son yıllarda yazılım geliştirmede tercih edilen ve yaygınlık kazanan bir yazılım mimarisi yaklaşımıdır ve hızla gelişen web teknolojilerini barındırmaktadır. SOA'nın standart yazılım mimarilerinden farkı, yazılım sisteminin iç ve dış sistemlerle ve yazılım parçalarıyla etkileşiminin servis-temelli olması, yazılımın ihtiyaç duyduğu işlevleri servis (hizmet) olarak diğer parçalardan alıyor olmasıdır. SOA'nın devamı olarak ortaya çıkan, yazılımların uzaktan kullanımını öngören daha yeni bir yaklaşım ise Servis Yazılımları (Software as a Service, SaaS), yada yazılımların servis olarak sunulmasıdır. SaaS'da sadece yazılımın işlevleri değil, fakat yazılımın tamamı lisanslama yöntemiyle kullanılabilmektedir. SaaS ekonomik ve işlevsel olarak faydalı bir model olarak kabul görmeye başlamıştır. Bu tez kapsamında yazılımların servis olarak sunulması (SaaS) konusu incelenmiş, kullanılabilecek teknikler, yöntemler ve bu yaklaşımın getireceği kazançlar sunulmuştur. Ayrıca, iletişim ve ses hizmetlerinin SaaS olarak sunumu incelenmiş, örnek bir ses hizmetleri SaaS uygulaması geliştirilmiş ve sunulmuştur.

Geliştirilebilir işaretleme diliSIPWeb servisleri
Gökhan Öztopuz
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2009
00
Master'sOpen AccessTR

Mekansal veritabanlarında hızlı sorgulama

Mekânsal verilerin kullanımı gün geçtikçe artmakta, kullanıldığı alanlar da çeşitlilik kazanmaktadır. Bu verilere hızlı ulaşabilmenin yolları incelenmeye devam etmekte, veritabanları üzerinde kullanılan mekansal fonksiyonlar ve indekslerin kullanımı da önem kazanmaktadır.Bu çalışmanın amacı, seçilen bir veritabanı üzerinde kullanılan geometri tipleri, hızlı erişim için desteklenen fonksiyonlar, indeksler ve operatörleri incelemek, Spatial(mekânsal) indeks kullanımı, fonksiyon ve operatörlerin analizlerdeki önemi, veriye daha hızlı erişim için sorguların tasarımında dikkat edilmesi gereken noktalar belirlenmeye çalışıltırılmıştır. Tez kapsamında ASP.NET teknolojisi kullanılarak geliştirilen uygulama kullanılarak Akım Gözlem İstasyonu, Akarsu, Nehir, Göl ve Baraj gibi mekansal veriler için, yaygın olarak kullanılan sorgular tasarlanmıştır. Geliştirilen uygulamada Google Maps ve Geoserver gibi web servisleri üzerinden sunulan haritalar da altlık olarak kullanılmıştır.Mekânsal veriler üzerinde kullanımına izin verilen indekslerin performansı, çalıştırıldıklarında kullandıkları işlemci zamanı, üretilen sorgu planları kullanılarak değerlendirilmiştir. Yapılan testler sonucunda operatör seçimi ve mekansal indeks parametreleri kullanımının veriye hızlı erişim için hayati öne taşıdığı görülmüştür.

Arzu Kütükcü
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2009
00
Master'sOpen AccessTR

Öbek bilgisayarlarda paralel FP-growth gerçekleştirimi

Teknolojinin gelişmesiyle verilerin miktarında ve çeşitliliğinde bir artış gözlemlenmiştir. Bu artış, veri işleme yöntemlerinde yeni ihtiyaçları gündeme getirmiştir. Veri madenciliği bu ihtiyaçlara cevap verebilmek amacıyla geliştirilen büyük veri ambarlarından yararlı bilgi elde etme sürecidir. Veri madenciliği kapsamında, çoklukla gereksinim duyulan ve araştırılan konulardan biri sık öge küme madenciliğidir. Sık öge küme madenciliği için farklı algoritmalar üretilmekte ve incelenmektedir. Ancak, fiziksel kapasitelerin sınırlı olmasından dolayı seri algoritmalar artan veri miktarını karşılamaya yetmemektedir. Bu durum paralel hesaplamayı gündeme getirir. Paralel algoritmalarla, zamandan ve kaynaktan (depolama, hafıza gibi) tasarruf edebilmek amaçlanır. FP-Growth, sık öge kümelerini bulmak için geliştirilen bir veri madenciliği algoritmasıdır. Literatürde FP-Growth, işlenecek veritabanını sadece iki kez tarama ve sık ögeleri bulurken kullandığı sık örüntü ağacı özelliği ile bilinir. Kullandığı bu ağaç yapısı ile daha verimli bir algoritma sunar. Bu çalışma içerisinde FP-Growth algoritmasına, paralel programlar yazmak için geliştirilen bir kütüphane olan MPI ile kodlanan üç farklı paralel yaklaşım önerilmektedir. Bu yaklaşımlarda temel alınan şey, paralel uygulama sırasında düğümlerin tümünde veritabanının mevcut olup olmadığıdır. Ek olarak, paralellik için görev dağılımı esas alındığından görev dağılımının statik ya da dinamik olması da diğer bir parametredir. Bu yaklaşımların iki farklı öbek bilgisayar üzerinde performans analizi gerçekleştirilmiştir. Çıkan sonuçlara göre, veritabanının mevcut olduğu iki yaklaşımın ağaç gönderimi esasına dayanan diğer yaklaşıma göre daha iyi sonuç verdiği gözlemlenmektedir. Her ikisi için de, paralel algoritma iki işlemciyle çalıştığı durumda bile çalışma zamanını dörtte bir oranında azaltmaktadır. Buna ek olarak, daha iyi sonuç veren iki algoritma içerisinde görev dağılımının dinamik olarak gerçekleştiği durum statik görev dağılımlı yaklaşımdan daha iyi sonuç vermektedir.

Paralel algoritmalarVeri madenciliği
Gülistan Özdemir Özdoğan
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2010
00
Master'sOpen AccessTR

Şekil tanıma problemi için çoklu eşlemenin sonsuz norm uzaklığı altında gerçekleştirilmesi

Çizge eşleme birçok şekil tanıma algoritmasının merkezinde yer alır. Çizge eşleme algoritmalarının büyük bir bölümü çizge düğümleri arasında bire bir bağlantı aramaktadır. Ancak bir çizgenin düğümlerinden oluşan bir alt kümeyi başka bir çizgenin düğümlerinden oluşan bir alt kümeyle çoklu bağlantı ile karşılaştırmak daha gerçekçi bir yaklaşımdır. Bu tezde çizge düğümleri arasında çoklu eşleme yoluyla bir benzerlik ilişkisi aranmıştır. Çoklu eşlemeyi çizgeler üzerinde gerçekleştirebilmek için çizgeler norm uzayda nokta kümeleri biçiminde ifade edilmiştir. Norm uzaydaki nokta kümelerini karşılaştırmak için polinom zamanda çalışan ve doğal yoldan çoklu eşleme yapan kullanışlı algoritmalar vardır. Bu nedenle çizge eşleme problemi nokta eşleştirme problemine indirgenmiştir. Çizge düğümleri arasındaki uzaklıkların izometrik şekilde korunarak norm uzayda noktalar biçiminde ifade edilmesi öncelikli amaçlardan biri olmuştur. Yapılan deneylerin sonuçlarına göre bu yaklaşımın çizge eşleme probleminin çözümündeki etkinliğini arttırmak için referans noktalarıyla eşleme yöntemi geliştirilmiştir. Bu doğrultuda yapılan çalışmaların sonuçları paylaşılmış ve deneysel olarak yöntemin şekil tanımadaki başarımı gösterilmiştir.

Caner Erdem
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2010
00
Master'sOpen AccessTR

Kablosuz algılayıcı ağlarında veri benzerliğinin yaşam süresine etkilerinin doğrusal programlama ile incelenmesi

Elektronikteki gelişmeler, ucuz kablosuz algılayıcıların üretilmesine izin verirken bu da kablosuz algılayıcı ağların kullanıldığı uygulamaların artmasını beraberinde getirmiştir. Algılayıcıların yaygın kullanılmasına etken olan en önemli özellikleri altyapısız, erişimden uzak ve farklı koşullar altında çalışabilmeleridir. Ancak bu özellikler sebebiyle algılayıcıların enerji kısıtlamaları kablosuz algılayıcı ağların planlama ve kullanımında önemli bir yer tutmaktadır. Algılayıcıların enerjisini en iyi şekilde kullanmak ve ağ ömrünü eniyileyebilmek için çeşitli protokoller ve yönlendirme algoritmaları geliştirilmiştir. Algılayıcıların enerjilerini uzun süre kullanabilmeleri için ağ içindeki trafiği dengeli bir şekilde yönlendirmek önemlidir. Kablosuz algılayıcı ağlarda yaşam süresini uzatma problemi bir eniyileme problemi olup eniyileme problemlerinin çözümünde doğrusal programlama kullanımı yaygındır. Bu tez çalışmasında da kablosuz algılayıcı ağının yaşam süresini eniyilemek için doğrusal programlama modelleri kurulmuş, ayrıca algılayıcıların topladıkları veriler arasında olabilecek korelasyon durumu da doğrusal programlama içerisine katılmıştır. Yapılan testler sonucunda kullanılan modelin sadece akış eniyilemesi yapılan sistemlerden daha uzun bir ağ ömrü sağladığı görülmüştür.

Doğrusal programlamaKablosuz ağlarKorelasyon+1
Hakan Ezgi Kızılöz
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2010
00
Master'sOpen AccessTR

Morecon: Mobil yazılım uygulamaları için bağlam-duyarlı ve servis tabanlı bir arakatman yazılımı

Mobil cihazların hızla yaygınlaşması ile birlikte bu cihazlar için geliştirilen uygulamalar da çeşitlilik kazanmaktadır. Bu cihazlarla ilgili en önemli kavramlardan birisi "bağlam-duyarlılık" (context-awareness) dir. Bu kavram, mobil cihazların taşıyan kişinin özelliklerine ve cihazın bulunduğu ortama ve çevreye göre tepki vermesi, üzerindeki uygulamaları duruma göre uyarlamasını ifade eder. En bilinen ve yaygın kullanılan bağlam-duyarlılık bilgilerinden birisi "yer" (location) bilgisidir. Örneğin, mobil cihaz bulunduğu yere göre (GPS bilgisi) kişiye yapılacak işlerini bildirebilir, ya da yerel reklam bilgileri sunabilir. Bu tez çalışmasında bağlam-duyarlılık konusunda daha önce yapılan çalışmalar ve mobile cihazlarda bağlam-duyarlı uygulama geliştirebilmek için geliştirdiğimiz MoReCon adlı arakatman yazılımı (middleware) sunulmuştur. MoReCon, uygulamalardan bağımsız olarak bağlam-duyarlılık konusunda gerekebilecek her türlü bilgiyi sağlayan ve saklayan kapsamlı bir arakatman yazılımdır. Bu yazılım RESTful web servisleri ile esnek bir şekilde erişilebilir, bağlam bilgilerini esnek bir şekilde saklama, erişme ve güncellemeyi sağlayan basit bir protokole sahiptir. MoReCon, mobil cihazlar üzerinde çalışmak üzere küçük olacak (compact) şekilde tasarlanmıştır.

Onur Soyer
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2010
00
Master'sOpen AccessTR

Müzikle şifreleme-veri gizleme sistemi tasarımı ve gerçeklenmesi

Gizli kalması gereken verilerin hızlı bir şekilde verinin kaynağından hedefe ulaşması için günümüzde internet gibi herkese açık ve güvensiz kanallar kullanılmaktadır. Bu verilerin güvenliğini sağlamak kimi zaman hayati önem taşıdığından farklı şifreleme yöntemleri dünyanın dört bir yanında geliştirilmekte ve kullanılmaktadır. Bu duruma bir başka yaklaşım ise; veri güvenliğini veriyi gizleyerek sağlayan steganografik yöntemlerdir. Bu çalışmada, güvenlik seviyesini arttırmak için şifreleme ve veri gizleme bir arada kullanılmaktadır. Şifreleme için öncelikle AES-256 algoritması kullanılmakta ve algoritmanın çıktısı olan veriler, gizlenirken kullanılacak taşıyıcı ses dosyasındaki müzik eserinin notalarının kullanılan özelliklerinden elde edilen değerlerle sonlu alanda çarpma yapmak suretiyle şifrelenmektedir. Daha sonra, yine bu nota değerlerinden oluşturulan kurala göre, şifrelenmiş veriler, taşıyıcı ses dosyası içerisine gizlenerek ortaya şüphe çekmeyen ve şifrelenmiş veri taşıyan ses dosyaları çıkarılmaktadır. Taşıyıcı ses dosyasındaki müzik eserinden elde edilen değerler, hem şifreleme aşamasında hem de veri gizleme aşamasında anahtar niteliğinde kullanıldığından, kaynaktan hedefe yapılacak dosya aktarımından önce herhangi bir veri aktarımına ve anahtar paylaşımına ihtiyaç duyulmamakta ve güvensiz kanaldan anahtar paylaşımı yapılması sorununu ortadan kaldırmaktadır. Tasarlanan sistem, girdiler ne olursa olsun oluşacak çıktıdan aynı nota değerlerinin elde edilebileceğini ve yapılan işlemlerin matematiksel olarak tersinin yapıldığı veri ayıklama ve çözme aşamalarının ardından doğru veriye kesin olarak ulaşılacağını garantilemektedir. Tasarlanan sistemin gerçeklenmesi birbirleriyle haberleşen yazılım ve donanım birimleri tasarlanarak yapılmıştır. Hız kısıtları göz önünde bulundurularak sistemin yazılım ve donanımda çalışacak alt sistemleri belirlenmiş ve donanımda 2524 Mbps gibi bir şifreleme hızına ulaşılmıştır.

FPGAKriptografiMüzik+8
Muhammet Hamdi Yavuz
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2010
00
Master'sOpen AccessTR

Ağaç ve çizge veritabanlarında hassas bilgi gizleme

Veritabanı yayınlama kuruluşların bazen ihtiyaç duyduğu yararlı bir işlemdir. Fakat bu her ne kadar iyi bir işlem olsa da, hassas bilgileri açığa çıkarmak suretiyle tehdit edici olabilmektedir. Bugünlerde, birçok ileri seviye veri madenciliği uygulaması geliştirildiğinden, bu veri madenciliği uygulamalarının yayınlanan veritabanı üzerinde uygulanmasıyla, veritabanında saklı olan hassas bilgiler açığa çıkabilir. Dolayısıyla olduğu gibi veritabanı yayınlamak güvenli bir veritabanı yayınlama değildir. Bu yüzden veritabanındaki hassas bilgiler ilk önce tanımlanmalı ve sonra da elenmelidir. Bu işlem sterilize etme işlemi olarak adlandırılır. Hassas bilgi gizleme daha çok hareket tipi veritabanları bağlamında oldukça çalışılmıştır. Fakat aynı zamanda hassas bilgi gizlemenin ağaç ve çizge tipi yapısal veritabanları için de çalışılması gerekmektedir. Bu tezde, hassas bilgi gizleme ağaç ve çizge tipindeki veritabanlarını da içerek şekilde genişletilmiştir. Bu çalışma her iki veritabanında hassas bilgi gizleme problemini tanımlamakta ve çözümler geliştirmektedir. Bunun yanı sıra FISHER adında, işlemler, dizgiler ve zaman-mekân izleri gibi diğer veritabanlarında da hassas bilgi gizleme yapabilecek bütüncül bir uygulama geliştirilmiştir.

Harun Gökçe
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2010
00
Master'sOpen AccessTR

Ağ üzerinden yavaşlama tabanlı anomali tespiti

Bu çalışmamızda, bilgisayarlarda meydana gelen bazı anomalilerin neden olduğu yavaşlamayı, bilgisayar dışından ve edilgen olarak tespit etmeyi amaçlayan bir yaklaşımı test ediyoruz. Bu yaklaşımın farklı olduğu nokta ve önemli özelliği, bilgisayar üzerinden yapılan ölçümlerle değil, tamamen dışarıdan, ağ etkileşimlerinin esas alınmasıyla çalışıyor olmasıdır. Burada önerilen yaklaşım, bilgisayarın bazı ağ etkileşimlerinde sunucuya yanıt verme sürelerinin dışarıdaki bir gözlemci bilgisayar üzerinden ölçülmesi ve bu verinin çözümlenmesiyle yavaşlamanın tespit edilmesidir. Bu amaçla bazı istatistiksel testler ve bunlara dayalı algoritmalar denenmiş ve ne düzeyde başarılı oldukları incelenmiştir.Bilgisayarın yavaşlamasına sebep olan anomaliler, donanımsal ve yazılımsal değişiklikler, hatalar ve sorunlar, kötü amaçlı yazılımların bulaşması olarak tanımlanmıştır. Bu etkenlerin sebep olduğu etkilerin tespit edilebilmesi için bu etmenleri içeren farklı sistem yapılandırmaları üzerinde testler yapılmış ve bunlardan alınan verilerle yöntem incelenmiştir.Verilerin toplanabilmesi için bir test ortamı oluşturulmuş ve belirli etkinlikleri içeren uygulamalar istemci makine üzerinde çalıştırılarak, istemcinin ağ trafiği gözlemci bir makine üzerinden toplanmıştır. Bu veri içerisinden bazı protokoller için yanıt süreleri hesaplanmış ve yapılan istatistiksel testler sonucunda yavaşlama miktarının dışarıdan ölçülebilir ve temel durumdan ayırt edilebilir boyutta olduğu görülmüştür. Sonuçlar, önerilen yaklaşımın kullanılmaya uygun olduğunu göstermektedir.

Ağ performansıAğ sistemleriBilgisayar ağ protokolleri+4
Seçkin Anıl Ünlü
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2011
00
Master'sOpen AccessTR

Uzman bulma problemine semantik web yaklaşımı

Uzman Bulma problemi bir gerçek hayat problemidir. Özel bir konu üzerinde profesyonelleşmiş uzmanlara hem akademik hem de endüstriyel dünyada olan ihtiyaç yadsınamaz. Bugüne kadar uzman bulma problemine çözüm bulmak isteyen birçok sistem ortaya konulmuştur. Bu sistemler büyük ölçüde insan gücü ile toplanmış verilerden elle oluşturulmuş veritabanları kullanılarak gerçekleştirilmişlerdir. Veritabanlarının sadece belirli bir büyüklüğe kadar oluşturulabilmesi ve hem akademisyenlerin yeni çalışmaları ile güncellenememesi hem de güncel konuların kapsanamaması sebebiyle güncelliğini ve etkinliğini zamanla yitirmektedir. İnternetten toplanan veriler ile oluşturulmuş veritabanları üzerine geliştirilen yöntemlerin yerine, semantik web yaklaşımlarıyla oluşturulan, yaşayabilen sistemler hem güncelliğini korumakta hem de veriye ulaşımda daha kolay ve etkin bir yol olabilmektedirler. Bu sebeple semantik web yaklaşımının uzman bulma probleminin çözümünde kullanılabileceğini düşünerek çalışmalarımıza bu şekilde yön verdik. Çalışmamızda uzman bulma problemi için kullanılan diğer modelleri ve daha önceki çalışmaları incelerken, veri toplama, yorumlama ve anlamlandırma için bu çözümlerin üzerine kendi modellerimizi geliştirdik. Çalışmamızda akademisyenlerin profilleri ve uzmanlık alanlarının tespiti için DBLP datasını ve diğer semantik web verilerini kullandık. Bunun haricinde modellerimiz için Google Scholar üzerine web arayıcısı (crawler) yazılımı geliştirdik. Modellerimizin Java ve C# altyapısını kullanarak uygulamasını geliştirdik. Çıkan sonuçların performans değerlerini karşılaştırabilmek için de belirli bir küme setinde uzmanlık alanlarını bildiğimiz akademisyenlere ait sonuçlarla karşılaştırdık. Geliştirdiğimiz modelleri temel alarak geliştirdiğimiz hibrit modelle belirli bir konudaki en iyi (top-k) uzmanı bulma problemi için bir yaklaşım geliştirdik. En iyi uzmanı bulma problemine olan çözümümüzün etkinliğini değerlendirmek için daha önceden tanımlı veri kümelerini kullandık. Geliştirdiğimiz hibrit çözümün önceki çalışmalardan daha iyi sonuçlar verdiğini gösterdik.

Onur Demircan
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2011
00
Master'sOpen AccessTR

Yaya tespitinde kullanılan farklı çalışmaların deneysel analizi

Bu tezdeki amaç video çerçeveleri arasındaki farkların analizine dayalı olarak yayaların izlenmesi,yayaların tespiti ve yaya hareketlerini izleyen videonun farklı algoritmalar denenerek oluşturulması ve daha önce yapılan farklı benzer çalışmaların deneysel olarak analizi ve bizim oluşturduğumuz algoritmayla karşılaştırılmasıdır.Bu işlem çekilen çeşitli çekilen videolar aracılığı yapıldı.Projemiz şu adımları izlemektedir; video renkli tonlardan gri tonlara çevrildi,gri tonlarda arka plan hesaplandı, videodaki her bir kareden arka plan çıkarıldı ve çıkan bu sonuçlar normalize edilerek kmeans algoritmasına göre ikili veriye çevrildi, bulunan bu karelerin belli alandan daha küçük alana ve gürültülere sahip olanları elenerek,kalanların içlerindeki boşluklarında morfolojik işlemler kullanılarak doldurulması işlemi ile yayaların videodaki pozisyonları tespit edildi. Buna ek olarak,yaya tespiti için farklı algoritmalar üretilmiş ve test edilmiştir.Ardından, daha önce yapılmış farklı benzer çalışmaların deneysel analizi yapılmış ve bizim algoritmamızla, daha önce yapılmış farklı benzer çalışmaların karşılaştırma işlemi yapılmıştır.

Görüntü işlemeYayalar
Abdullah Asım Yılmaz
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2012
00
Master'sOpen AccessTR

Metin ve grafiksel öğeleri birleştiren yeni bir parola tabanlı kimlik doğrulama yöntemi

Güvenlik sistemlerini bir bütün olarak ele aldığımızda, bu bütünün ilk ve belki de en önemli parçası kimlik doğrulamadır. Özel donanım gerektirmeme ve kullanım kolaylığı gibi sebeplerden dolayı günümüzde en yaygın kullanılan kimlik doğrulama yöntemi ?ifre (parola) tabanlı olanlardır. Ancak kullanıcıların tahmin edilmesi kolay ?ifreler seçmesi ciddi güvenlik problemlerini beraberinde getirmektedir. ?nsanın resim hafızasının sözel hafızadan daha üstün olması gerçeğinden yola çıkılarak son yıllarda pek çok grafiksel parola yöntemleri geli?tirilmi? fakat bu yöntemler pratik uygulamalarda henüz klasik metin parolaların yerini alamamı?tır. Bu çalı?mada alı?kanlık bağlamında daha az deği?iklik gerektiren ve hem metin hem grafiksel öğeler içeren yeni bir parola tabanlı kimlik doğrulama yöntemi önermekteyiz. Yaptığımız deneysel çalı?malar Yaz&Tıkla ismini verdiğimiz yeni yöntemin hem uzun dönem hatırlanabilirlik hem de kullanıcı memnuniyeti açısından sadece metin ve sadece grafik tabanlı parola yöntemlere oranla daha ba?arılı olduğunu göstermektedir.

Murat Akpulat
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2012
00
Master'sOpen AccessTR

Çok amaçlı genetik algoritma ile karışık verilerin sınıflandırılması

Son yıllarda gittikçe büyüyen veri kümeleri içerisinden kullanıcının işine yarayacak olan saklı bilgiye ulaşmak ve çıkarmak gittikçe önemini arttıran bir araştırma konunusudur. Bu bilgiler üzerinden veriler arasında bulunan ilişkiler saptanabilir ve çeşitli yöntemler kullanılarak bu verilerin öbeklenmesi ve sınıflandırılması sağlanabilir. Bu bilgilerin çıkartılması adına bir çok algoritma geliştirilmiştir ve bu işlemler şu anda bankacılık, biyoenformatik, sağlık sektörü ve benzeri bir çok alanda aktif olarak kullanılmaktadır.Sadece numerik veya sadece kategorik öznitelikler içeren veri kümeleri için bu öbekleme işlemlerini yapan k ? means, k ? modes gibi algoritmalar mevcuttur fakat numerik ve kategorik özniteliklerin karışık olarak yer aldığı veri kümeleri için çözüm üreten çok sayıda yöntem bulunmamaktadır.Bu tezde karışık özniteliklerden oluşan veri kümelerinin öbeklenmesine yönelik bir araştırma yapılmış ve bu doğrultuda bir çözüm yöntemi önerilmiştir. Önerilen çözüm yönteminde karışık öznitelikler içeren veri kümeleri özniteliklerinin türleri doğrultusunda ayrılmakta ve değerlendirilmekte daha sonra ise numerik ve kategorik olarak ayrı ayrı alınan sonuçlar birleştirilerek sonuca ulaşılmaktadır. Bu işlemlerin yapılabilmesi adına numerik ve kategorik öznitelikler için farklı uzaklık (benzerlik) metrikleri tanımlanmıştır. Son olarak ise tanımlanan bu uzaklık metrikleri bir k ? means yapısına oturtularak istenilen algoritma elde edilmiştir. Bu algoritmadan elde edilen sonuçlar üzerinden çeşitli metrikler doğrultusunda ideal öbek sayıları tespit edilmeye çalışılmış ve elde edilen sonuçların başarımları saflık metriği adı verilen bir metrik hesaplanmış ve farklı yöntemler ile elde edilen sonuçlarla karşılaştırılmıştır.

Genetik algoritmalarVeri madenciliğiÖbekleme teknikleri
Onur Can Sert
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2012
00
Master'sOpen AccessTR

Çok ajanlı kaçma kovalama problemlerine takviyeli öğrenme yaklaşımı

Güvenlik başta olmak üzere yaşamın birçok alanında uygulamalarını gördüğümüz kaçma-kovalama problemleri, her dönem için popüler bir araştırma konusu olmuştur. Özellikle son on yılda, süreç içerisine öğrenmenin de katılmasıyla ajanlar akıllı ajanlar halini almış ve bir haritaya gereksinim duymaksızın çevreleri hakkında topladıkları bilgileri kendi faydaları için kullanmaya başlamışlardır. Bu yönelim, problem çözümüne farklı disiplinlerden yeni bakış açıları kazandırmayı başarmış ve konuya olan ilginin tekrar yoğunlaşmasını sağlamıştır. Takviyeli öğrenme, kaçma-kovalama problemlerinin çözümünde kullanılan ve ajanların çevre ile etkileşiminden faydalanan bir yöntemdir. Bu yöntemle ajanlar, karmaşık algılayıcılar ve haritalar kullanmadan çevrelerinden aldıkları geribildirimler (ödüller ve cezalar) ile davranışlarını optimize ederler. Yapılan çalışmalarda, bir kaçan ajan, bir kovalayan ajan içeren senaryolar için başarılı deneyler gerçekleştirilmişse de, birden fazla kovalayan ajan bulunan takip senaryoları için yeterli sayıda araştırma bulunmamaktadır. Bu tezde, çok ajanlı kaçma-kovalama problemlerinde takviyeli öğrenme yaklaşımı araştırılmış ve buna yönelik olarak deneyler sunulmuştur. Problemin çözümüne ilişkin benimsenen yöntemde ajanlar Watkins'in Q(lamda) öğrenmesi metodunu kullanmaktadırlar. Q-öğrenmesi, uyguladığı politikadan bağımsız, optimal olarak aksiyon-değer tablosunu güncelleyen bir Geçici Farklar Kontrolü algoritmasıdır. Bizim çalışmalarımızda kullanılan Watkins'in Q(lamda) yöntemi ise Q-öğrenmesinin uygunluk izleri mekanizmasıyla genişletilmiş bir hali olup, ajanın uygulayacağı keşif niteliğindeki ilk hamleye kadar takip eden tecrübeleri kullanmaktadır. Çalışmamızda kovalayan ajanlar takımı için eşzamanlı öğrenme yaklaşımı uygulanmıştır. Bu yaklaşımda, aynı takımdaki ajanların her biri kendi aksiyon-değer tablosuna sahiptir ve takım arkadaşlarından bağımsız olarak bilgi uzayını günceller. Çalışmamızda, bahsi geçen yöntemler kullanılarak, bir kaçma kovalama problemi simülasyonu düzenlenmiş ve yapılan deneylerde elde edilen sonuçlar paylaşılmıştır.

Takviyeli öğrenme
Ahmet Tunç Bilgin
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2013
00
Master'sOpen AccessTR

Bölgesel renk kontrastı ve renk dağılımı bilgisi kullanarak karmaşık ağ destekli belirgin alan tespiti

Bilgisayarla görü alanında dikkati çeken alanların bulunması işlemi gittikçe önemi artan popüler bir konudur. Son yıllarda, bu konu üzerine birçok araştırma çalışması yapılmış ve çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Tespit edilen alanlar belirgin nesne tespiti, resimden çıkarım yapma, resmin yeniden boyutlandırılması, resim ve video sıkıştırma gibi birçok bilgisayarla görü uygulamasında girdi olarak önemli rol oynamaktadır. Önerilen modellerde, insan görselliğinde dikkati çeken piksellerin/bölgelerin belirginleştirilmesi ve arka planda kalan piksellerin/bölgelerin bastırılması ile dikkat çekme haritaları üretilir. Yapılan önceki çalışmalarda dikkat çekme haritası oluşturmak için genel olarak resmin renk, biçim, doku, parlaklık ve konum bilgileri kullanılır. Bu tezde ise, süperpiksel yöntemiyle bölütleme yapılan resimde karmaşık ağ, histogram, renk, konum ve alan bilgisi kullanılarak dikkat çekme haritası oluşturulması üzerine çalışılmıştır. Önerilen yöntem önceki yöntemlerin halka açık veri kümesi sonuçları ile karşılaştırılarak, başarısı ve tutarlılığı ortaya konulmuştur.

Alper Aksaç
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2013
00
Master'sOpen AccessTR

Mobil platformlarda fır filtre tasarımı için FPGA ve GPU uygulamalarının enerji ve başarım analizi

Doğrusal faz cevabı ve istikrarlı olması itibariyle FIR filtreler sayısal sinyal işleme uygulamalarında çokça kullanılmaktadırlar. Gömülü sistemlerde kullanılan ve paralel uygulanma yapısındaki FIR filtreleri gerçeklemek için FPGA?lar en gözde çözüm olarak gözükmektedirler. Son zamanlarda büyük ölçekte paralellik özelliği gösteren ve yüksek hesaplama gücü gerektiren problemlerin çözümü için GPGPU etkili bir yöntem olarak ortaya çıkmıştır. Fakat GPGPU?lar yüksek güç tüketimleriyle kötü bir üne sahiptirler. Mobil platformlar için düşük güç tüketimi her zaman gerekli olduğu için çok çekirdekli güce aç GPGPU?lar mobil uygulamalarda çok etkili bir çözüm olmamışlardır. Xilinx?in Virtex serisi gibi güçlü FPGA?lar da aşırı enerji harcamaları nedeniyle mobil platformlarda kullanılması uygun gözükmemektedir. Bu çalışmada, değişik tap büyüklüklerine sahip FIR filtreler Spartan 3A DSP FPGA ve ARM Cortex-A9 ve orta sınıf Vivante GPU?dan oluşan bir mobil heterojen sistem üzerinde gerçeklenmiştir. Gerçeklenen FIR filtreler enerji harcamaları ve başarım yönlerinden karşılaştırılmıştır. Spartan FPGA enerji harcaması Xilinx?in Xpower Estimator yazılım aracı kullanılarak hesaplanırken heterojen sistemin enerji harcaması sisteme giren akımın ölçülmesiyle hesaplanmıştır. FIR filtre gerçeklenirken FPGA için değişik mimariler ve GPGPU için de birçok kod eniyilemesi kullanılmıştır. Sonuçlar Spartan 3A DSP FPGA?nın başarım ve enerji harcama yönünden GPGPU?ya göre daha üstün olduğunu göstermektedir. GPGPU, FPGA?lara göre henüz daha yeni bir saha olduğundan dolayı ilerleyen yıllarda yeni tekniklerle birlikte GPGPU tasarımlarının FPGA?lara yetişip geçmesi beklenebilir.

Mehmet Burak Aykenar
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2013
00
Master'sOpen AccessTR

Çok fazlı akışlarda parçacık hız ve yön tahmini için hesaplamalı zekâ modelleri

Kesinti taşınması ile ilgili çalışmalar ilk zamanlar, dik kuyular ve tek fazlı akışlar için yapılırken, günümüzde yatay ve açılı sondajlarda çok fazlı akışlar için yapılmaktadır. Çok fazlı akışlarda, sondaj parçacığının davranışını tahmin etmek için parçacığın hareket yönü ve hızı iki önemli husustur. Ancak literatürde hala halkasal borulardaki çok fazlı akışlarda kesintinin yönünün ve taşınma hızının tahmin edilmesi ile ilgili eksiklikler bulunmaktadır. Bu çalışmadaki başlıca hedef, eksantrik borulardaki kesinti taşınma hızlarını ve kesintilerin ilerledikleri yönleri tahmin etmeye çalışmaktır. Bu amaca ulaşmaya çalışırken, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Petrol ve Doğalgaz Mühendisliği Bölümü, Kesinti Taşıma ve Çok Fazlı Akış Laboratuvarındaki deney düzeneğinden elde edilmiş olan veriler üzerinde çalışılmıştır. Deney düzeneğinden gelen veriler ışığında boru eğimlerinin yatay, 15° ve 30° olduğu durumlarda kesinti taşınmasının yön ve hız karakteristiği tahmin edilmeye çalışılmıştır. Bu tahminler yapılırken geleneksel yöntemlerden Doğrusal Regresyon, Doğrusal Olmayan Regresyon ile hesaplamalı zekâ modellerinden İleri Beslemeli Yapay Sinir Ağları, Destek Vektör Makineleri ve Destek Vektör Regresyonu yöntemleri kullanılmıştır. Kullanılan bu yöntemlerden elde edilen sonuçlar, çeşitli performans metrikleri yardımıyla birbirleri ile karşılaştırılmıştır. Bu yöntemlerden, yön tahmini için en başarılı yöntem destek vektör makineleri olurken, hız tahmini için en başarılı yöntem destek vektör regresyonu olmuştur.

Hatice Tombul
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2013
00
Master'sOpen AccessTR

Çoklu iş parçacıkları ile çalışma zamanında AVF tahmini yapılması

İşlemci tasarımlarının giderek karmaşık hale gelmesi ve uzay boşluğunda radyoaktif maddelerden kopan alfa parçacıklarının yongalara çarpması sistemlerde bit hatalarının oluşmasına neden olabilmektedir. Bazı durumlarda oluşan bu tür hatalar göz ardı edilebilirken, bazı durumlarda sistemin beklenenden farklı bir sonuç vermesine neden olabilmektedir. Bir bit hatasının sistemin çalışmasını ne derecede etkileyeceği, üzerinde çalışan buyruk kümesine ve bit hatasının sistemin hangi bölümünde olduğuna göre değişebilmektedir. Günümüzde bazı işlemcilerde bu tür hatalara karşı koruma sağlayan sistemler bulunmaktadır. Ancak işlemcilerin bu tür hatalara karşı korunması yüksek kaynak ve enerji tüketimine sebep olmaktadır. Bu nedenle buyruk kümelerinin hatalara karşı daha kırılgan olan bölümlerinin belirlenmesi ve bu sayede sadece gerekli görülen zamanlarda sistemin hatalara karşı korunması, çok daha verimli bir kaynak ve enerji kullanımını mümkün kılacaktır. Bu şekilde dinamik olarak oluşabilecek hatalara karşı önlem alabilmesi sağlanarak işlemcilerin bit hatalarına karşı çok daha verimli bir koruma gerçekleştirilmesi mümkün hale gelecektir. Bu çalışmada çoklu iş parçacıkları kullanılarak, buyruk kümelerinin çalışma zamanında hatalara karşı dinamik olarak kırılganlığını ölçen bir sistem tasarlanmıştır. Buyruk kümelerinin hatalara karşı kırılganlığının ölçülmesi için AVF (Architectural Vulnerability Factor) tahmini yapılmaktadır. Tasarlanan sistemin geliştirilmesinde M-Sim simülatörü ve ALPHA mimarisi üzerinde çalışılmıştır. Sonuçların analizi SPEC 2006 buyruk kümeleri üzerinde yapılmıştır.

Bellek hatalarıSistem güvenilirliği
Mustafa Çavuş
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2014
00
Master'sOpen AccessTR

Radar sinyal işleme algoritmalarının FPGA ve GPU üzerinde uygulanmasının başarım analizi

Gerçek zamanlı ve paralel işlem gerektiren bir çok sivil ve askeri uygulama FPGA üzerinde gerçekleştirilmektedir. FPGA, radar uygulamalarında gerçek zamanlı verinin yüksek hızlarda alınıp işlenmesi için kullanılmaktadır. Ayrıca FPGA donanım üzerinde tekrar tekrar programlanabilmesi geliştirme esnasında büyük bir avantajdır. GPU'lar, grafik işlemleri yapmanın yanı sıra veri paralelliğinin yoğun olduğu işlemlerde kullanılmaya başlanmıştır. Bir çok uygulama grafik işlemciler sayesinde hızlandırılmış ve paralel işlemlerin yoğun olduğu uygulamalarda genel amaçlı işlemcilere karşı üstünlük sağlamışlardır. Bu tez kapsamında, radar sinyal işleme algoritmaları, sayısal aşağı indirgeme, darbe sıkıştırma, doppler işleme ve sayısal hüzmeleme FPGA ve GPU üzerinde uygulanıp karşılaştırılmıştır. Bu algoritmalar FPGA için Xilinx System Generator kullanılarak, GPU için OpenCL ile tasarlanmıştır. Tasarlanmış olan benzetim modelinde sinyal varış yönü, sinyalin menzili ve doppler frekansı kestirilmektedir. Sonuçlar gerçek zamanlı veri işleme konusunda FPGA'nın GPU'lara göre avantajlı olduğunu göstermektedir. Fakat varış yönü tahmini için kullanılan tasarımda anten sayısının ve bakılacak açı sayısının artması, tasarımda çarpıcı sayısının artmasına dolayısıyla tasarımın bir FPGA üzerine sığmamasına neden olmaktadır.

Muhammet Özgür
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2014
00
Master'sOpen AccessTR

Kablosuz algılayıcı ağlarda yerelleştirmeyle ölçeklenebilir yönlendirmenin yaşam süresi üzerine etkilerinin incelenmesi

Algılayıcı düğüm tasarımı, güvenlik, algılayıcı ağın diğer ağlarla entegrasyonu, enerji tüketimi gibi başlıklar kablosuz algılayıcı ağlardaki (KAA) başlıca çalışma alanları arasındadır. KAA 'larda konumlandırma, bakım yapma, enerji kaynaklarının yenilenmesi en temel zorluklardandır. Dolayısı ile ağın yaşam süresinin en büyüklenmesi kritik öneme sahiptir. Ayrıca tüm ağ tasarımlarında olduğu gibi KAA 'larda da ölçeklenebilirlik önemli amaçlardan birisidir. Ancak ağın en iyi şekilde ve en uzun sürede çalışmasını amaçlayan ölçeklenebilirlik ve enerji tüketiminin optimizasyonu (ağ ömrünün en iyilenmesi) konuları arasında bir ödünleşme mevcuttur. Bu çalışmada ölçeklenebilirlik yerelleştirme ile sağlanmaya çalışılmış ve ideal şartlar altında yerelleştirme stratejilerinin ağ ömrü üzerine etkileri incelenmiştir. Ağ ömrünü modellemek için incelenen duruma uygun yeni bir karmaşık tamsayılı programlama modeli geliştiriliştir. Örnekleme için büyük bir parametre uzayı kullanılmış ve elde edilen sonuçlar istatistiksel analizlerle değerlendirilmiştir.

Ayten Evmez
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2014
00
Master'sOpen AccessTR

PAdES test suit tasarlanması ve Adobe Reader'in imza mekanizmalarının test edilmesi

Dünyada milyarlarca kullanıcısı olan Adobe Reader PDF Advanced Electronic Signature (PAdES) formatında imzalı dosyalar oluşturup doğrulayabilmektedir. Bu kadar yaygın olarak kullanılan bu uygulamanın imza oluşturma ve doğrulama kısımlarının geniş bir test suit ile test edilmesi uygulamanın güvenilirliğinin ve standartlara uygunluğunun detaylı olarak incelenmesi adına çok önemlidir. Yaptığımız bu çalışmada, içerisinde çok geniş bir PKI yapısı barındıran bir test suit oluşturduk ve Adobe Reader'ın (v11.0.10.32) imza oluşturma ve doğrulama kısımlarını test ettik.

Erhan Turan
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2015
00
Master'sOpen AccessTR

Metin dosyalarının birleştirilmesinde yakınlık ölçütlerinin kullanılması

Parçalanmış dosyaların kurtarılması öncelikli olarak parçalanmış dosyalar arasındaki yakınlığın doğru bir şekilde değerlendirilmesine dayanır. Metin tabanlı dosyalar veriyi oldukça zayıf bir yapıda tuttuğu için parçaların birleştirilmesi işi zorlu bir iştir. Bu çalışmada, metin dosyalarının birleştirilmesinde kullanılan mevcut yakınlık ölçütlerini değerlendirdik. Aldığımız sonuçlara göre mevcut metotların her birinin de tek başına değerlendirildiğinde hedeflenen noktadan uzak olduğu görüldü. Daha sonra PTCR isimli yeni metodu tanıttık. Bu metot metin dosyaları içerisinde gerek dosya tanımı, gerek verilerin sunulması gerekse de verilerin işlenmesinde kullanılan oldukça sınırlı karakteristik yapılardan yakınlık değerleri çıkarmayı hedefleyen bir metottur. Yaklaşımımız, daha verimli yakınlık değerlendirmeleri elde etmek için dosya içerisindeki dosyaya özel olan etiket-kelimelerin sıralamaları üzerine istatiksel bir model kurmaktadır. Sonuçlara göre birleştirme performansı PTCR metodunun da katkısıyla dikkate değer bir iyileşme göstermiştir.

Alperen Şahin
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2015
00
DoctorateOpen AccessTR

Kablosuz algılayıcı ağlarda yaşam süresi enbüyüklemesi için gezgin baz istasyonu konumlandırma eniyilemesi

Her geçen gün yeni kullanım alanları ortaya çıkan kablosuz algılayıcı ağlar(KAA) yüksek sayıda algılayıcı düğümün genellikle belirli bir alanı izleme ve üzerinde taşıdığı algılayıcılar aracılığı ile çevresinden veri toplama amacıyla kullanıldığı tasarsız ağlardır. Bunu mümkün kılan en önemli etkenler ise hiç şüphesiz yarı iletken, radyo haberleşmesi, ağ ve malzeme bilimi teknolojilerindeki yenilikler ve gelişmeler sayesinde üretim ve maliyet ile ilgili kısıtların kalkması ve dolaysıyla algılayıcı düğümlerin uygun maliyetle çok sayıda üretilip kullanılabilmesi olmuştur. KAA'da algılayıcı düğümler, yapıları itibariyle genellikle kısıtlı kaynaklara (enerji, haberleşme mesafesi, bant genişliği, hesaplama gücü ve bellek miktarı gibi) sahiptir. Fakat başlangıçtaki enerji miktarı bu kaynaklar arasından en kritik olanı haline gelmiştir. Bu nedenle KAA'da algılayıcı düğümlerin enerji gereksinimlerinin mümkün olduğunca düşük seviyede tutulması en önemli tasarım gereksinimi olmuştur. Dolaysısıyla, kablosuz algılayıcı ağlar konusunda günümüze kadar yapılan çalışmalar, harcanan enerjiyi düşürerek, diğer bir deyişle daha enerji verimli çözümler üreterek ağ yaşam süresini arttırmak konusunda yoğunluk kazanmıştır. KAA'da baz istasyonu konumu ağın yaşam süresinde önemli bir etkiye sahiptir ve ağın yaşam süresi algılayıcı düğümlerin yapmış oldukları toplam enerji harcaması ile ters orantılı olarak değişiklik göstermektedir. Çok atlamalı bir haberleşme üzerinden verilerin statik konumlu bir baz istasyonuna aktarılması ile enerji dengelenmesi ve ağ ömründe bir miktar iyileşme sağlanabilmesine rağmen baz istasyonuna yakın konumda bulunan düğümler genellikle yoğun-bölge problemi olarak bilinen bir problem sebebiyle enerjilerini düzensiz bir biçimde harcamaktadırlar. Bu düzensizlik nedeniyle de ağ ömründe istenmeyen düşüşler gözlemlenmektedir. Literatürde yoğun-bölge problemi nedeniyle ortaya çıkan bu düzensiz enerji dağılımını gidermek amacıyla gezgin baz istasyonu modeli öne sürülmüştür. Fakat, gezgin baz istasyonunun belirli ağ yapılarında ağ ömrünü önemli ölçüde uzatmasına rağmen bu artışın hareketli tek bir alıcı ile oldukça sınırlı olduğu gösterilmiştir. Bu tez çalışmasında ise gezgin bir baz istasyonunun farklı hareket örüntüleri kullanıldığında enerji dağılımına olan etkisi hakkında daha fazla fikir edinilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca eniyilenmiş bir baz istasyonu hareket modeli geliştirilmiş ve bu modelin başarımı bilinegelen hareket örüntüleri ile (rastgele, ızgara ve spiral) karşılaştırılmıştır. Ek olarak yine bu çalışmada eniyilenmiş çoklu gezgin baz istasyonu modeli geliştirilerek alınan sonuçların yoğun-bölge problemine ve enerji dağılımına olan etkilerine daha fazla ışık tutulması amaçlanmıştır. Son olarak, bu çalışmada çoklu gezgin baz istasyonu modeli ile çoklu sabit baz istasyonu modeli arasında bir karşılaştırma yapılarak ikisi arasındaki ödünleşim incelenmiştir. Çalışmalarda en iyi baz istasyonu konumlandırması için özgün bir Karma Tamsayılı Doğrusal Programlama(KTDP) çerçevesi oluşturulmuştur. Bu model geniş bir parametre uzayında çözdürülerek gezgin baz istasyonu kullanımının ağ yaşam süresine etkileri nitelendirilmiştir.

Hareketli robotlarKablosuz ağlarKablosuz iletişim+1
Ömer Çayırpunar
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2015
00
DoctorateOpen AccessTR

Zenginleştirilmiş iskelet noktaları ile verimli 2B ve 3B şekil geri getirme

Bilgisayar bilimlerinde son zamanlarda yaşanan gelişmeler ile birlikte sayısal görüntüler; çoklu ortam cihazlarında, bilgisayar destekli tasarımlarda, sayısal kütüphanelerde ve elektronik ticaret gibi konularda yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. 2B ve 3B görüntülerinin çoğalması sebebi ile etkili ve verimli biçimde şekil geri getirme işlemi, hayati bir önem kazanmıştır. Bu nedenle şekil geri getirme problemi üzerinde, örüntü tanıma, bilgisayarlı grafik, bilgisayarlı görü ve uygulamalı matematik gibi değişik konularda birçok alanda çalışılmaktadır. Bu tezde, iskelet etrafına artan yarıçap değerleri ile 2B şekillerde daire, 3B şekiller içinse küre çizilerek oluşturulan, iskelet tabanlı yeni bir şekil tanıma algoritması sunulmuştur. Her bir iskelet bir maksimum teğet kürenin merkezine karşılık geldiğinden, bu işlem sonunda çizilen küreler kısmen şekil içinde kalmaktadır. Çizilen kürelerin (daire) şeklin içinde kalan ve toplam piksel sayıları arasındaki oran, iskelet benzerliği ve şekil ayırt etmek için kullanılmaktadır. Ayrıca bu tez kapsamında, önceki teknikler ile bir karşılaştırma yapılmış ve çalışmanın etkinliği ile sağlamlığını ortaya koymak için önerilen yaklaşımın deneysel değerlendirilmesi ve çalışmaları sunulmuştur.

Yahya Şirin
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2016
00
Master'sOpen AccessTR

İskeletsel kritik noktalar ile şekil tanıma

Son yıllarda görüntü teknolojilerinde meydana gelen gelişmelerle ve internet kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte sanal ortamda çok sayıda resim ve görüntü bulunmaktadır. Sıklıkla büyük veri setleri halinde bulunan bu görüntüler üzerinde arama, indeksleme, gruplama gibi işlemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bilgisayarlı görü teknikleri sayesinde görüntülerdeki nesneler tanınmakta ve bahsedilen işlemler için görüntüler anlamlandırılabilmektedir. Bu çalışmada, orta eksen çizgeleri kullanılarak şekil tanıma alanında yeni bir yaklaşım sunulmuştur. İskeletleri çıkartılan şekillerin çizgelerinde, her bir iskelet noktasının tüm kritik noktalara olan en kısa yol uzaklığı hesaplanarak her bir şekil için çok boyutlu bir dağılım oluşturulmuştur. Önerilen şekil tanıma platformunda bu dağılımlar üzerinde taşıma tabanlı bir uzaklık fonksiyonu kullanılarak şekiller arasındaki benzerlik oranı bulunmuştur. Alınan sonuçlar daha önceden yapılmış benzer çalışmaların sonuçlarıyla karşılaştırılarak önerilen yaklaşımın başarımı gösterilmiştir. Son olarak önerilen yöntemin performansı ileri beslemeli yapay sinir ağlarıyla desteklenmiş ve sonuçlarda dikkate değer iyileşmeler olduğu görülmüştür.

Salih Arda Bölük
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2016
00
DoctorateOpen AccessTR

Kablosuz algılayıcı ağların ağ ömrünü maksimize etmek için iletim gücü seviyesi ile veri paket boyunun müşterek eniyilenmesi

Veri paket boyu ve iletim güç seviyesi, daha yüksek enerji verimliliği ve sonuç olarak daha uzun ağ yaşam süresi elde etmek için en hayati faktörlerden ikisidir. Veri iletiminde küçük paket boyu kullanımı, toplamda daha az bit hatası sağlaması nedeniyle iletimdeki veri paket kaybını azaltıcı etkisi olmaktadır. Öte yandan, daha küçük paket kullanımı, iletilecek verinin daha fazla parçalara bölünmesine sebebiyet vererek daha fazla veri paket üretilmesine, dolayısıyla da daha fazla enerji sarfiyatına yol açmaktadır. Bu sebeple, her bir büyük yada küçük paket boyutu kullanım kararının belli enerji verimsizliklerine sebep olmasından dolayı karşımıza hassas bir ödünleşme çıkmaktadır. İletim güç seviyesini artırmak paket kaybı ihtimalini azaltmaktadır ki bu da ağ yaşam süresini maksimize etmek için optimize edilmesi gereken karar değişkenlerinden biri olmaktadır. Bu önemli iki faktörün beraberce ele alınması, maksimum ağ yaşam süresi elde etme yolunda optimizasyon probleminin karmaşıklık seviyesini artırarak, çözümü oldukça zorlaştırmaktadır. Bu tez çalışmasında, deneysel olarak teyit edilmiş Mica2 düğümlerinin enerji sarfiyat karakteristikleri ve Kablosuz Algılayıcı Ağların (KAA) kanal modeli temel alarak bağlantı katmanı seviyesinde gerçekçi bir model temel alınmıştır. Bağlantı katmanı seviyesinde modeli kullanılarak iletim güç seviyesinin ve veri paket boyunun müşterek optimizasyonu sağlamaya yönelik bahsettiğimiz ödünleşmeye çözümlenmesi için özgün bir Karma Tamsayı Programlama çalışma çerçevesi kullanılmıştır. Veri paket boyu ve iletim güç seviyesinin müşterek optimizasyonun kablosuz algılayıcı ağların yaşam süresi üzerinde etkilerini karakterize etmek amacıyla geniş bir parametre uzayında geliştirilen çerçeve sistem (framework) ile sayısal hesaplamalar yapılarak, elde edilen neticeleri üzerinde değerlendirmeler gerçekleştirilmiştir.

Enerji optimizasyon modeliKablosuz ağlarKablosuz iletişim+1
Ayhan Akbaş
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2016
00
DoctorateOpen AccessTR

İşlemci yazmaçlarının güç ve güvenilirlik açısından verimsizliğinin engellenmesi

İşlemcinin yazmaç öbeği birçok bileşenle çeşitli aşamalarda etkileşim içinde olduğundan, işlemci veri-yolunun en aktif yapılarından birisidir. Buna rağmen yazmaç öbeği enerji ve veri yedekliliği bağlamında yeterince optimize edilmemiştir. Çalışmalarımızda hedefimiz ilk kısımda yazmaç öbeğinin enerji verimsizliğini optimize etmek ve ikinci kısımda gereksiz yazmaç yedekliliğinden daha yüksek güvenilirlik için istifade etmektir. Çağdaş mimarilerde yazmaç öbeği işlemcinin en çok enerji harcayan ve en çok kullanılan bileşenlerinden biridir. Bu nedenle yazmaç öbeğinin güç tüketimini azaltmak son derece önemlidir. Bu tezde, değişmeyen bitlere yazmayarak yazmaç öbeğinin enerji sarfiyatını azaltan tasarımlar öneriyoruz. Tasarımlarımız, yazmaç bitlerinin her işlemde ortalama sadece % 10'unun değiştiği gözlemine dayanmaktadır. Çalışmamızda, yazmaç öbeğinin yazma gücünü güncelleme-tabanlı bir yapıyla azaltmak için bu verimsizliği asgariye indiren mimari ve devresel teknikler önermekteyiz. 64-bitlik bir veri-yolunda, yazmaç öbeğinin enerji kaybının bazı gösterge programlar için % 24,85'e kadar ve tümünün ortalamasında % 20,59 seviyesinde azaltılabilmesinin ihmal edilebilir bir başarım kaybıyla mümkün olduğunu göstermekteyiz. Kozmik parçacıklar veya tümdevrenin paketleme malzemesinden kaynaklı radyasyon nedeniyle oluşan geçici hatalar, giderek önemi artan bir tasarım problemidir. Küçülen transistör kapı uzunluklarıyla birlikte sırasız çok-yollu boru-hattındaki veri-yolu bileşenleri geçici hatalara karşı daha da yatkın hale gelmektedir. Çağdaş mikro-işlemcilerdeki veri saklayan başlıca yapı olan yazmaç öbeği, araştırmacıların geçici hatalara karşı korumak için çok sayıda tasarım önerdikleri önemli işlemci kısımlarından olmuştur. Çalışmamıza yazmaç öbeğindeki kayıtlı değerlerin birçoğunun birbiriyle arasındaki Hamming uzaklıklarının çok az olduğu gözlemiyle başladık. Bu analiz sonuçlarını gösterdikten sonra sıfır Hamming uzaklığındaki yazmaç değerlerinin varlığından istifade eden bir geçici hata düzeltme yöntemi önerisi ortaya koyduk. Zaten mevcut olan bu yedekliliği parite korumasıyla birlikte kullanarak kaydedilmiş bir çok değeri düzeltme imkanını yakalamaktayız. Yöntemimizin kapsamasını genişletmek için aynı zamanda aralarındaki Hamming uzaklığı az olan değerler için de koruma sağlamayı öneriyoruz. Sonuçlarımız, yazmaç öbeğinde zaten mevcut olan kopyalardan istifade eden mekanizmaları kullanarak yazmaçların % 20,5'inin güç tüketiminde yalnızca % 2,8 artışla geçici hatalardan korunabildiğini göstermektedir. Bu yönteme aktif yazmaçları boşta olan yazmaçlara kopyalayan bir ilave mekanizmayı da eklersek, % 18,9 artan bir güç tüketimiyle yazmaç öbeğinin koruma kapsamı % 44,1'e yükselir. Kopyalama yerine en alt baytında sadece birkaç biti birbirinden farklı olan değerlerden istifade ederek kapsamayı önemsiz bir güç artışıyla % 39,8'e çıkarmak da mümkündür.

Mikroişlemciler
Abdulaziz Eker
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2016
00
Master'sOpen AccessTR

Topluluk yöntemi ve ilaç imzaları kullanılarak anti kanser ilaçların aktivite tahmini

Kişiselleştirilmiş kanser tedavisi, kanserin karmaşıklığı da göz önünde bulundurulduğunda, gelişmekte olan bir yaklaşımdır. Kişiselleştirilmiş tedavinin bir parçası olarak, bir ilacın bir hücre hattındaki etkinliği labarotuvar ortamında ölçülür. Ancak, bu deneylerin yapılması çok zordur ve önemli bir maddi kaynak gerektirir. Bu zorlukların üstesinden gelmek için hesaplayıcı yöntemler, sağlanan veri kümeleri ile birlikte bilgisayar ortamında kullanılır. Bu çalışmada aktivite tahmini problemi bir regresyon problemi olarak ele alınmıştır ve öncelikle her bir ilaç-hücre hattı çiftinin tahmin hatasının azaltılması için üç farklı regresyon modeli birleştirilerek bir topluluk modeli tasarlanmıştır. Temel modeller; gradyan destekli regresyon, çekirdekli bayes çoklu-iş öğrenme ve iz-norm regülarizasyonlu çoklu-iş öğrenme olarak tanımlanmıştır. Oluşturulan modeli değerlendirmek için iki büyük veri kümesi, genomics of drug sensitivity in cancer ve cancer therapeutics response portal, kullanılmıştır. Bu değerlendirmenin sonuçları, topluluk yönteminin tahminlerinin temel modellerin her birinin tek başlarına yaptıkları tahminlerden önemli ölçüde daha iyi olduğunu göstermektedir. Bunun sonucunda orijinal veri kümelerinde görülmeyen ilaç-hücre hattı çiftleri için oluşturulan modelin sitotoksisite tahminleri rapor edilmiştir. Araştırmacılar tarafından yapılan canlı içi (in vivo) laboratuvar çalışmaları da, rapor sonuçlarını desteklemektedir. İlaç aktivitelerini tahmin etmesi için oluşturulan bir diğer model de imza benzerlik tabanlı regülarizasyonlu çoklu-iş öğrenme modelidir. Bu modelin oluşturulması için öncelikle LINCS veri kümesinde bulunan ilaç-hücre hattı deneyleri incelenerek ilaçlar için aktivite imzaları oluşturulmuştur. Oluşturulan bu ilaç imzaları ile ilaçların arasındaki benzerlikler hesaplanarak, ilaçların benzerliklerini gözardı eden modellerden daha güçlü bir tahmin edici model üretilmiştir. Bu model yine genomics of drug sensitivity in cancer ve cancer therapeutics response portal veri kümeleri kullanılarak değerlendirilmiştir ve her iki veri kümesinde de karşılaştırılan modellere göre belirgin bir üstünlük sağlandığı gözlenmiştir.

Makine öğrenmesi yöntemleriÇok değişkenli regresyon
Ertan Tolan
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2016
00
Master'sOpen AccessTR

Yüksek performanslı bitcoin madenciliği için SHA256 özet algoritmasının eniyilenmesi

2008'in başlarından beri, Bitcoin önemli ölçüde kullanıcının ilgisini çekmekte ve bu merkezi olmayan sanal para biriminin popülerliği her geçen gün artmaktadır. Bitcoin tamamen dağıtılmış, eşten eşe bir sistemdir. Bu nedenle merkezi bir sunucu veya kontrol noktası yoktur. Bitcoin, madencilik adı verilen ve zorlu bir sorunun çözümünü arayan bir süreçle oluşturulur. Bitcoin ağında yer alan herhangi bir katılımcı, bu soruna çözüm bulmaya çalışmak için bilgisayarlarının işlemci gücünü kullanarak madenci olarak çalışabilir. Ortalama olarak her 10 dakikada bir, son 10 dakikalık işlemlerin geçerliliğini doğrulayan yeni bir çözüm, ağda bulunan herhangi bir madenci tarafından bulunmakta ve yeni bitcoinler ile ödüllendirilmektedir. Aslında, Bitcoin madenciliği bir merkez bankasının işlevlerini merkezsizleştirmekte ve herhangi bir merkez bankasının ihtiyacını ortadan kaldırmaktadır. Yıllar boyunca madenciler, Bitcoin maden arenasında ayakta kalabilmek için oldukça yüksek özet işlemi yapma gücüne ihtiyaç duymuşlardır. Madencilik aygıtlarının özet üretme hızı ve enerji tüketimi Bitcoin madenciliğinde kazanç elde etmeyi belirleyen en önemli unsurlardır. Bitcoin madenciliği, tamamen belirli yapıdaki girdinin iki kere SHA256 işlemine tabi tutulmasına dayanmaktadır ve bu işlem için birçok araştırmacı donanım tabanlı optimizasyon yapmayı düşünmüştür. Bitcoin madenciliği için spesifik olan durumlar göz önüne alınarak SHA256 algoritmasının optimizasyonu üzerine çok az araştırma yapılmıştır. Bu çalışmada literatür taraması sonucu elde edilen bazı yöntemler uygulanarak SHA256 algoritmasının hızlanması amaçlanmaktadır. Burada yapılacak olan işlemler genel SHA256 algoritmasında bir hızlandırma yapmamasına rağmen Bitcoin madenciliği için önemli gelişmeler sağlayacaktır. Önerilen iyileştirme metotları Xilinx Virtex-7 FPGA kartında gerçeklenmiştir ve elde edilen kaynak ve güç tüketimi değerlerine göre bu iyileştirme metotlarının uygulanabilir olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Tasarlanan sistem sonucunda elde edilen değerlere bakıldığında performans olarak %7'lik bir artış meydana geldiği sonucuna ulaşılmıştır ve bu değere göre de Bitcoin madenciliği için kullanılan iki SHA256 özet fonksiyonunun işlem süresi yaklaşık olarak 1.8611 SHA256 işlem süresine düşmektedir. Bitcoin madenciliğinde en önemli kısıtlayıcı adım olan elektrik tüketiminde de %7'lik bir düşüş olması beklenmektedir. 2016 yılında Bitcoin madenciliği için 400 milyon $'lık elektrik tüketimi yapıldığı kaynaklarda belirtilmektedir ve bu performans artışına göre de 28 milyon $'lık elektrik tasarrufu elde edilebilir. Böylelikle özet üretme hızında bir artış ve enerji tüketiminde bir düşüş sağlanabilmektedir.

Erşen Balcısoy
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2017
00
DoctorateOpen AccessTR

Veri madenciliği teknikleri kullanarak bir ilaç sınıflandırma çatısı gerçekleştirimi

Aday ilaç moleküllerinin makine öğrenmesi metotlarını kullanarak sanal olarak taranması ilaçların ters yan etkilerinden korunmak amacıyla ilaç endüstrisinde kilit bir rol oynar. Hesaplamalı sınıflandırma metotları onaylanmış ilaçları geri çekilenlerden ayırabilir. Çalışmamızda ilaçlar üzerinde üç farklı uygulamaya odaklandık. Onaylanmış ilaçları geri çekilen ilaçlardan ayırmak amacıyla farklı makine öğrenmesi stratejileri kullandık. Öncelikle çalışmada yer alan her bir ilaç molekülü için sınıflandırma ve öznitelik seçimi problemlerinde kullanılmak üzere ToxPrint Kemotip, global moleküler, boyut ve şekil olmak üzere 760 moleküler tanımlayıcı hesaplandı. İlk uygulamada 400'den fazla sinir sistemi ve farklı hastalık gruplarına ait ilaçları onaylanmış ve geri çekilen kategorilerine ayırmak için SVM ve topluluk metotları ilaç veri setleri üzerine uygulandı. Test setleri için doğruluk oranı 0.74 ile 0.89 elde edildi. Burada ilaç veri setleri üzerinde uygulanan özellik seçimi metotları sınıflandırma performansını arttırdı. Sinir sistemi ilaçları için bir model oluşturmada the number of total chemotypes, bond CN_amine_aliphatic_ generic, XlogP, aspheric: Cor3D:ori1ve Bonds tanımlayıcıları etkin özellikler olarak belirlendi. Bunun yanında ilaç veri setlerine gSpan algoritması uygulayarak geri çekilen sinir sistemi ilaçlarının minimum % 60'ında bulunan fragmanlar belirlendi. Çalışma spesifik bir hastalığa ait ilaçlardan oluşan veri setlerinde geri çekilen ilaçları onaylanmış olanlardan ayırmada yapılan ilk çalışmadır. Çalışmanın diğer bölümünde farklı hastalık gruplarına ait 558 ilaç hiyerarşik çoklu etiket sınıflaması ile Clus-HMC-Ens algoritması kullanılıp 3 temel seviyede sınıflandırıldı. Birinci seviye bütün ilaçları, ikinci seviye ise 3 gruptan oluşan ilaçları içermektedir. Bunlardan ilki onaylanmış sinir sistemi ilaçları, ikincisi farklı hastalık gruplarına ait onaylanmış ilaçları ve sonuncu grup ise piyasadan geri çekilen ilaçları içermektedir. Son seviye ise sinir sistemi ilaçlarının Anatomik Terapötik Kimyasal sınıflamasına göre beş gruptan ilaç içermektedir. Bu uygulamada ilaçları hiyerarşik olarak sınıflandırmada geliştirilen modeller için seçilen parametreler FTest, w_0, k, sınıflandırma eşiği, m-estimate modelin tahmin performansını arttırdı. Çalışmanın son kısmında 1200'den fazla onaylanmış/geri çekilen ilaç çalışıldı. Sınıflandırma modellerinde etkin olan moleküler tanımlayıcılar tezde önerilen etkin öznitelik seçme stratejisi ile belirlendi. Bunlardan ToxPrint kemotiplerden olanlar ilaç molekülleri için bir dizi kurallar belirlemede kullanıldı. İlaç veri setlerinde sadece onaylanmış/geri çekilen ilaçlarda bulunan/bulunmayan kemotipler analiz edildi. bond:NN_hydrazine_alkyl_HH2 yalnızca geri çekilen ilaçların yapısında, bond:P=O_phosphorus_oxo,bond:PC_phosphorus_organo_generic,group:carbohydrate_aldohexose, group:carbohydrate_aldopentose, group:carbohydrate_hexopyranose _fructose, group:carbohydrate_hexopyranose_glucose vb. kemotipleri yalnızca onaylanmış ilaçların yapısında gözlendi. Dengesiz ilaç veri seti üzerinde sınıflandırıcı topluluk tasarımı için bir model önerildi. İlaçları onaylanmış ve geri çekilen sınıflarına ayırmada test seti için doğruluk oranları 0.80 elde edildi. Çalışmada elde edilen model ilaç aday moleküllerini elemek için ilaç tasarım evrelerinde basit bir filtre olarak kullanılabilirler.

Aytun Onay
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2017
00
Master'sOpen AccessTR

Sosyal medya profilleri arasında benzerlik tespiti ve gösterimi

"Sosyal Medya" kullanıcıların bilgi paylaşımında bulunduğu platformlara verilen genel addır. Sosyal medya kullanımı son senelerde oldukça yaygınlaşmıştır. Kullanıcılar birden fazla Sosyal Medya Platformunda kişisel veya gündemdeki olaylar ile alakalı paylaşımlarda bulunmaktadır. Sosyal medyanın geniş kitleler tarafından kullanılması sosyal medya kullanıcıları hakkında bilgilerin çıkarılması ve kullanıcılar arasındaki benzerliklerin tespit edilmesi arayışını ortaya çıkarmıştır. Sosyal medya platformlarındaki kullanıcıların birbirlerine benzerliği tespit edildiği takdirde kullanıcıların eğilimleri, ilgi alanları, önem verdiği konular belirlenebilir. Ayrıca, reklamların hedef kitleye ulaşmasında da bu benzerlik bilgilerinden faydalanılabilir. Bununla birlikte, farklı amaçlarla gerçek sahibinin kim olduğunun doğrulanmasına ihtiyaç duyulan hesaplar da bu bilgiler ışığında tespit edilebilir. Bu çalışmada Doğal Dil İşleme(DDİ) teknikleri kullanarak kullanıcıların paylaşımları arasındaki benzerliklerin tespit edilmesi için geliştirdiğimiz teknikler sunulmuştur. Konu Modelleme ve Adlandırılmış Varlık Tespiti teknikleri kullanılarak kullanıcıların yazılı paylaşımlarından nitelik çıkarımı yapılmıştır. Bu nitelikler Word Embedding teknikleri ve Word Mover's Distance tekniği kullanılarak kullanıcılar arasındaki benzerlikler çıkarılmıştır. DDİ tekniklerinin yanında kullanıcıların sosyal medya platformlarını kullandığı saatlerden, kullanıcı bilgilerinden ve kullanıcının arkadaşlarının isimlerinden yola çıkarak kullanıcılar arası benzerlik tespiti için teknikler önerilmiştir. Geliştirilen tekniklerden DDİ teknikleri ile oldukça etkili sonuçlar alınmıştır. Bu teknikler yardımı ile verilen bir kullanıcı kümesindeki toplulukların ve öbeklerin tespit edilebildiği gösterilmiştir. Ayrıca farklı sosyal medya platformlarındaki profiller arasında benzerlik tespiti yapılarak aynı kişiye ait sosyal medya profillerinin tespit edilebildiği gösterilmiştir. Çalışmada geliştirilen metriklerin farklı kullanıcı kümelerinde daha kolay denenmesi amacıyla bir web uygulaması geliştirilmiştir. Bu web uygulaması kullanıcılar arası benzerliklerin detaylı incelenmesini mümkün kılmıştır.

Ahmet Enis Erdoğan
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2018
00
Master'sOpen AccessTR

Güvenilir işletim ortamı teknolojisi kullanılarak mobil kimlik uygulaması geliştirilmesi

Nüfus cüzdanlarının yerine kullanılmaya başlanan yeni kimlik kartları elektronik ortamda da kimlik doğrulama amacıyla kullanılabilecek teknolojiye sahiptir. Öte yandan, akıllı kart okuyucusu gereksinimi, yazılım kütüphanesinin mobil işletim sistemlerine uyumlu olmaması gibi nedenlerden ötürü yeni kimlik kartlarının akıllı telefonlar üzerinden kullanımı çok kolay değildir. Bu çalışmada, söz konusu teknik zorlukları aşmak için Android ortamında çalışan bir Mobil Kimlik çözümü tanıtılmaktadır. Çözümümüz, iki temel bileşenden oluşmaktadır. Mobil telefon uygulaması, Güvenilir İşletim Ortamı teknolojisini kullanarak açık anahtar ve özel anahtar çifti üretir. Özel anahtar, Güvenilir İşletim Ortamından çıkmaz ve bu sayede Zengin Android ortamına ilişkin tehditlere karşın korunmuş olur. Masaüstü uygulaması ise, mobil telefondan gelen açık anahtarı kullanıcının kimlik kartında mevcut özel anahtar ile imzalatır (bir anlamda, sayısal sertifika üretmiş olur) ve üçüncü partiler kimlik doğrulama amacıyla mobil telefon uygulamasının ürettiği sayısal imzaları doğrularken açık anahtar ile kullanıcı arasındaki bağın güvenli bir şekilde kurulmasını sağlar. Geliştirdiğimiz çözümün, başta E-devlet uygulamaları olmak üzere mevcut mobil kimlik doğrulama çözümlerine güvenli ve kullanışlı bir alternatif olduğu düşünülmektedir.

Kaan Küçük
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2019
00
DoctorateOpen AccessTR

Büyük veri ve akan verinin mahremiyet korumalı anonimleştirilmesi

Geleneksel veri anonimleştirme yöntemleri yalnız statik veri kümeleri için geliştirilmiş olup ölçeklenebilirlik hep ikinci planda kalmıştır. Büyük veri ve akan veri ihtiyaçlarının son yıllarda çeşitlenerek artması ile ölçeklenebilirlik ve verinin dinamikliği unsurları öne çıkmaya başlamıştır. Literatürde büyük veri ve akan veri mahremiyetinin sağlanmasına yönelik bu doğrultuda çalışmalar önerilmiş olsa da problemin çeşitli unsurları nedeniyle daha etkin ve daha kapsamlı veri anonimleştirme yöntemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu tez kapsamında büyük veri ve akan veri mahremiyetinin sağlanması için daha etkin ve daha kapsamlı anonimleştirme yöntemleri üzerinde çalışılmıştır. Apache Spark büyük veri işleme alanında günümüzün en gelişmiş teknoloji ve platformları arasında yer almaktadır. Tezde, büyük veri anonimleştirmeyi de büyük veri işlemenin özel bir durumu olarak ele alıp yarı-tanımlayıcı özniteliklerin alan hiyerarşisi üzerinde yukarıdan-aşağıya özelleşme arama tekniğini kullanan dağıtık bir büyük veri k-anonimleştirme yöntemi önerilmiştir. Arama kriteri olarak bilgi kazancı – mahremiyet kaybı metriği kullanılmıştır. Yöntemin verimliliği ve ölçeklenebilirliği büyütülmüş gerçek veri kümeleri üzerinde gösterilmiştir. Literatürde akan veriyi k-anonimleştirmeye yönelik geliştirilen çözümler, problemi yarı-tanımlayıcı özniteliklerin bilgi kaybı metriğini minimize etmeye çalışan tek amaçlı optimizasyon problemi olarak formüle eden dar kapsamlı çözümlerdir. Tez kapsamında tespiti yapılan ihtiyaçlara yönelik olarak daha kapsamlı çözümler önerilmiş ve gerçek veri kümeleri üzerinde etkinlikleri geniş kapsamlı deneysel çalışmalarla gösterilmiştir. İlk olarak, akan veri için bilgi kaybı ile ortalama gecikme süresini beraber minimize etmeye yönelik çok amaçlı bir optimizasyon çatısı önerilmiştir. Böylelikle, akan veri için veri kullanışlılığı, bilgi kaybı metriği ile ölçülen veri kalitesi ve ortalama gecikme süresi metriği ile ölçülen veri güncelliğinin bir fonksiyonu olarak ele alınmıştır. Önerilen yöntemde bu iki bileşen kullanıcı tarafından ağırlıklandırılabilmektedir. İlave olarak, probleme özgü yeni bir bilgi kaybı metriği tanıtılmıştır. İkinci olarak, veri alıcısının akan anonim veri üzerinde yapacağı analiz işleminden haberdar bir k-anonimleştirme çatısı önerilmiştir. Birçok veri alıcısının anonim veri üzerinde sınıflandırma veri madenciliği görevi çalıştırdığı bilinmektedir. Bu yüzden, bu çalışmada bilgi kaybını minimize etmenin yanında sınıflama doğruluğunu maksimize etmek de bir diğer amaçtır. Hatta akan veride, yarı-tanımlayıcı öznitelikler ve sınıflama hedef özniteliğine ilave olarak hassas öznitelikler olması durumunda bunların hassasiyetinin de en üst düzeyde korunması gerekir. Önerilen yöntem, ağırlıkları kullanıcı tarafından belirlenebilen, bu üç amaçlı optimizasyon problemini çözmektedir

Uğur Sopaoğlu
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2020
00
Master'sOpen AccessTR

Çok çekirdekli görev-kritik işlemciler için önbellek tasarımı ve gerçeklenmesi

Çok çekirdekli sistemlerde paralel çalı¸smaya ba˘glı olarak performansı optimize etmek için çekirdeklere özgü ilk düzey önbellekler ve payla¸sımlı üst düzey önbellekler bulunmaktadır. Çekirdeklere özgü önbelleklerin varlı˘gı kullanılan verilerin aynı adresteki veriler olmasına ba˘glı olarak tutarlılık sorununu olu¸sturmaktadır. Modern sistemler bu sorunu tutarlılık protokolleri kullanarak çözmektedir. Tutarlılık protokollerinden MESI ve MOESI, günümüz sistemlerinde en çok kullanılan protokollerdendir. Bu protokoller tutarlılık sorununu ba¸sarılı bir ¸sekilde çözmelerine kar¸sın farklı amaçlarla da sistemde kullanılabilmektedir. Tez kapsamında tutarlılık etiketleri kullanılarak hata düzeltimi yapılabilece˘gi gösterilmi¸stir. Çekirde˘ge özgü önbelleklerde hata oldu˘gu zaman hata düzeltme kodu kullanmak boru hattı ile iç içe olduklarından hız gereksinimini kar¸sılamamaktadır. Güncel i¸slemcilerde bu önbellekler e¸slik bitleriyle ve hata olu¸sunca sistemi geri alma yöntemiyle korunmaktadır. Önerilen mekanizma ise var olan tutarlılık altyapısının kullanılarak hataları hızlı bir ¸sekilde düzeltmeyi amaçlamaktadır. Payla¸sımlı tutarlılık etiketine sahip önbellek satırlarını takip eden dizin(ler) yardımıyla, hata olu¸san önbelleklerdeki verileri düzeltmek mümkündür. Yapılan çalı¸smalar ı¸sı˘gında bu mekanizma kullanılarak programların dörtte birine kadar kısmını koruma altına almak mümkündür ve bu mekanizmanın kullanılamayaca˘gı bir an neredeyse hiç olu¸smamaktadır. Hata düzeltiminin yanında, Yao vd., tutarlılık etiketlerinin güvenlik açı˘gı yarattı˘gını ortaya koymu¸stur [1]. Buna göre "S" ve "E" etiketlerine yapılan eri¸simlerin deterministik olarak ayrı¸stırılabilir olması, sistemde çalı¸san ajan ve truva atı uygulamalarının bir zamanla yan kanalı olu¸sturarak aralarında seri haberle¸smesini mümkün kılmaktadır. ˙Ileti¸sim, KSM(kernel same page merging)'nin çalı¸smasına ba˘glı olarak kullanılabilmektedir ve bu uygulamanın kullanılmaması performansı ciddi ölçüde etkilemektedir. Bu çalı¸sma, tutarlılık etiketi kullanılarak olu¸sturulacak yan kanalları engellemek için KSM'nin kapatılmasına gerek olmayan bir çözüm öne sürmektedir. Önbellek satırlarına arka arkaya gelen yükle buyruklarını takip ederek ileti¸sime gürültü ekleyen bu yöntem, gönderilen bitlerin %90'ını bozabilecek kapasitede iken, en kötü ko¸sullar altında yakla¸sık %15, en iyi durumda %2 yürütme zamanı ekleyerek programın performansını dü¸sürmektedir. [1] Yao, F., Doroslovacki, M., and Venkataramani, G. (2018). Are Coherence Protocol States Vulnerable to Information Leakage? In: IEEE International Symposium on High Performance Computer Architecture, HPCA 2018, Vienna, Austria, February 24-28, 2018. IEEE Computer Society, pp. 168–179.

Bellek hatalarıBilgisayar donanımlarıSiber güvenlik+1
Mert Atamaner
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2020
00
Master'sOpen AccessTR

Açık kaynak web uygulama güvenlik duvarı ModSecurity'nin kullanılabilirlik analizi

Saldırganların ağ ve sistem güvenlik açıklarını istismar etmeye çalışması, güvenlik duvarı ve saldırı tespit sistemleri gibi ürünlere olan talebi artırmaktadır. Siber güvenlik ekiplerinin varlıklarını daha iyi yönetmesi ve güvenlik ürünlerinin çeşitlenmesi ile bilgi güvenliği ihlallerindeki artışın evrilerek, uygulama seviyesine doğru kaydığı gözlemlenmektedir. İyi tasarlanan güvenlik ürünleri sistem yöneticileri tarafından daha fazla tercih edilmekte ve güvenliği sağlamakta etkin rol oynamaktadır. Ancak ürünlerin geliştirilmesinde kullanılabilirlik ilkeleri göz ardı edildiğinde, kullanıcılar ürünleri hatalı yapılandırarak bekledikleri faydayı elde edememekte, hatta savunulacak sistemi daha korunmasız hale getirebilmektedir. Güvenlik duvarı halen olmazsa olmaz güvenlik cihazı olarak görülmektedir. İlk çıktığı günden bu zamana kadar çeşitli yetenekler kazanmıştır. Saldırıların odak noktasında bulunan web uygulamaları, saldırı yüzeyinin önemli bölümünü oluştururken, sadece güvenlik duvarı veya saldırı tespit sistemleri web uygulamalarını korumakta yetersiz kalmaktadır. İstemcilerin sunucuya ulaşmadan önce bir güvenlik cihazında trafiğin sonlandırılarak, sadece belirlenen isteklerin sunucuya ulaşması istenmekte, böylelikle web uygulama güvenlik duvarı ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. Web uygulama güvenlik duvarı, web uygulamalarının güvenliğini sağlayan ve uygulama katmanına kadar çalışan güvenlik duvarı türüdür. Uygulama ile istemci arasında konuşlandırılır ve iki yönlü trafiği analiz edebilmektedir. ModSecurity, açık kaynaklı bir web uygulama güvenlik duvarıdır. Tüm web uygulamaları için temel koruma düzeyi sağlamayı amaçlayan Açık Web Uygulaması Güvenlik Projesi'nin (OWASP) Çekirdek Kural Kümesi (CRS) ile güvenlik kontrollerini verilen kural setlerine göre yapmaktadır. Kullanılabilirlik çalışmalarıyla kullanılabilirliği olumsuz etkileyen hususlar tespit edilerek çözüm sağlamak mümkün olmakla beraber, en sık görülen web uygulama zafiyetlerinden olan yanlış yapılandırmaların azaltılması mümkündür. Bu çalışmada ModSecurity'nin hibrit yöntemle kullanılabilirlik denetimi ve çalışması gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada sezgisel değerlendirme ve bilişsel gözden geçirme teknikleri ile ModSecuirty değerlendirilmiş, elde edilen bulgular ışığında üç farklı konuda iyileştirme sağlayacak kural-kontrol ve geribildirim mekanizması tasarlanarak betik oluşturulmuştur. İkinci aşamada betiğin kullanılabilirliğe katkısının ölçümlenebilmesi için önce bulut sistemlerde deney ortamı hazırlanmış, geleceğin sistem yöneticileri olan bilgisayar mühendisliği öğrencileri ile pandemi şartları göz önünde bulundurularak uzaktan kullanıcı çalışması yapılmıştır. Sonuç olarak; tasarlanan mekanizmanın ModSecurity'nin doğru yapılandırılmasına olumlu katkıda bulunduğu, sistem yöneticilerinin kural girerken yaptığı söz dizimi hataları nedeniyle web sunucusunun hizmet dışı kalma süresini azalttığı tespit edilmiştir.

KullanılabilirlikSiber güvenlikWeb tabanlı uygulamalar
Murat Alagöz
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2020
00
Master'sOpen AccessTR

Veritabanı sistemlerine yönelik bağlantı sonrası saldırılar

Son yıllarda veri kullanımının ve miktarının artmasıyla birlikte veritabanı yönetim sistemleri de önem kazanmıştır. Teknoloji, sağlık, finans, eğlence, vb gibi birçok sektörde sıklıkla kullanılması ve kritik öneme sahip veri barındırması ile birlikte veritabanı sistemlerine yapılan saldırılar da günden güne artış göstermektedir. Yapılan literatür taramasının ardından akademideki çalışmaların ağırlıklı olarak saldırı tespit sistemleri ve savunma yöntemleri üzerine yapıldığı, saldırı üzerine yapılan çalışmaların ise bir sistem özelinde değil genel geçer yöntemleri içerdiği tespit edilmiştir. Bundan dolayı bu çalışmada sisteme özgü saldırı yöntemleri incelenerek akademiye katkı vermek amaçlanmıştır. Bu çalışmada, dünya genelinde sıklıkla kullanılan veritabanı yönetim sistemlerinden olan MySQL, PostgreSQL ve Microsoft SQL Server ürünleri, veritabanına başarılı bir şekilde erişim sağlayan ve ardından sistemi tamamen ele geçirmek isteyen bir saldırganın gözünden incelenmiştir. Bu doğrultuda ilgili sistemlerin kimlik doğrulama mekanizmaları ve denetimleri, veri içe-dışa aktarım mekanizmaları, veritabanı programı içerisinde sunmuş oldukları işlevler, bu işlevlerin denetimleri ve nasıl kötüye kullanılabileceği, potansiyel saldırı yüzeyleri incelenmiştir. Ardından tespit edilen zayıflıklara yönelik saldırılar incelenmiş ve uygulamalı bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Sonraki adım olarak, Türkiye'de bu veritabanı yönetim sistemlerini kullanan sistemlerin IP adresleri siber tehdit istihbarat platformları tarafından elde edilmiş, bu sistemlere yönelik güvenlik taramaları gerçekleştirilmiştir. Tarama denetimlerinin daha hızlı bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için, tarafımızca bu tez çalışmasına yönelik olarak Zephyr adlı bir araç geliştirilmiş ve kullanılmıştır. Bu aracın çalışma mekanizmaları tanıtıldıktan sonra, elde edilen IP adreslerine yönelik gerçekleştirilen taramaların sonuçları değerlendirilmiştir. Son olarak, yapılan araştırmalar ve tarama sonuçları ışığında ilgili veritabanı yönetim sistemi değerlendirilmiş, çok iyi yaptıkları veya eksik oldukları yönler tartışılmıştır.

Ahmet Selim Kaya
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2021
00
Master'sOpen AccessTR

İddiaların teyit gerekliliğine göre önceliklendirilmesi

Yanlış bilgiler, internette inanılmaz bir şekilde her gün yayılmaktadır ve toplumlar üzerindeki olumsuz etkileri tehlikeli seviyelere ulaşmıştır. Yanlış bilgilerin en önemli düşmanı doğruluk kontrolü yapanlardır. Ancak yanlış bilgilerin yayılma hızı göz önüne alındığında, doğruluk kontrolü yapmak yavaş olduğundan tüm iddiaların kontrol edilmesi mümkün olmamaktadır. Bu yüzden, iddiaları teyit gerekliliklerine göre önceliklendirerek doğruluk kontrolü yapanlara yardımcı olacak sistemlerin geliştirilmesi ve bu konuda farkındalık oluşturulması büyük önem taşımaktadır. Bu alandaki bir diğer problem ise, geliştirilecek sistemler için kullanılabilecek veri kaynaklarının çoğunlukla İngilizce olmak üzere sınırlı olmasıdır. Bu tez çalışmasında öncelikle Türkçe için ilk teyit gerektiren iddia veri kümesi olan TrClaim-19 hazırlanmıştır. TrClaim-19, 2287 tane etiketli tweet içermenin yanı sıra, teyit gerektirme özelliklerinin daha iyi anlaşılmasını sağlayacak olan teyit gerektirme gerekçeleri de sunulmuştur. Bu gerekçeler, iddiaların konularının ve muhtemel negatif etkilerinin teyit gerektirmeye sebep olan ana etkenler olduğunu öne sürmektedir. Tez çalışmasında ayrıca, iddiaları teyit gerekliliklerine göre önceliklendirmek için BERT modelinin ve çeşitli özniteliklerin kullanıldığı karma bir model de önerilmiştir. Kullanılan öznitelikler, yerel bölgeye özgü tartışmalı konular, kelime vektörleri, POS etiketleri ve daha fazlasını içermektedir. Buna ek olarak, teyit gerektiren verileri artırma, aktif öğrenme ve farklı dillerde verileri kullanma gibi veri kümesi boyutunu artırmanın farklı yolları üzerine çalışmalar yapılmıştır. Kapsamlı deneyler sonucunda, modelimizin, CLEF Check That! Lab 2018 and 2019 test koleksiyonlarındaki en iyi modellerden daha başarılı olduğu gözlemlenmiştir. Modelimiz, eğitim verilerindeki teyit gerektiren örnekler artırıldığında, Check That! Lab 2020'in test koleksiyonu için de şimdiye kadar bildirilen en iyi MAP puanını elde etmiştir. Çok dilli eğitimin ise Arapça ve Türkçe iddiaları önceliklendirmek için etkili olduğu, ancak bunun İngilizce için geçerli olmadığını gözlemlenmiştir.

Yavuz Selim Kartal
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2021
00
Master'sOpen AccessTR

Çok katmanlı küresel derinlik parametreleri ve derin öğrenme yöntemleri ile 3B şekil tamamlama ve üretme

Yapay sinir ağları ile 3B geometri üretimi uzun süredir üzerine çalışılan bir konudur. Yapay sinir ağları, yapıları gereği verileri kendilerine özgü formatlarda kabul etmekte olduğundan, 3B geometri verisi bu formatlarda temsil edilmek suretiyle yapay sinir ağlarına sağlanmalıdır. İki boyutlu evrişimsel sinir ağının tek veya üç boyutlu veri kabul etmeyişi bu duruma bir örnektir. Fakat, 3B veriler genelde nokta bulutu ve poligon ağı gibi tek boyutta sıralı, düzensiz ve anlamlandırılması zor formatlarda tutulduğu için ilgili verinin yapay sinir ağınca anlamlandırılabilir bir formata dönüştürülmesi gerekir. Bunu yaparken hem 3B şeklin özelliklerinin tümü veya çoğu korunmalı hem de verimli yaklaşımlar kullanılmalıdır, çünkü 3B veriler oldukça çok sayıda öznitelik içermektedir. Polinomyal anlamda derece değişimi, hem öğrenme süresini hem de test süresini büyük ölçüde düşürecektir. \\ Bu çalışmanın ilk iki kısmında, evrişimsel yapay sinir ağlarıyla ve çok katmanlı küresel derinlik parametreleri kullanılarak 3B şeklin eksik kısmının küresel derinlik uzayında tamamlaması yapılmış, elde edilen sonuç ise üç boyutlu uzaya dönüştürülmüştür. Çok katmanlı küresel derinlik parametreleri işleme O(n^2) zaman karmaşasına sahip olup, O(n^3) zaman karmaşasına sahip olan doluluk haritası gibi klasik yaklaşımlara nazaran çok daha verimli ve yüksek performanslı bir yöntemdir. Burada n terimi, öznitelik verisinin eksen başına aldığı örnekleme sayısıdır. 2B bir nxn görselde n^2 olası örnek bulunurken nxnxn boyutlara sahip bir doluluk haritasında n^3 olası örnek bulunur. Örnek sayısı, olası sayıdan az olabilir, bazı pikseller ve vokseller boş olabilir. Yöntemimiz O(n^2)'lik "state of the art" yaklaşımlarla da kıyaslanabilir bir yöntemdir. Tamamlama işlemi 2B küresel derinlik görselleri üzerinden sürdürüleceği için kullanılacak olan yöntemler de yine 2B görüntü tamamlamada kullanılan yöntemler olacaktır. Evrişimsel sinir ağı modeli olarak regresyon yapan U-Net tabanlı tek bir evrişimsel sinir ağı kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar, ustalık derecesinde bir çalışmanın aynı örneklerle çalıştığında elde edilen sonuçlarla detaylı bir şekilde karşılaştırılıp sonuçlar analiz edilmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında ise çok katmanlı küresel derinlik parametreleri dörtlü ağaca (quad tree) bölünüp yalnızca her katmandaki yaprak boğumlar evrişim işlemine tâbi tutulmuştur. Bu şekilde, evrişim işlemi detay gerektiren bölgelere daha çok sayıda uygulanırken detay gerektirmeyen yerlere az sayıda uygulanmıştır. Şekil tamamlama işlemi de bu çerçevede optimize edilmiştir. Çalışmanın üçüncü kısmında ise koşullu çekişmeli üretken ağlar kullanılarak rastgele küresel derinlik görselleri üretilmiş, üretilen rastgele görseller öğrenilen sınıflara ait rastgele ve özgün şekiller oluşturmuştur.

Abdüllatif Ağca
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2021
00