Dicle University
Discipline

Mathematics

Dicle University

1,664

Archived Theses

0

DOIs Assigned

0%

DOI Rate

Discipline

50 Theses
Master'sOpen AccessTR

Adi diferansiyel denklemler ve riemann yapısı

Bu tez çalışmasında birinci ve ikinci mertebeden adi differansiyel denklemle- rin tanımladığı manifoldların eğrilik özellikleri Riemann geometrisi anlamında ince- lenmiş ve adi diferansiyel denklemlerin eşdeğerlik problemi denklemlerin tanımladığı Riemann manifoldları üzerinde denklemleri temsil eden eşçatıların O(n, R)-değerli eş- değerlik problemi olarak ele alınmıştır. Bu amaçla birinci ve ikinci mertebeden adi di- feransiyel denklemler sırasıyla uygun jet uzayları içinde birer manifold olarak ele alınarak denklemleri temsil eden dış diferansiyel sistemlerin elemanları ile bu manifoldlar üzerinde Riemann metrikleri tanımlanmıştır.

Diferensiyel geometriRiemann manifoldu
Ayşe Turhan
Trakya University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Likiditenin hisse senedi fiyatlarına etkisi

Bu tezde piyasadaki yüksek ya da düşük likiditenin hisse senedi fiyatları üzerindeki etkisi adi diferansiyel denklemlerden oluşan bir diferansiyel denklem sistemi türetilerek çalışılmıştır ve bu tez çalışması Caginalp ve Merdan tarafından 2007' de yayınlanan çalışmalarındaki modelin bir genişletmesidir. Bu model iki yatırımcı grup ve tek hisse senedi ihtiva eden bir finansal piyasayı göz önüne almaktadır. Bu tez çalışmasının amacı ise aynı finansal piyasa modelinde fiyatın yönü ve değere dayalı yatırımcı stratejisinin yanında likiditeye dayalı yatırımcı stratejisinin de hisse senedi fiyatlarına etkisini gözlemektir. Hisse senedi fiyatının zaman içindeki gelişimi her iki model için aynı örnek çalışılarak nümerik simülasyonlarla karşılaştırılmıştır.Anahtar Kelimeler: Hisse senedi fiyatlaması için adi diferansiyel denklem, dinamik sistemlerle matematiksel finans yaklaşımı, hisse senedi fiyatlama teorisi, likidite, hisse senedi akışı.

Hatice Çakmak
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2010
00
Master'sOpen AccessTR

Modüler formlara bilgisayar ile yaklaşım

Bu Tez çalışmasında modüler grup ve denklik altgruplarının özellikleri verilmektedir. Modüler formların tanımı ve özellikleri anlatılmaktadır. Modüler formlar uzayı için bu uzayın tam olarak sınıflandırılması yapılmıştır. Modülr semboller ve Manin semboller anlatılıp bu sembollerin modüle formlar ile alakaları açıklanmıştır. Bu sınıflandırma kullanılarak bilgisayarda hesaplamaarın nasıl yapılması gerektiği açıklanmış ve örnekler verilmiştir. Bu tez verilen bir modüler form uzayı için baz nasıl inşa inşa edilir sorusunu yanıtlamaktadır. Bahsedilen konularla eş zamanlı olarak SAGE aslı William Stein tarafından geliştirilen açık kaynak cebir programı hakkında bilgi verilip, modüler form uzayları üzerinde hesaplamalar yapıp bunların yorumları yapılmıştır.

Ali Kemal Uncu
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2010
00
Master'sOpen AccessTR

Genel gecikmeli bir diferensiyel denklemin Hopf çatallanma analizi

Bu tez çalışmasında dinamik sistemler için büyük öneme sahip olan bir genel gecikmeli diferensiyel denklem için ? gecikme parametresi, çatallanma parametresi olarak seçilerek Hopf çatallanma analizinin yapılması amaçlanmıştır. Bu analizi yapmak için E. Hopf'un teorisine bir alternatif sunan [26] numaralı referansta bahsedilen teori uygulanmıştır. Bu analize ek olarak, Poincaré Normal Form ve Center Manifold Teoremi kullanılarak ?_0 çatallanma değerinde periyodik çözümün yönü, kararlılığı ve periyodu hesaplanmıştır. Bu incelemeden elde edilen sonuçlar yapılan nümerik çalışmalar ile desteklenmiştir.

Gecikmeli diferensiyel denklemlerÇatallanma
Hande Akkocaoğlu
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2011
00
Master'sOpen AccessTR

Yüksek mertebeden lineer indirgeme dizilerinin terimlerinin ters toplamları

Keyfi başlangıç koşullarına sahip ve her 1<=i<=k için p_i'ler keyfi reel sayılar olmak üzere yüksek mertebeden sabit katsayılı lineer indirgeme dizisi {u_n } u_n=p_1 u_(n-1)+p_2 u_(n-2)+...+p_k u_(n-k) kuralı ile tanımlanır. Bu tezde, başlangıç koşullarına ve katsayıların seçimine bağlı olarak her bir {u_n } dizisi için 0<=r

Talha Arıkan
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2013
00
Master'sOpen AccessTR

Toplam sürecinin baskakov tipindeki korovkin teorisine uygulanması

Bu tezde, Bell tarafından ortaya konan toplanabilme metodunu kullanarak, sürekli fonksiyonlara ve türevlerine, pozitif lineer operatörler sınıfından daha geniş bir sınıf ile yaklaşılmaya çalışılacaktır. Sonuçlarımız sadece Baskakov'un düşüncelerini değil, aynı zamanda pozitif lineer operatörlere dayanan Korovkin teorisini de geliştirecektir. Son olarak böyle bir çalışmaya neden ihtiyaç duyduğumuzu daha somut bir şekilde gösterebilmek için seçtiğimiz özel bir operatör dizisinin, sürekli bir fonksiyonun türevine toplanabilme metoduyla yaklaşabildiği, ancak klasik manada yakınsayamadığı, grafikleri çizilerek gösterilecektir.

İsmail Aslan
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2014
00
Master'sOpen AccessTR

Yerel sınır sartlı yerel olmayan problemlerin 1 boyuttan 2 ve 3 boyuta genişletilmesi

Peridinamik (PD), sürekli ortamlar mekaniğinin yerel olmayan bir genişlemesi olmakla birlikte, yönetici operatörü olarak integral temelli konvolüsyonu ihtiva eder. R^n'de, perdinamik teorinin yönetici operatörü, klasik (yerel) operatörün sınırlı bir fonksiyonudur [2]. 1D'de, Aksoylu ve diğerleri [1] peridinamik formulasyonunu, Hilbert bazlarını temel alan bir konvolüsyon operatörünü kullanarak sınırlı bir bölge için genelleştirdiler. Burada Hilbert bazları sonsuz bir toplam vermektedir. Böylelikle, yerel sınır koşulları, klasik operatörün sınır şartlarına uygun olarak bulunan Hilbert bazları yardımıyla, yerel olmayan teorilere uygulanabilmiş oldu. Sonsuz toplamın integral gösterimi, uygun bir nümerik hesaplamaya izin verdiği için oldukça kullanışlıdır. Bu tezde, [1]'nin sonuçları 2D ve 3D'ye genişletilmiş ve anti-periyodik ve periyodik sınır koşullarını sağlayan yönetici operatörlerin integral gösterimleri bulunmuştur. Neumann ve Dirichlet sınır koşullarının integral gösterimi karmaşıktır. Bunun yerine, 1D'de, anti-periyodik ve periyodik sınır koşulları ve fonksiyonun çift ve tek parçaları kullanılarak Neumann ve Dirichlet sınır koşulları bulundu [1]. Burada, 'basit' (simple) denilen konvolüsyonlar kullanıldı. Bu tezde, bu yapılar 2D ve 3D'ye genişletildi. Ek olarak, yönetici fonksiyonların açık formları verildi.

Örsan Kılıçer
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2015
00
Master'sOpen AccessTR

Maksimum-çarpım operatörlerinin toplam süreci

Bu tezde, Bell tarafından tanımlanan genel bir toplam süreci kullanılarak sürekli fonksiyonlara pozitif fakat daha zayıf lineerlik koşulunu sağlayan maksimum-çarpım operatörleriyle yaklaşım özellikleri incelenmiştir. Bu sayede, klasik yaklaşımın gerçeklenmediği durumlara da cevaplar aranmış, alternatif yaklaşım metodları elde edilmiştir. Burada elde edilen sonuçların klasik yakınsaklık, aritmetik ortalama yakınsaklık, hemen hemen yakınsaklık gibi bilinen pek çok regüler toplanabilme metodlarını içerdiği gösterilmistir. Son olarak bu yaklaşımın hata tahmini hesaplanmış ve örneklerle desteklenmiştir. AnahtarKelimeler:Toplam süreci, Maksimum-Çarpım operatörleri, Hata tahmini

Türkan Yeliz Gökçer
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2016
00
DoctorateOpen AccessTR

Dereceli kümeler teorisinde temel teoremlerin sezgisel genişlemeleri ve başlangıç değer problemlerine bazı uygulamaları

Bu tez çalışmasında, dereceli kümeler teorisinde önemli olan bazı tanım ve teoremler sezgisel dereceli kümelere genişletilerek, birinci mertebeden sezgisel dereceli başlangıç değer problemlerinin çözümlerinin varlık ve tekliği Hukuhara ve kuvvetli genelleştirilmiş Hukuhara türevleri altında incelenmiştir. Bunun için öncelikle dereceli sayılar için verilen karakterizasyon teoremleri sezgisel dereceli sayılara genişletilerek bu sayıların α ve β kesitleri incelenmiştir. Sezgisel dereceli sayıların Minkowski toplamı ve skalerle çarpımı α ve β kesitler yardımıyla tanımlandıktan sonra sezgisel dereceli sayılar uzayının bu iki işlem altında kapalı oldugu ispatlanmıştır. Bu işlemler yardımıyla sezgisel dereceli sayıların Hukuhara ve genelleştirilmiş Hukuhara farklarının bazı özellikleri ifade edilip ispatlanmıştır. Hausdorff metriği yardımıyla, sezgisel dereceli sayılar uzayında D∞ metrigi tanımlandıktan sonra bu metriğin bazı temel özellikleri verilmiştir ve sezgisel dereceli sayılar uzayının D∞ metriği altında tam oldugu ispat edilmiştir. Bu teorem yardımıyla sürekli sezgisel dereceli sayı değerli fonksiyonlar uzayında Ds metriği tanımlanmıştır ve bu uzayın Ds metrigi altında tam oldugu ispatlanmıştır. Dereceli kümeler için tanımlanmış olan Hukuhara türevi, kuvvetli genelleştirilmiş Hukuhara türevi ve Aumann integrali kavramları sezgisel dereceli kümelere genişletilerek, bu kavramların bazı temel özellikleri α ve β kesitler yardımıyla ifade edilip ispatlanmıştır. Sezgisel dereceli sayılar için tanımlanan Hukuhara türevi ve Aumann integrali kavramları arasındaki ilişki, analizin temel teoremleri yardımıyla ifade edilip ispatlanmıştır. Bu tanım ve teoremler kullanılarak Hukuhara ve kuvvetli genelleştirilmiş Hukuhara türevleri altında birinci mertebeden sezgisel dereceli başlangıç değer problemerinin çözümlerinin varlık ve tekliği, Banach sabit nokta teoremi yardımıyla ispatlanmıştır. Son olarak Zadeh'in genişleme ilkesi yardımıyla ikinci mertebeden lineer sezgisel dereceli başlangıç değer problemlerinin çözümlerini veren bir teorem ifade edilip ispatlanmıştır ve elde ettigimiz sonuçlar nümerik örneklerle desteklenmiştir.

Bulanık mantıkDoğrusal diferensiyel denklemlerFuzzy mantık+2
Selami Bayeğ
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2018
00
Master'sOpen AccessTR

Lineer indirgeme dizilerinin bazı ters toplamlarının hesaplanması

Bu tezde, $U_{0}=0$, $U_{1}=1$ ve $V_{0}=2$, $V_{1}=p$ başlangıç koşulları olmak üzere her $n\ge{2}$ için \begin{equation*} U_{n}=pU_{n-1}+rU_{n-2}\text{ ve }V_{n}=pV_{n-1}+rV_{n-2}, \end{equation*}% kuralları ile tanımlanan ikinci basamaktan lineer homojen indirgeme dizileri $\lbrace U_{n}\rbrace$ ve $\lbrace V_{n}\rbrace$ ile çalışacağız. Bu dizilerin terimlerini ihtiva eden aşağıdaki ters toplamları hesaplayacağız: \begin{equation*} \sum\limits_{k=0}^{n}(-r)^{k}\frac{V_{k+d+1}}{U_{k+d}U_{k+d+1}U_{k+d+2}}\text{ \ \ \ \ ,\ \ \ \ }\sum\limits_{k=0}^{n}(-r)^{k}\frac{U_{k-d}}{U_{k+d}U_{k+d+1}U_{k+d+2}} \end{equation*} ve $X_{n}$, $U_{n}$ ya da $V_{n}$ olmak üzere \begin{equation*} \sum\limits_{k=0}^{n}(-r)^{k}\frac{U_{k+c}U_{k+c+1}\ldots U_{k+c+m-1}}{ X_{k+d}X_{k+d+1}\ldots X_{k+d+m+1}}. \end{equation*}

Didem Ersanlı
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2019
00
Master'sOpen AccessTR

BCH, QC-MDPC, gabidulin kodlarının kriptografik uygulamaları ve bazı kod tabanlı kuantum sonrası algoritmaların performans analizleri

Bu tezde, NIST'in düzenlediği Kuantum Sonrası Kriptografi Standartlaştırma çağrısı kapsamında aday gösterilen kod tabanlı kuantum sonrası algoritmalardan bazıları incelenmiş ve 128-bit, 192-bit, 256-bit güvenlik seviyeleri için belirli bilgisayarlarda çalıştırılarak performansları ölçülmüştür. Bu kapsamda öne çıkan HQC ve BIKE algoritmaları incelenmiştir. Bunun yanı sıra HQC ile temel özellikleri benzer olan RQC aday algoritması da ele alınmıştır. Bu amaçla algoritmalarda kullanılan BCH, QC-MDPC ve Gabidulin kod aileleri incelenmiş ve örneklendirilmiştir. Ayrıca, BCH kod ailesini kullanan HQC algoritmasının çalışma adımları örnek üzerinde gerçeklenmiştir.

Burcu Ecem Yılmaz
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Lucas küplerinde bazı baskınlık tipi değişmezleri

Ara bağlantı ağlarının çalışılma sebeblerinden biri çoğul bilgisayarların iletişim ihtiyaçlarıdır. Ara bağlantı ağları matematiksel olarak, köşe kümesi $V(G)$ ve kenar kümesi $E(G)$ olan bir $G=(V(G),E(G))$ çizgesi şeklinde gösterilmektedir. $V(G)$ kümesi işlemcileri, $E(G)$ kümesi ise iletişim ağlarını temsil eder. Bağlantı ağı modelleri konusunda esas olarak alabileceğimiz $n$ boyutlu hiperküp $Q_n$ çizgesidir. Hiperküpün köşeleri uzunluğu $n$ olan bütün ikili diziler ile gösterilirken, bir biti farklı olan köşeleri eşleştirerek kenar kümesi elde edilir. $n$ boyutlu Fibonacci küpü $\Gamma_n$, $Q_n$ çizgesinin köşe kümesinden ardışık bir içeren tüm köşeleri çıkararak, Lucas küpü $ \Lambda_n$ ise $\Gamma_n$ çizgesindeki başında ve sonunda aynı anda bir olan köşelerin çıkarılması ile oluşturulmuştur . Literatürde Lucas küpleri ile bazı baskınlık tipi değişmezleri çalışılmıştır ve baskınlık sayıları bilinmektedir. Bunun yanında şimdiye kadar çalışılmamış olan baskınlık sayıları da yer almaktadır. İşaretli baskınlık sayısı ve eşli baskınlık sayısı ve Roman tipi baskınlık problemi daha önce Lucas küplerinde çalışılmamıştır. Bu tezde, Eşli baskınlık sayısı, İşaretli baskınlık sayısı, Roman baskınlık sayısı, zayıf Roman baskınlık sayısı ve çift Roman baskınlık sayısı olmak üzere beş farklı Lucas küplerinde yeni baskınlık tipi değişmezleri ele alınmaktadır. Tam sayı lineer programlama problemlerinden faydalanılarak Lucas küplerinde bu baskınlık sayıları $n\leq 9$, $n\leq 10$ veya $n\leq 11$ olacak şekilde hesaplanmış ve $n\leq 13$ e kadar en iyi alt ve üst sınırlar bulunmuştur.

Merve Artıran
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Bazı operatör uzaylarının bölüm uzayları ve temsilleri

Bu çalışma matematikte oldukça öneme sahip bölüm uzayları üzerinedir. Bu konu üzerine belirlenen iki hedeften birincisi olarak vektör uzayları, normlu uzaylar ve Banach cebirleri bağlamında bölüm uzayları ile ilgili gerekli tanımlar, teoremler ve sonuçlar toplanarak sistematik olarak verildi. İkinci olarak Banach örgüleri arasında tanımlı regüler operatörlerin L-zayıf ve M-zayıf kompakt operatörler ile oluşturulan bölümleri elde edildi ve sıralı uzayların kendine has olan bazı özellikleri elde edildi. Ayrıca L-zayıf kompakt operatörler ile oluşturulan bölümler için bir temsil de sunuldu.

Cansu Binnaz Binbaşıoğlu
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Science
2019
00
DoctorateOpen AccessTR

Ortalama eğrilik tipi denklemleri sağlayan alt manifoldlar

Diferensiyel geometride, sabit ortalama eğrilikli yüzeyler, ``aynı hacme sahip tüm kompakt yüzeyler arasında, en küçük alana sahip yüzeylerin bulunması'' olarak tanımlı olan izoperimetrik problemin çözümüdür. Minimal yüzeyler için benzer problem ``aynı sınıra sahip tüm yüzeyler arasında en küçük alana sahip olanların karakterize edilmesi'' şeklindedir. Bu çalışmada ortalama eğrilik tipinde bir denklem olan singüler minimal yüzey denklemini sağlayan yüzeyler ele alındı. Bu tür yüzeyler, bilinen minimal yüzeyleri genelleştirirler ve potansiyel $\alpha$-enerji adı verilen varyasyonel bir integralin kritik noktalarıdırlar. Diğer bir ifadeyle, potansiyel $\alpha$-enerjiyi minimize ederler ve en düşük yerçekim merkezine sahip olan yüzey modellerini oluştururlar. Bu nedenle fizik ve mimaride büyük bir öneme sahiptirler. Ayrıca, yerçekim kuvveti etkisi altında potansiyel enerjiyi minimize eden katenerlerin, 2 ve daha yüksek boyutlardaki benzerlerini karakterize ederler. Buna göre bu çalışmada ele alınan başlıca problemler: $(n+1)-$boyutlu Öklid uzayında singüler minimal öteleme hiperyüzeylerin sınıflandırılması, belirli yarı--simetrik metrik (sırasıyla, metrik olmayan) konneksiyonlara sahip singüler minimal yüzeylerin sınıflandırılması ve $3-$boyutlu Öklid ve Lorentz--Minkowski uzaylarında belirli yarı--simetrik metrik (sırasıyla, metrik olmayan) konneksiyonlara sahip minimal olan singüler minimal yüzeylerin sınıflandırılması şeklinde ifade edilebilir. Bu problemlerin çözümleriyle, bu yüzeyler sınıfına ait yeni yüzey örneklerini literatüre kazandırmak bu tez çalışmasının temel amacıdır.

Diferensiyel geometriLorentz geometrisiYüzey geometrisi+1
Ayla Erdur Kara
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Science
2021
00
Master'sOpen AccessTR

SIR modellerinin reaksiyon difüzyon modeline uyarlanması

Geçmişten günümüze, birçok salgın hastalık meydana gelmiş ve bu salgın hastalıklar dünya tarihinde önemli rol oynamıştır. Bununla birlikte, matematiksel modeller bulaşıcı hastalıkların yayılmasını ve kontrolünü analiz etmede önemli araçlar haline gelmiştir. Halk sağlığı önlemlerine rehberlik etmek için önemli olan bu modeller, salgınların epidemiyolojik özelliklerinin ve bulaşma mekanizmalarının anlaşılmasına yardımcı olur. Aralık 2019'da ortaya çıkan ve devam etmekte olan Covid-19 salgınının da etkisiyle meydana gelen bir salgın hastalığın etkilerini minimize etme çalışmaları hızla devam etmektedir. Hastalıkların yayılmasını kontrol altına almak ve hastalık analizinin doğru yapılabilmesi amacıyla bu çalışmada SIR, SEIR ve SIRS epidemiyolojik modelleri araştırılmış ve bu modellerin çözümleri incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, söz konusu epidemiyolojik modellerin matematiksel özelliklerini açıklamak, matematiksel modellemenin epidemiyolojide kullanımının önemini vurgulamaktır.

DifüzyonEpdemiEpidemiyolojik yöntemler+1
Aylin Kaya
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Science
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Yüzeylerin kesirli mertebeden değişmezleri üzerine

Diferansiyel geometri teorilerinde kesirli analiz tekniklerinin kullanılması özellikle son senelerde oldukça ilgi gören bir çalışma alanı olmuştur. Tez kapsamında ilk olarak kesirli mertebeden basit yüzey kavramı ortaya atılmıştır. Bu kavram üzerinden kesirli mertebeden basit yüzeyler kesirli mertebeden ikinci temel formları cinsinden karakterize edilmiştir. Açık bir şekilde kesirli mertebeden ikinci temel form katsayıları özdeş olarak sıfır olan kesirli mertebeden bir basit yüzeyin geometrik olarak bir düzlem temsil ettiği elde edilmiştir. Son kısımda farklı α değerleri için örnekler çözülmüştür. Bu klasik sonuçla da örtüşmektedir.

DüzlemlerGeometrik teoremlerKesirli analiz+1
Sedefnur Kuru
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Science
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Hamilton sistemlerin yapay sinir ağlarıyla yaklaşık çözümü

Bu çalışmada basit mekanik sistemlerin zamana bağlı değişimlerini açıklayan adi diferansiyel denklemlerin çözümlerine derin öğrenme algoritmaları ile yaklaşım yapılmıştır. Beş bölümden oluşan tezin birinci bölümünde konunun tarihi gelişimi ifade edilmiş ve çalışmanın amacı açıklanmıştır. İkinci bölümde çalışmada geçen temel kavramlar açıklanmıştır. Üçüncü bölümde diferansiyel denklemlerin yapay sinir ağları ile çözümü incelenmiştir. Dördüncü bölümde Hamilton sistemler ve simplektik dönüşümler açıklanmıştır. Çalışmada basit Hamilton sistemler için simplektik Euler, Störmer-Verlet gibi iteratif bir metotla çözülüp elde edilen veri noktaları arttırılarak ve enerji koruyan kayıp fonksiyonu kullanılarak veri odaklı yapay sinir ağları ile çözüme yaklaşım sağlanmıştır. Beşinci bölümde önerilen yöntem basit harmonik osilatör, lineer olmayan osilatör ve Lotka-Volterra denklemlerine uygulanmış ve iteratif metotlar ile karşılaştırılmıştır.

Ayten İrem Işık
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Science
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Non-klasik iletim koşulları ve bir sınır koşulunda özdeğer parametresi içeren geciken argümanlı bir Sturm-Liouvılle probleminin özdeğer ve özfonksiyonları

Bu tezde sınır koşullarının birinde özdeğer parametresi içeren geciken argümanlı bir diferansiyel denklem ve non-klasik iletim koşulları ihtiva eden süreksiz bir Sturm-Liouville probleminin özdeğer ve özfonksiyonları için asimtotik formüller elde edilecektir. İletim koşullarındaki katsayılar belli değerler aldığında problem sürekli bir probleme dönüşür.

Tuğba Tanlı
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Smoluchowski denklemi ile endeks dalgalanmalarını değerlendirme

Bist30-Bist100 hisse senetlerinin ve son zamanlarda popülerliği artan kripto yatırım araçlarından Bitcoinin belirli zaman aralığında dalgalanma hareketlerinin tahmin edilebilirliği Geometrik Brownian Denklemi ve Smoluchowski Denklemi vasıtasıyla yapılan araştırmalar sentezlenerek incelenecektir. Araştırmadan elde edilen bulgular diğer araştırmacılara ve yatırımcıların gelecekteki fiyat tahminlerini anlama ve yorumlama konusunda fayda sağlamayı amaçlamaktadır.

Orhan Hınçal
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Kronik inflamasyon modelleri

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre Dünyada ölümün en büyük nedeni iskemik kalp hastalığıdır. Vücudumuzun kan damarları sistemini olumsuz etkileyen hastalıklara kardiyovasküler hastalıklar denir.Kan-damar hastalıklarının çoğu kronik hastalıkları yansıtmaktadır. İskemik kalp hastalığından ölüm vakalarının %90'ı kardiyak aritmiler nedeniyle oluştuğu söylenmiştir. Ayrıca, tüm felç hastalarının üçte birinin kardiyak aritmisi olan hastalarda meydana geldiği ifade edilmektedir. Böylece görüyoruz ki, ateroskleroz, pıhtı oluşumu ve kardiyak aritmi süreçleri son derece önemlidir. Bu üç süreç olarak adlandırılan aynı zamanda arka planda matematiksel olarak Reaksiyon-Difüzyon denklemleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Genel inflamasyon modelimizle,çeşitli dokulardaki kronik inflamasyonu tedavi etmek için kullanılan farklı tedavi tekniklerinin başarısını ve başarısızlığını keşfetmek için Reaksiyon-Difüzyon denklemlerin oluşturduğu aralıklar ile sonucunun yorumunu yapabiliriz. Bu nedenle, erken tanı ve teşhisin önemi üzerinde durabiliriz. Hayat kurtarmada zamanın ve maddi tasarrufun önemini burada ele alıp değerlendireceğiz.

Merve Öge
Tekirdağ Namık Kemal University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Sonlu cisimler üzerinde tanımlı bazı özel tipteki indirgenemez polinomların karşılıkları ve kriptografik uygulamaları

Sonlu cisimler üzerinde tanımlı polinomların indirgenemezliği ve indirgenemez polinomların üretilmesi hem teorik açıdan hem de özellikle kriptografi ve kodlama teorisi gibi uygulamada kullanımı açısından önemli bir rol oynar. Literatürde, indirgenemez polinomların inşa edilmesi için bazı yöntemler olmasının yanı sıra,indirgenemez polinomların kullanıldığı bir çok şifreleme şeması da bulunmaktadır. Bu tez çalışmasında ulaşılmak istenen hedeflerden birincisi, karşılık gelme metodu olarak adlandırılan sonlu cisimler üzerinde tanımlı belirli tipteki indirgenemez polinomlardan yine sonlu cisimler üzerinde tanımlı indirgenemez polinomlar üretmektir. Diğeri ise, üretilen indirgenemez polinomları ve benzerlerini kullanarak sonlu cisimler üzerinde tanımlı lineer yineleme bağıntılarının değişmelilik yasası özelliğine dayanan yeni bir şifreleme şeması önermektir. Bu bağlamda, ilk olarak \F_{q^2} sonlu cismi üzerinde ele alınan k tek olmak üzere k-inci dereceden belirli tipteki indirgenemez bir polinoma karşılık gelen \F_q sonlu cismi üzerinde yine k-inci dereceden indirgenemez bir polinom üretilmiştir. Çift taraflı olarak çalışan bu önermenin elde edilebilmesi için \F_{q^2} sonlu cismi üzerinde tanımlanan indirgenemez polinomun kökleri ve bazı cebirsel özellikler kullanılarak \F_q sonlu cismi üzerinde lineer denklem sistemleri elde edilmiş ve bu sistemlerin çözümleri vasıtasıyla \F_q sonlu cismi üzerindeki indirgenemez polinomun katsayıları belirlenmiştir. Ayrıca, elde edilen bu sonucun literatürdeki benzer çalışmaları kapsadığı gösterilmiştir. Daha sonra, sonlu cisimler üzerinde tanımlı üretilen indirgenemez polinomları ve benzerlerini kullanarak kriptografide bir uygulama olarak, k > 2 için \F_q sonlu cismi üzerinde k-inci dereceden lineer yineleme bağıntısının değişmelilik yasasına dayanan yeni bir şifreleme şeması önerilmiştir. Bu şifreleme şeması, e-posta gibi durumlarda kullanışlı olan alıcının çevrimiçi olmak zorunda olmadığı bir geçici-statik şifreleme şemasıdır. Önerilen şifreleme şemasının güvenliği, bazı LFSR problemlerini çözmenin zorluğuna dayanmaktadır. Aynı zamanda, bu şifreleme şeması semantik anlamda güvenlik özelliğine de sahiptir. Bunun yanı sıra, önerilen şifreleme şemasının, şifreleme ve şifre çözme prosedürlerinden gelen \F_q sonlu cismi üzerinde herhangi bir çarpma maliyeti yoktur. Önerilen şifreleme şemasının benzer yapıdaki algoritmalarla kıyaslaması k = 3 için detaylıca yapılmıştır. Son olarak, k > 2 için önerilen şema ile aynı güvenliğe sahip, Lucas ve Fibonacci dizilerinin değişmelilik yasası kullanılarak k = 2 için benzer bir şifreleme şeması önerilmiştir.

Açık anahtarlı kripto sistemler
Melek Çil
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Parçalı sabit argümanlı bir biyolojik modelin lyapunov kararlılığı

Mühendislik, fizik, mekanik, kimya, biyoloji ve benzer alanlarda çözüme kavuşması gereken birçok somut problemin matematiksel olarak modellenmesi diferansiyel denklemler aracılığı ile yapılmaktadır. Ele alınan bir matematiksel model, nüfus artışı, biyolojik bir modelin davranışı, salgın hastalıklar, kimyasal tepkimedeki bir kimyasal maddenin miktarı ve bu miktarın zamana bağlı değişimi gibi olayların matematiksel ifadesidir. Matematiksel bir modelin amacı, süreci incelemek ve gelecek senaryoların tahmin edilmesini sağlamaktır. Örneğin, salgın hastalık modellerinin analizi hastalığın mevcut durumunun anlaşılmasını ve kontrol altına alınması için gerekli koşulların elde edilmesini sağlamaktadır. Böylece hastalığın müdahale önlemlerinin kullanımı ve tıbbi kaynakların yönetimi büyük ölçüde etkilenir. Bu nedenle matematiksel modellemeler kritik öneme sahiptir. Ele alınan sistemde değişim hızı, bilinmeyen fonksiyonun geçmiş zamandaki değerlerine bağlı olarak ortaya çıkıyorsa bu sistem gecikmeli diferansiyel denklemler yardımıyla modellenmektedir. Gecikmeli diferansiyel denklemler biyoloji, tıp, fen, mühendislik, mekanik gibi alanlarda sıklıkla yer almaktadır. Gecikme miktarlarının çok küçük olması bile sistemde çok büyük farklılıklara neden olabileceğinden problemlerin modellenmesinde gecikme miktarları ihmal edilmeden gecikmeli diferansiyel denklemlerin kullanılması gerçekliğe daha yakın sonuçlar vermektedir. Bu tez çalışmasının konusu olan parçalı sabit argümanlı diferansiyel denklemler, gecikmeli diferansiyel denklemler sınıfında yer almaktadır. Son zamanlarda parçalı sabit argümanlı diferansiyel denklemler teorisi ve bu teorinin uygulamaları ile ilgili birçok çalışma yapılmıştır. Dolayısyla bu tip diferansiyel denklemler uygulama açısından da oldukça önem arz etmektedir. Bu çalışmada ele alınan model bir salgın hastalık (SIR) modelidir. Literatürde yer alan çalışmalarda toplumdaki salgın hastalık modelleri SI, SIR, SIS, SIRS, SEIR, MSEIR gibi epidemik modeller ile oluşturulmuştur. Bu tez çalışmasında yer alan salgın hastalık, enfekte olan bir hastanın temasta olduğu kişiler için hastalık iii kuluçka süresi düşünülerek gecikmeli diferansiyel denklemler sınıfında yer alan genelleştirilmiş parçalı sabit argümanlı diferansiyel denklemler ile modellenmiştir. Genelleştirilmiş parçalı sabit argüman içeren bir epidemi modeli için çözümlerin kararlılığı ikinci Lyapunov yöntemi uygulanarak araştırılmıştır.

Diferensiyel denklem yöntemiKararlılık analiziLyapunov yöntemi+1
Zeren Başar
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Dragomir-Furuta eşitsizliği ile ilgili bazı berezin yarıçap eşitsizlikleri

Sunulan bu yüksek lisans tezinde nümerik yarıçap, Berezin sembolü ve Berezin yarıçap hakkında bazı temel teoriler tanıtılmıştır. Ayrıca, fonksiyonel Hilbert uzay operatör içeren Berezin yarıçap ve genelleştirilmiş Berezin yarıçap için temel eşitsizlikler ve sınırlar içeren temel eşitsizlikler incelenmiştir. Sunulan bu yüksek lisans tez çalışması beş ana bölümden oluşacak biçimde planlanmıştır. İlk olarak giriş kısmında, Berezin sayısı ve nümerik yarıçapı kavramlarının kullanım alanları, özellikleri ve tarihsel sürecinden bahsedilmiştir. Kaynak özetleri kısmı olan ikinci bölümde, sunulan yüksek lisans tezinde çalışılmış olan problemlerin tarihsel gelişimi ve son dönemde yapılan çalışmalar detaylı olarak incelenmiştir. Bilinen yardımcı teoremler olarak isimlendirilen sonraki bölümde ise tüm çalışılan konularla ilgili notasyon, tanım ve ilgili eşitsizlikler, ilgili nümerik yarıçap eşitsizlikleri, Berezin dönüşümü, Berezin yarıçapı ve genelleştirilmiş durumlar ile ilgili son yıllarda yapılan çalışmalara yer verilmiştir. Bununla birlikte, sonuçlarımızda direkt olarak kullanacağımız bazı temel yardımcı teoremler sunulmuştur. Araştırma Bulguları ve Tartışma olarak isimlendirilen diğer bölüm üç alt kısma ayrılmıştır. Dördüncü bölümün ilk alt kısmında Dragomir-Furuta eşitsizliğinin genişleme versiyonları kullanılarak onlarla ilgili diğer Berezin yarıçap eşitsizlikleri verilmiştir. Temel sonuçlarımızın kanıtında esas rol oynayan Berezin sembolü ile ilgili ve ispatları Alomari (2019) çalışmasına benzer olan bazı önemli yardımcı teoremler elde edilmiştir. Özel durumda, $\mathfrak{A}_{1},\mathfrak{A}_{2},\mathfrak{A}_{3},\mathfrak{A}_{4}% \in\mathfrak{B}\left( \mathfrak{H}\left( \Xi\right) \right) $ için $\eta\left( \Theta\right) :=\frac{1}{8}\nu\left[ \left( \widetilde {\mathfrak{A}_{1}^{\ast}\left\vert \mathfrak{A}_{2}\right\vert ^{2}% \mathfrak{A}_{1}-\mathfrak{A}_{4}\left\vert \mathfrak{A}_{3}^{\ast}\right\vert ^{2}\mathfrak{A}_{4}^{\ast}}\right) \left( \Theta\right) \right] ^{2}$ olmak üzere \[ f\left( \mathrm{ber}\left( \mathfrak{A}_{4}\mathfrak{A}_{3}\mathfrak{A}% _{2}\mathfrak{A}_{1}\right) \right) \leq\frac{1}{2}\left\Vert f\left( \mathfrak{A}_{1}^{\ast}\left\vert \mathfrak{A}_{2}\right\vert ^{2}% \mathfrak{A}_{1}\right) +f\left( \mathfrak{A}_{4}\left\vert \mathfrak{A}% _{3}^{\ast}\right\vert ^{2}\mathfrak{A}_{4}^{\ast}\right) \right\Vert _{\mathrm{ber}}-\inf_{\Theta\in\Xi}\eta\left( \Theta\right) \] eşitsizliği elde edilmiştir. İkinci alt kısmında, fonksiyonel Hilbert uzayı üzerinde hareket eden operatörlerin genelleştirilmiş Berezin yarıçapı için bazı yeni eşitsizlikler verilmiştir. Aynı zamanda daha fazla ilgili sonuçlar elde edilmiştir. Özel durumda, $n=2,3,...,$ için \[ \mathrm{ber}_{\mathfrak{G}}^{n}\left( \mathfrak{A}\right) \leq\frac{1}{2^{n-1}% }\mathrm{ber}_{\mathfrak{G}}\left( \mathfrak{A}^{n}\right) +\left\Vert \mathfrak{A}% \right\Vert _{\mathfrak{G}-\mathrm{Ber}}\sum_{s=1}^{n-1}\frac{1}{2^{n}}\mathrm{ber}% _{\mathfrak{G}}^{n-s-1}\left( \mathfrak{A}\right) \left\Vert \mathfrak{A}% ^{s}\right\Vert _{\mathfrak{G}-\mathrm{Ber}}, \] gösterilmiştir. Bu bölümün son alt kısmında ise, üretici çekirdekli Hilbert uzayı üzerindeki operatörlerin genelleştirilmiş Davis-Wielandt-Berezin tipli yarıçap için bazı genelleştirilmiş eşitsizlikler verilmiştir. Ayrıca, genelleştirilmiş Davis-Wielandt-Berezin tipli yarıçap için literatürdeki mevcut sınırları iyileştiren bazı yeni sınırlar incelenmiştir. Yani, fonksiyonel Hilbert uzayı üzerindeki operatörlerin genelleştirilmiş Davis-Wieandt-Berezin yarıçapı için bazı alt ve üst sınırlar incelenmiştir. Sunulan bu tez çalışmasının son bölümü Sonuç ve Öneriler kısmıdır. Beşinci bölüm olan bu kısımda bir önceki bölümde verilen ana sonuçlar kısa olarak tartışılmış ve bu sonuçların devamı veya ilgili sonuçlar ile ilgili bir takım öneriler ve problemler verilmiştir.

Orçun Yücel
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Üçgensel bulanık sayılarla maliyet minimizasyonu

Tez çalışmasında temel bir maliyet problemi bulanık araçlar kullanılarak çözülmüştür. Bulanık araç olarak üçgensel bulanık sayılar kullanılmıştır. Maliyet problemi şu şekilde ifade edilmiştir: Bir deniz sahilinde bulunan enerji santralinden açık denizdeki bir tesise enerji hattı çekilmesi hedeflenmektedir. Sahildeki enerji santralinden karaya enerji hattı döşemenin kilometre başına maliyeti ve su altından enerji hattı döşemenin kilometre başına maliyeti birçok nedenden dolayı dalgalanma göstermektedir. Örneğin mevsim şartlarına göre işçilik maliyetleri, kablo fiyatlarındaki anlık değişimler vb. maliyeti dalgalandıran en temel faktörlerdir. Kara hattındaki ve su altı hattındaki maliyetlerin sabit olmadığını göz önünde bulundurarak bu maliyetler üçgensel bulanık sayılar kullanılarak temsil edilmiştir ve ardından bulanık araçlar kullanılarak maliyet hesabı yapılmıştır. Santral ile kurulacak tesis arasındaki enerji hattı döşeme maliyetinin en aza indirilmesini sağlayacak maliyet fonksiyonu minimize edilmiştir. Tez çalışması dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde problemin çözümünde kullanılan bulanık mantık teorisinin kısa bir gelişimi verilmiştir. Özellikle enerji hattı ve boru hattı maliyet problemleri ve bulanık sayıların ekonomi uygulamalarının kısa bir tanıtımına yer verildi. Ayrıca tez çalışmasında çözülen problemin hangi boşluğu nasıl dolduracağı ifade edildi. İkinci bölümde bulanık sayıların ekonomi uygulamalarının ve enerji hattı, boru hattı maliyet problemlerinin literatürdeki yeri verildi. Üçüncü bölümde çalışmada bulanıklaştırma aracı olarak kulanılan üçgensel bulanık sayılar ve bunlarla ilgili temel kavramlar verildi. Ayrıca hesaplanan verileri durulaştırmak için kullanılan merkezleme, işaretli uzaklık ve ağırlıklı ortalama teknikleri tanıtıldı. Dördüncü bölüm üç kısımda incelenmiştir. İlk kısımda maliyet probleminin klasik çözümü verilmiştir. Son iki kısmında ilk defa bu tez çalışmasında yer alan orjinal sonuçlara yer verilmiştir. İkinci kısımda maliyet problemindeki katsayılar üçgensel bulanık sayılarla bulanıklaştırılıp minimum değerleri üç ayrı durulaştırma yöntemi ile hesaplanmıştır. Hesaplanan değerler tablolaştırılarak karşılaştırmalar yapılmıştır. Dördüncü bölümün üçüncü kısmında ise maliyet fonksiyonundaki diğer parametre olan mesafe yine üçgen bulanık sayı ile bulanıklaştırılmıştır. İkinci kısımdaki gibi durulaştırmalar için merkezleme, ağırlıklı ortalama ve işaretli uzaklık yöntemleri kullanılmıştır. Ardından kullanılan herbir teknik için elde edilen değerler karşılaştırılmıştır. Son bölümde ise çalışmada elde edilen sonuçlar yorumlanmış ve kullanılan metodojiin ne tür problemlere uygulanabileceği tartışılmıştır.

Bulanık sayılar
Tuba Demir Tembelo
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Üçgensel bulanık sayılarla tünel yüksekliği optimizasyonu

Bu tez çalışmasında, bulanık yöntemler kullanılarak, temel bir tünelin yükseklik fonksiyonunun bağımsız değişkeninde veya katsayılarında oluşabilecek belirsizliğe karşı maksimum değerindeki değişim incelenmiştir. İki şeritli bir otoyol için kullanılacak bir tünelin h(x)=ax^{2}+bx+c şeklinde ikinci dereceden bir yükseklik fonksiyonu ele alınmıştır. Problemin çözümü iki kısımda incelenmiştir; ilk kısımda tünelin genişliğini belirten x bağımsız değişkeni üzerinde ve ikinci kısımda fonksiyonun katsayıları üzerinde bulanıklaştırma yöntemleri uygulanarak maksimum yükseklik değerleri elde edilmiştir. Tezin Araştırma Bulguları bölümünün ilk kısmında, tünel yükseklik fonksiyonunun bağımsız değişkenindeki belirsizliğe bağlı olarak, üç farklı yöntem üzerinden maksimum yükseklik hesaplanmıştır. Her üç yöntemde de x bağımsız değişkeni, ~x=tfn(x-Delta_{1}, x, x+Delta_{2}) üçgensel bulanık sayısı ile bulanıklaştırılmıştır. Bu yeni üçgen bulanık değişkenine fonksiyonda karşılık gelen ~h(x) değerleri üçgensel olmayan bulanık sayı oluşturmaktadır. Anlamlı hale getirmek için ~h(x) değerleri üzerinde durulaştırma yapılmıştır. Birinci yöntemde, üçgensel olmayan ~h(x) değerine sendroid yöntemi ile durulaştırma uygulanmıştır. Diğer yöntemlerde, ~h(x) üzerinde doğrusallaştırma yapılıp, üçgensel bulanık sayıya dönüştürüldükten sonra ikinci yöntemde sendroid yöntemi ve üçüncü yöntemde işaretli uzaklık yöntemi ile durulaştırma yapılmıştır. Her bir yöntemde, durulaştırma sonrası baştaki x değişkeni ve Delta_{1}, Delta_{2} parametrelerine bağlı yeni H(x) yükseklik fonksiyonu elde edilmiştir. Başlangıçtaki problemimiz, maxH(x) problemine dönüşmüştür. Son olarak, her üç yöntemde de bazı Delta_{1} ve Delta_{2} parametre değerlerine karşılık gelen x* optimum çözümleri ve H_{max} değerleri bulunarak tablolarda karşılaştırılmıştır. Her bir tabloda, x değişkenindeki belirsizlik derecesine bağlı olarak farklı bulanık yöntemlerle elde edilen sonuçlar ile klasik çözümdeki değişim gözlemlenmiştir. Araştırma Bulguları bölümünün ikinci kısmında, h(x) fonksiyonunun a, b ve c katsayılarında oluşabilecek belirsizliğe bağlı olarak probleme çözüm aranmıştır. Bu katsayılar ~a,~b ve ~c şeklinde üçgensel bulanık sayılarla bulanıklaştırılmıştır. Fonksiyonda bu yeni bulanık katsayılara karşılık gelen ~h(x) de yine üçgensel bulanık sayı oluşturmaktadır. ~h(x) in durulaştırma kısmında sendroid yöntemi ile işaretli uzaklık yöntemi kullanılarak H(x) fonksiyonu elde edilmiştir. Gerçekleştirilen işlemler neticesinde başlangıçtaki maxh(x) problemi, maxH(x) problemine dönüşmüştür. Her iki yöntemde de tüm Delta parametrelerinin bazı değerleri üzerinden maxH(x) probleminin çözümü tablo şeklinde sunulmuştur. a, b ve c katsayılarındaki belirsizlik derecelerine bağlı olarak, klasik çözümdeki değişimler tablolar üzerinde gözlemlenmiştir.

Eylül Sağlam
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Genelleştirilmiş metrik uzaylarda yakınsaklık tipleri

Sunulan bu yüksek lisans tez çalışması, genelleştirilmiş metrik uzaylarda yakınsaklık kavramlarının sistematik bir biçimde ele alınmasını ve teorik olarak bu alana katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, sunulan yüksek lisans tez çalışması beş ana bölümden oluşacak biçimde planlanmıştır. İlk olarak giriş kısmında, istatistiksel ve ideal yakınsaklık gibi bazı yakınsaklık kavramlarının metrik uzaylar üzerinde kullanım alanları, özellikleri ve tarihsel sürecinden bahsedilmiştir. Kaynak özetleri kısmı olan ikinci bölümde ise, tezde çalışılmış olan problemlerin tarihsel gelişimi ve son dönemde yapılan çalışmalar detaylı olarak incelenmiştir. Diziler, Yakınsaklık ve Metrik Uzaylar olarak isimlendirilen üçüncü bölümde ise tüm çalışılan konularla ilgili klasik anlamda tanımlanan metrik uzaylar ve bu uzaylarda bilinen temel yakınsaklık kavramları, genelleştirilmiş metrik uzayların tanımı, bu yapıların temel özellikleri, oluşturdukları topolojiler ve yakınsaklık kavramı bağlamında taşıdıkları farklılıklar, kuaterniyon değerli genelleştirilmiş metrik uzaylar, çift diziler ve bu dizilerin yakınsaklık özellikleri ve tüm bu konularla ile ilgili son yıllarda yapılan çalışmalara yer verilmiştir. Bununla birlikte, sonuçlarımızda kullanacağımız bazı temel teoremler sunulmuştur. Araştırma Bulguları ve Tartışma olarak isimlendirilen diğer bölüm iki alt kısma ayrılmıştır. Dördüncü bölümün ilk alt kısmında, genelleştirilmiş metrik uzaylarda istatistiksel yakınsaklık ve ideal yakınsaklık ile ilgili bazı sonuçlar verilmiştir. Bu bölümün diğer alt kısmında ise görüntü kümesi kuaterniyonlar seçilerek kuaterniyon değerli genelleştirilmiş metrik uzaylar tanıtılmıştır. Bu doğrultuda, kuaterniyonların yapısal özelliklerinden yararlanılarak daha geniş bir metrik kavramı inşa edilmiş ve bu yapıların yakınsaklık teorisiyle ilişkileri araştırılmıştır. Bu doğrultuda, kuaterniyon değerli genelleştirilmiş metrik uzaylarda çift diziler için istatistiksel yakınsaklık ve ideal yakınsaklık ile ilgili bazı sonuçlar ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bu bağlamda, kuaterniyonların sağladığı yapısal zenginlik ile çift dizilerin yakınsaklık davranışlarının daha genel bir çerçevede incelenmesi sağlanmıştır. Çalışmanın amacı, yalnızca mevcut literatürdeki sonuçları genişletmek değil, aynı zamanda yeni bir teorik zemin oluşturarak farklı matematiksel yapılarda yakınsaklık kavramına ilişkin daha bütüncül bir anlayış geliştirmektir. Sunulan bu tez çalışmasının son bölümü Sonuç ve Öneriler kısmıdır. Beşinci bölüm olan bu kısımda bir önceki bölümde verilen ana sonuçlar kısa olarak tartışılmış ve bu sonuçların devamı ile ilgili bir takım öneriler ve problemler verilmiştir.

Saime Kolancı
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Çeşitli cebirsel yapılar üzerinde türev ve türevin etkileri

Bu tez çalışması, türev kavramının cebirsel yapılarda, özellikle asal halkalar ve asal yakın halkalar üzerindeki genelleştirilmiş versiyonlarını ele almakta ve bu dönüşümlerin ilgili yapılar üzerindeki etkilerini sistematik biçimde analiz etmektedir. Çalışmada ilk olarak konunun anlaşılmasını sağlayacak temel kavramlar ele alınmıştır. Sonrasında, asal halkalar üzerinde tanımlanmış olan Jordan türev, simetrik Jordan bi-türev, simetrik sol Jordan bi-türev dönüşümlerinin literatürde yer alan önemli çalışmalarına yer verilmiştir. Araştırmanın özgün katkılarından biri, türev kavramının klasik halka teorisinin ötesine taşınarak, daha az aksiyomlara sahip cebirsel yapılar olan yakın halkalar bağlamında da tanımlanmış olduğunu göstermesidir. Bu çalışmada yakın halkalar ve asal yakın halkalar üzerinde tanımlanmış türevin özellikleri teorem ve ispatlarıyla detaylı olarak incelenmiş olup, yakın halkalarda tanımlanan türevsel dönüşümlerin varlık koşulları ve merkezileştirici dönüşümler ile olan ilişkileri matematiksel olarak ortaya konmuştur. Yakın halkaların klasik halkalardan farklı yönleri vurgulanarak, bu yapıların cebirsel analizde sunduğu esneklik teorik boyutta değerlendirilmiştir. Tezin asıl bölümünü oluşturan kısmında, asal halkalar üzerinde bir skew simetrik Jordan bi-türev dönüşümü tanımlanmıştır. Tanımlanan türevsel dönüşümün halka üzerinde sağladığı kriterler ayrıntılı olarak incelenmiştir. Son aşamada ise, yine asal halkalar üzerinde bir simetrik Jordan bi- (α, β) türev tanımlanmış, benzer kriterler bu türev dönüşümünde de ispatlarıyla yer almıştır. Sonuç olarak bu tez, türevsel dönüşümlerin asal ve asal yakın halkalar üzerindeki yapısal etkilerini çok yönlü olarak inceleyerek, cebirsel yapıların karakterizasyonuna dair kapsamlı ve kuramsal açıdan güçlü bir çerçeve sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Asal halka, yakın halka, Jordan türev, skew simetrik Jordan bi- türev, simetrik Jordan bi- (α, β) türev

Ayşe Kılıç
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Potaniyeli kompleks parametreye baglı matris sturm-liouville denklemleri için spektral problemler

Fizik ve mühendislik alanlarına çok fazla uygulamalarının var olmasından dolayı Sturm-Liouville operatörleri diferansiyel operatörlerin spektral teorisinde önemli yer tutmaktadır ve daima bilim insanlarının ilgi odağındadır. Üzerinden yüzyıllar geçse ˘ de bu teori yeni problemlerin ortaya çıkması ile sürekli gelişim sağlamaktadır. ˘ Özellikle, geçen yüzyılın ikinci yarısında spektral analizin ters problemleri evrim denklemleri de denen bazı lineer olmayan matematiksel fizik denklemlerinin çözümlenmesinde kullanıldıktan sonra Sturm-Liouville teorisine ilgi daha da artmıştır. Sturm-Liouville operatörlerinin spektral teorisinde ters problemler lineer operatörün spektrum, spektral fonksiyon, saçılma verileri gibi spektral karakteristiklerine göre belirlenmesi problemleridir. Klasik Sturm-Liouville operatörü için ters problemlerle ilgili ilk sonuçlar G.Borg, N.Levinson, B.M.Levitan, I.M.Gelfand, M.G.Gasymov, V.A. Marchenko, L.D. Faddeev gibi matematikçiler tarafından elde edilmiş ve günümüzde gelişmiş bir teori haline gelmiştir. Matris şeklinde Sturm-Liouvile denklemleri veya Sturm-Liouville denklem sistemleri için ters problemler teorisi de yarı eksen ve tüm eksen durumları için Z.S. Agranovich'in çalışmalarıyla başlamış olup skaler durumla paralel olarak gelişmeye başlamıştır. Fakat sonlu aralık üzerinde matris Sturm-Liouville operatörleri için ters problemler üzerine çok az sayıda çalışmalar bulunmaktadır. Özellikle de potansiyelin spektral parametreye bağlı olması durumlarında matris ¸seklinde Sturm-Liouville operatör demetleri ile ilgili ters problemler hemen hemen hiç çalışılmamı¸s bir durumdadır ve skaler durumla karşılaştırıldıgında açıkta kalan çok problem vardır. ˘ Bu yüksek lisans tezinde sonlu aralık üzerinde matris ¸seklinde ikinci ve dördüncü dereceden Sturm-Liouville demetleri için ayrılabilir sınır koşullarına sahip spektral problemler ele alınacaktır. Öncelikle düz problem, yani Sturm-Liouville sınır değer ˘ probleminin spektral özellikleri, özdeğer ve özfonksiyonların asimptotik davranımları ˘ incelenecek sonrasında ise spektral verilere ve iki spektruma göre ters problemler, yani matris Sturm-Liouville demetinin katsayılarının belirlenmesi problemleri ele alınacaktır. Bu çalışmada matris Sturm-Liouville demetinin matris katsayıları sırası ile alt ve üst üçgensel biçimlere sahip matris fonksiyonlar olarak ele alınacaktır ve ters problemler Gelfand-Levitan yöntemi ile incelenecektir. Sonlu aralıkta matris Sturm-Liouville demeti üzerine son yıllarda yapılan iki çalışma vardır ve bu çalışmalarda da ters problemler Gelfand-Levitan metodu ile değil spektral dönüşüm metodu ile araştırılmıştır. Bu tezde ulaşılmak istenen hedef matris Sturm-Liouville operatörü için ters problemin çözümünde güçlü bir araç olan Gelfand-Levitan metodunu matris Sturm-Liouville denkleminin ikinci dereceden demeti için de geliştirmek ve uygulamaktır. Bu sonuca ulaşıldıgı takdirde halen açık problem olan ˘ bazı yüksek dereceden Sturm-Liouville polinomsal demetleri için düz ve ters spektral problemler matris şeklinde ikinci dereceden Sturm-Liouville demetine indirgenerek çözülebilecektir.

Şaban Gürbüz
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Berezin yarıçap eşitsizlikleri ve Selberg operatörleri

Bu yüksek lisans tez çalışması, üretici çekirdekler ve bu yapılar aracılığıyla tanımlanan Berezin sembollerine ilişkin eşitsizliklerin incelenmesi ve uygulamalarına odaklanmaktadır. Tezde, konveks fonksiyonlar bağlamında norm eşitsizlikleri ile birlikte Buzano, Bessel, Bombieri, Jensen, Young gibi klasik ve güncel bilinen eşitsizlikler temel alınarak, üretici çekirdekli Hilbert fonksiyon uzaylarında tanımlı operatörlerin Berezin normu ve Berezin yarıçapı üzerine yeni eşitsizlikler türetilmiştir. Ayrıca, üretici çekirdekli Hilbert uzaylarında tanımlanan Selberg operatörleri aracılığıyla bazı operatör çarpımları ve toplamlarına ilişkin Berezin normu ve Berezin yarıçapına dair özgün üst sınırlar geliştirilmiştir. Çalışma, beş ana bölümden oluşacak şekilde yapılandırılmıştır. Giriş bölümünde Berezin sayısı ve Berezin yarıçapı kavramlarının matematiksel özellikleri, tarihçesi ve kullanım alanları ele alınmıştır. İkinci bölümde, ilgili problemlerin tarihsel gelişimi ve literatürdeki son çalışmalara dair kapsamlı bir derleme sunulmuştur. Üçüncü bölümde ise, çalışmanın temelini oluşturan ön teoremler, tanımlar, notasyonlar ve ilgili eşitsizlikler ayrıntılı olarak incelenmiş; Berezin dönüşümü, Berezin yarıçapı ve Selberg eşitsizlikleriyle ilgili güncel çalışmalar değerlendirilmiş ve tezde kullanılacak temel önermeler ortaya konmuştur. Dördüncü bölüm, "Araştırma Bulguları ve Tartışma" başlığı altında iki alt bölüme ayrılmıştır. Birinci alt bölümde, fonksiyonel Hilbert uzaylarındaki doğrusal operatörlerin Berezin yarıçapı ve normları için çeşitli yeni üst sınırlar ispatlanmıştır. İkinci alt bölümde ise, mevcut Berezin yarıçapı eşitsizlikleri genişletilerek sınırlı doğrusal operatörlerin ve operatör çarpımlarının üst sınırları ele alınmıştır. Tezin en kritik kısmını oluşturan Selberg operatörü ile ilgili alt bölümlerde, Selberg operatörü ve ona bağlı iki farklı operatörün çarpımının Berezin normu ve yarıçapı için üst tahminler geliştirilmiş; ayrıca Selberg operatörlü toplamların Berezin sayısı eşitsizliklerine ilişkin yeni sınırlar ortaya konmuştur. Bu sayede, Selberg operatörünün bir daraltma olduğu bilgisi kullanılarak Selberg eşitsizliği iyileştirilmiş ve daha geniş durumlarda uygulanabilecek yeni versiyonları formüle edilmiştir. Böylelikle üretici çekirdekli Hilbert uzayında Selberg operatörleri ile ilgili Berezin norm, yarıçap ve sayısı eşitsizliklerine farklı ve güncel bir bakış açısı kazandırılmıştır. Son olarak beşinci bölümde, elde edilen ana sonuçlar özetlenmiş, bu sonuçların anlamı tartışılmış ve ileriye dönük araştırmalar için öneriler ile çözülmeyi bekleyen bazı problemler dile getirilmiştir.

Gamze Gül Erkan
Süleyman Demirel University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Başlangıç değer problemlerinin çekirdek üreten metot ve grup koruma metodu ile çözümleri

Bu tez yedi bölümden oluşmaktadır. İlk bolümde temel tanımlar verildi. İkinci bölümde literatürde var olan çekirdek üreten uzaylar ve bu uzaylarda üretilen çekirdek fonksiyonlar ele alındı. Üçüncü bolümde başlangıç değer problemlerinin çözümü için üretilen çekirdek fonksiyonlar elde edildi. Dördüncü bolümde çekirdek üreten W_2^3 uzayında çözümler bulundu. Besinci bolümde ana sonuçlar elde edildi. Altıncı bolümde grup koruma metodu probleme uygulandı. Yedinci bölümde sonuç ve tartışma verildi.

Başlangıç değer problemleri
Idrees Sedeeq Mustafa
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Science
2018
00
Master'sOpen AccessTR

Matris dönüşümleri ve 𝜶. dereceden 𝝀−istatistiksel yakınsaklık

Bu çalışma beş bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde, konunun tarihi geçmişi verilmiştir. İkinci bölümde, temel tanım ve teoremler verilmiştir. Üçüncü bölümde, dizilerin bazı sınıfları arasında matris dönüşümleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde, bir dizinin 𝜆, 𝑁𝑞̅−istatistiksel yakınsaklığı incelenmiş ve 𝐴 nın 𝐶(𝜇) operatörü ve Cesáro operatörü olması durumunda elde edilen sonuçlar verilmiştir. Beşinci bölümde, 0<𝛼≤1 için 𝛼. dereceden (𝜆,𝐴)−istatistiksel yakınsaklık ve 𝛼. dereceden kuvvetli (𝜆,𝐴)−toplanabilirlik gibi yeni kavramlar tanımlanmış ve bu kavramlar arasındaki ilişkiler incelenmiştir.

Özlem Koyun
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Science
2018
00
Master'sOpen AccessTR

Etkinlik temelli öğretimin ortaokul 7. sınıflarda rasyonel sayılarla işlemler konusunda öğrenme ürünlerine etkisi

Bu araştırmanın amacı ortaokul 7.sınıf matematik dersinde etkinlik temelli öğretimin geleneksel öğretim yöntemine kıyasla öğrencilerin akademik başarısına, matematik dersine yönelik tutumlarına ve kalıcılığa etkisini belirlemektir. Bu araştırmada deneysel desenlerden ön test son test kontrol gruplu model kullanılmıştır. Araştırma 2017-2018 eğitim öğretim yılında Mardin ili Nusaybin ilçesinde bulunan Yıldırım Ortaokulunun yedinci sınıfında öğrenim görmekte olan toplam 80 öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırma, matematik dersi "Rasyonel Sayılarla İşlemler" konusu üzerinde 4 hafta sürecinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada yansız atama yoluyla seçilmiş bir deney ve bir de kontrol grubu bulunmaktadır. Dersler deney grubunda etkinlik temelli öğretim yöntemi ile kontrol grubunda ise geleneksel öğretim yöntemine uygun olarak işlenmiştir. Araştırmada deney ve kontrol gruplarına Matematik Başarı Testi (MBT) ve matematik dersine yönelik Matematik Tutum Ölçeği (MTÖ) ön test ve son test olarak uygulanmış olup kalıcılıklarının etkisini belirlemek için tekrar MBT uygulanmıştır. Başarı testi ve tutum ölçeğinden elde edilen verilerin analizinde tek yönlü kovaryans analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre uygulama sonunda etkinlik temelli eğitim alan deney grubu öğrencilerinin akademik başarılarında, tutumunda ve kalıcı öğrenmelerinde istatistiksel olarak anlamlı derecede bir artış olmuştur.

Akademik başarı
Haşim Işık
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Science
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Mittag-Leffler çekirdekli kesirli diferansiyel denklemlerin Laplace ve sumudu dönüşümleri ile çözümleri

Kesirli analizin önemli operatörlerinden olan Riemann-Liouville ve Caputo operatörleri ile tekil olmayan Mittag-Leffler çekirdekli Atangana-Baleanu kesirli operatörü arasındaki ilişkiye bakılarak bu türevleri içeren kesirli diferansiyel denklemlerin Laplace ve Sumudu dönüşümleri yardımıyla çözümleri verilmiştir. Ayrıca uygun başlangıç koşulları verilen sabit katsayılı lineer adi diferansiyel denklemler ile kısmi diferansiyel denklemlere de bu dönüşümler uygulanmıştır. Dönüşümlerin birbirine olan benzer ve üstün yönlerinden bahsedilmiştir. Tez 8 bölümden oluşmaktadır. İkinci bölümde, kesirli analizde kullanılan temel tanım ve teoremlerden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde temel fonksiyonlardan Gamma, Beta ve Mittag-Leffler fonksiyonu tanıtılmıştır. Dördüncü bölümde Riemann-Liouville, Caputo, Caputo-Fabrizio ve Atangana- Baleanu kesirli türevleri tanıtılmıştır. Beşinci bölümde Laplace ve Sumudu dönüşümlerinden bahsedilmiştir. Altıncı bölümde adi, kısmi ve kesirli türev içeren diferansiyel denklemlere Laplace ve Sumudu dönüşümü uygulama örnekleri verilmiştir. Yedinci bölümde bazı lineer kesirli diferansiyel denklemlere Sumudu dönüşümü uygulanmış ve grafikleri yorumlanmıştır. Sekizinci bölümde sonuçlardan bahsedilmiştir. Anahtar Kelimeler: Atangana-Baleanu kesirli türevi, Kesirli Diferansiyel Denklemler, Laplace dönüşümü, Mittag-Leffler çekirdeği, Tekil olmayan çekirdek, Sumudu dönüşümü

Diferensiyel denklemlerKesirli türevlerLaplace dönüşümü+2
Gamze Öztürk
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Science
2022
00
Master'sOpen AccessTR

İntegral dönüşümleri ile elde edilen transfer fonksiyonlar

Elektrik elektronik ve kontrol mühendisliğinde herhangi bir sistemin davranışını veya karakteristik özelliğini anlamak için o sistemi matematiksel denklemlerle ifade etmek gerekir. Fakat bu matematiksel ifadeler çoğu zaman anlaşılması zor ve karmaşık bir yapıdadır. Bu ifadeler hakkında fikir yürütmek için bunların daha sade bir forma dönüştürülmesi gerekir. İşte bu noktada matematiksel olarak bazı dönüşümlere ihtiyaç duyulur. Bunlardan en çok kullanılanı Laplace dönüşümüdür. Fakat son yıllarda Sumudu dönüşümünün bulunması farklı bir bakış açısı getirmiştir. İster istemez "Sumudu dönüşümü Laplace dönüşümüne alternatif mi olacak?" sorusu akla geliyor. Laplace ile Sumudu arasında bir ilişkinin varlığı beraberinde bazı farklılıkları da getirmiştir. Örneğin tek olan bir fonksiyonunun Laplace dönüşümü alındığında fonksiyon çift oluyor. Ancak tek fonksiyonların Sumudu dönüşümü tektir. Çift fonksiyonların Sumudu dönüşümü de yine çifttir. Sumudu dönüşümünün kendisi bir lineer dönüşüm olduğundan dolayı fonksiyonların lineerlik özelliğini bozmaz. Bu çalışmada elektrik elektronik mühendisliğinde kullanılan devrelerin/sistemlerin transfer fonksiyonlarının elde edilişi, kararlılık analizleri, sistemin davranışları hem Laplace dönüşümü ile hem de Sumudu dönüşümü ile yapılmıştır. MATLAB/Simulink programında simülasyonları gerçekleştirilmiştir. Sistemin çıkış grafikleri her iki dönüşüm ile gerçekleştirilmiş ve karşılaştırılmıştır. İkinci bölümde sistemler ve sınıflandırılmaları verilerek üçüncü bölümde kontrol sistemleri ele alınmıştır. Dördüncü bölümde elektrik elektronik sistemlerin matematiksel modellerinin elde edilişi anlatılarak, beşinci ve altıncı bölümde transfer fonksiyonları için gerekli olan Laplace ve ters Laplace dönüşümünden bahsedilmiştir. Yedinci bölümde transfer fonksiyonları anlatılarak elektrik elektronik sistemlerin transfer fonksiyonlarının Laplace dönüşümü ile elde edilişi üzerinde durulmuştur. Sekizinci bölümde kontrol sistemlerinin kararlılık analizlerinden bahsedilmiştir. Dokuzuncu bölümde Sumudu dönüşümü ile elektrik elektronik devrelerin/sistemlerin transfer fonksiyonlarının elde edilişi anlatılarak Laplace dönüşümü ile karşılaştırılmıştır. Her iki dönüşüm ile transfer fonksiyonu elde edilen devrelerin/sistemlerin simülasyonları MATLAB/Simulink programında gerçekleştirilmiştir. Daha sonra çeşitli girişler uygulanarak çıkış grafikleri ve bode diyagramları elde edilmiştir. Hem Laplace hem de Sumudu ile elde edilen grafikler karşılaştırılmış ve yorumlanmıştır. Ayrıca her iki dönüşüm ile elde edilen transfer fonksiyonlarının kararlılık analizi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kararlılık analizi, Kontrol sistemleri, Laplace ve Sumudu ilişkisi, Routh-Hurwitz kriteri, Sumudu dönüşümü, Sumudu ile transfer fonksiyonu bulma

Denetim sistemleriKararlılık analiziLaplace denklemi+2
Mehmet Kar
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Science
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Kesirli fark operatörü ile tanımlanan dizilerin istatistiksel yakınsaklığı

Bu tez altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, istatistiksel yakınsaklık kavramının ortaya çıkış tarihçesine değinilerek, yazarların bu konuyla ilgili tespitleri, bazı uzaylara uygulanması ve genelleştirilmesi ile ilgili kısa bilgiler verilmiştir. Daha sonra, fark dizi uzayı ve genelleştirilmesi, lacunary yakınsaklık, Cesáro toplanabilirlik, Orlicz fonksiyonu ve genelleştirilmiş kesirli fark operatörü ile ilgili tarihçeler verilmiştir. İkinci bölümde, tezde kullanılmak üzere bazı tanım, teoremler ve bunlar arasındaki bağıntılar verilmiştir. Üçüncü bölümde, istatistiksel yakınsaklık tanımı, doğal yoğunluk ve özellikleri, bir dizinin Cesàro toplanabilirliği ve bazı temel özellikleri ve bunlar arasındaki ilişkilere değinilmiştir. Daha sonra, lacunary dizisi, lacunary yakınsaklık ile Cesàro toplanabilme arasındaki ilişkiler, ∆^m-istatistiksel yakınsaklık ile Cesáro toplanabilirliği ve bazı kapsama bağıntıları incelenmiştir. İstatistiksel yakınsak ile ilgili ileriki bölümlerde kullanılacak temel tanım ve teoremler verilmiştir. Dördüncü bölümde, Orlicz fonksiyonun tanımı verilerek Orlicz fonksiyonun yardımıyla tanımlanan c(∆^m,M,p),c_0 (∆^m,M,p),〖 l〗_∞ (∆^m,M,p), S(∆^m,M,p) ve S_0 (∆^m,M,p) fark dizi uzayları verilerek bu uzaylar arasındaki bazı topolojik özellikler verilmiştir. Beşinci bölümde, kesirli mertebeden ∆^α fark dizi uzayı verilerek, bazı uygulamaları, f modülüs fonksiyonuna göre istatistiksel yakınsaklığı ve Cesàro toplanabilirliği, kesirli fark dizilerinin lacunary istatistiksel yakınsaklığı ve Orlicz fonksiyonları ile tanımlanan genelleştirilmiş kesirli mertebeden ∆^α fark dizi uzayları incelenmiştir. Altıncı ve son bölümde, kesirli fark dizilerinin ∆_v^α -lacunary istatistiksel yakınsaklığı, modülüs fonksiyonuna göre kesirli mertebeden fark dizilerinin ∆_v^α-lacunary istatistiksel yakınsaklığı ve ∆_v^α-Cesàro toplanabilir fark dizi uzayları ve Orlicz fonksiyonları tarafından tanımlanan kesirli fark dizilerin genelleştirilmiş lacunary fark dizi uzayları ve istatistiksel yakınsaklığı incelenmiştir.

Dizi uzaylarıKesirli integrallerLacunary dizisi+1
Saadet Fidan
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Science
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Ortaokul öğrencilerinin matematiksel üstbiliş farkındalıkları ve problem kurma öz-yeterlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Üstbiliş, öğrencilerin kendi düşünme süreçleri ve bilişleri hakkında bilgi sahibi olmaları ve bu yapıyı düzenleyebilmelerine ilişkin becerileridir. Üstbiliş problem çözme sürecinde belirli bir zihinsel süreci keşfetme veya seçme yöntemi olduğundan matematik problemi kurmada ve başarı üzerinde de önemli etkileri bulunmaktadır. Bu araştırmada ortaokul öğrencilerinin matematiksel üstbiliş farkındalıkları ve matematik problemi kurma öz-yeterlik düzeyleri incelenmiş, cinsiyet, sınıf, ailenin sosyo-ekonomik durumu, anne-baba eğitim düzeyi ve matematik başarıları açısından anlamlı bir farklılık gösterip göstermediği belirlenmiştir. Ayrıca matematiksel üstbiliş farkındalığı ve matematik problemi kurma öz-yeterliğinin matematik başarısını yordama gücü ortaya konmuştur. Çalışma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Çalışma bir devlet okulunda 5., 6., 7., ve 8. Sınıflarda okuyan ortaokul öğrencileri arasından uygun örnekleme yöntemiyle seçilen 462 (246 Kız, 216 Erkek) öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak "Kişisel Bilgi Formu" ile birlikte öğrencilerin matematik problemi kurma öz-yeterliklerini belirlemek için "Problem Kurma Öz-yeterlik Ölçeği" ve matematiksel üstbiliş farkındalıklarını ortaya koymak için "Matematiksel Üstbiliş Farkındalık Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi, pearson momentler çarpımı korelasyon analizi ve çoklu regresyon analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre öğrencilerin matematiksel üstbiliş farkındalıkları ve problem kurma öz-yeterliklerinin yeterli ve yüksek düzeyde olduğu bulunmuştur. Öğrencilerin matematiksel üstbiliş farkındalıklarının ve problem kurma öz-yeterliklerinin cinsiyet ve matematik başarısı açısından anlamlı bir farklılık gösterdiği ancak sınıf, ailenin sosyo-ekonomik durumu, anne-baba eğitim düzeyine göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Öğrencilerin matematiksel üstbiliş farkındalıkları, problem kurma öz-yeterlikleri ve matematik başarıları arasında orta düzeyde pozitif bir ilişki bulunmuştur. Öğrencilerin matematiksel üstbiliş farkındalıkları ve problem kurma öz-yeterliklerinin yaklaşık olarak %35 düzeyinde matematik başarısını yordadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle eğitim sürecinde matematiksel üstbiliş farkındalığı ve problem kurma öz-yeterliliğine önem verilerek öğrencilerin seviyelerine uygun matematiksel üstbiliş farkındalığı ve problem kurma öz-yeterliklerini destekleyici öğretim etkinliklerinin yapılması önerilmektedir.

İsmail Arslan
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Science
2021
00
Master'sOpen AccessTR

Covıd-19 salgınının yayılımının istatistiksel ve sayısal analizi: Çin üzerinde bir uygulama

2019 Aralık sonlarına doğru Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan ve kısa sürede tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 salgını birçok araştırmacının ilgi odağı olmuştur. Salgının yayılımını tahmin etmek ve analiz etmek için birçok matematiksel model geliştirilmiştir. Birçok ülkede salgın istatistiksel ve teorik olarak ele alınmış ve salgının geleceği için tahminlerde bulunulmuştur. Bu tez çalışmasında, Çin'deki salgının 22 Aralık 2021-13 Aralık 2022 tarihleri arasındaki seyri için diyagram, Pearson korelasyonu, regresyon analizi gibi birçok istatiksel analiz sunulmuş ve ülkedeki salgın ile ilgili tahminlerde bulunulmuştur. Daha sonra, Covid-19 salgının yayılımını ele alan bir matematiksel model ele alınmış ve modelin çözümlerinin pozitifliği incelenmiştir. Klasik türeve sahip bu modeller farklı kesirli türevler ile modifiye edilmiştir. Bu modifiye modellerin sayısal çözümleri için Newton polinomuna dayalı metot kullanılmıştır. Modelin her bir sınıfının farklı mertebeden kesirli türevler için nümerik simülasyonları sunulmuştur.

Bünyamin Korkmazer
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Science
2023
00
Master'sOpen AccessTR

3-parçalı Trán graflarda bir kenar silinmesiyle oluşan uzaklık işaretsiz Laplacian enerji değişimi

Euler tarafından yapılan çalışmayla veya en yaygın bilinen haliyle Könisberg Köprü Problemi ile başlayan graf teorinin oldukça yaygın kullanım alanları vardır. Fizik, kimya, bilgisayar bilimleri, ekonomi, mühendislik gibi birçok alanda modellemeler yapılarak kullanılmasının yanısıra en kısa yol problemi, dört renk problemi, pazarlamacı problemi, tesisat problemi gibi problemlerin çözümünde yine graflar kullanılmaktadır. Graflarda noktaların birbirleri ile uzaklıkları, dereceleri gözönüne alınarak iletim matrisi, uzaklık matrisi, uzaklık işaretsiz Laplacian matris, genelleştirilmiş uzaklık matrisi gibi birçok matris tanımlanmıştır. Bu ve benzeri matrislerin özdeğerleri kullanılarak tanımlanan enerji çeşitleri de graflar tarafından modellenen yapıların farklı özelliklerini incelemektedir. Grafların uygulama alanları olduğu gibi teorik çalışma konuları da vardır. En yaygın teorik çalışma konusu enerji konusudur. Graflarda enerji kavramı 1978 yılında Ivan Gutman tarafından tanımlanmıştır. Daha sonra çeşitli enerji türleri de literatüre kazandırılmıştır. Bunlardan biri de bu tezin ana konusu olan ve Alhevaz ve arkadaşları tarafından 2018 yılında tanımlanan uzaklık işaretsiz Laplacian enerjidir. Literatürde yaygın olarak çalışılan konulardan biri ise graftan bir kenar silinmesi sonucu oluşan enerji değişimidir. İlk olarak Day ve So tarafından çalışılmaya başlanan bu konu farklı enerji türleri için, farklı graf türleri için çalışılmış olup halen de çalışılmaya devam etmektedir. Bu tez dört ana bölümden oluşur. Birinci bölümde graf teorinin nasıl başladığı, graf teorinin uygulamaları, uzaklık matrisi uzaklık işaretsiz Laplacian matrisi ve kenar silinmesi hakkında kısa bir bilgi verilmiştir. Aynı zamanda bu bölümde tez çalışmamızda bize yardımcı olacak temel tanımlar yer almaktadır. İkinci bölümde kaynak araştırmasına yer verilmiştir. Üçüncü bölüm ana sonuçlarımız olup öncelikle k-parçalı Kp,...,p tam grafı için, daha sonra 3-parçalı Kp,p,p+1 ve Kp,p,p−1 tam grafları için bir kenar silinmesiyle oluşan uzaklık işaretsiz Laplacian enerji değişimi incelenmektedir. Son bölümde ise sonuçlar ve öneriler yer almaktadır.

Betül Sena Öznalcılar
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

r−parçalı tam graflarda bir kenar silinmesiyle Seidel enerji değişimi ve normalize edilmiş Seidel Laplacian

Graflar, nokta ve kenarlardan oluşan yapılardır. Kenarlar grafların noktalarını birleştirecek şekilde modellenir. Graf modellemesine en iyi örnek, moleküldeki atomların nokta ve atomlar arasındaki bağların kenar olarak gösterilmesidir. Böylece moleküllerin özellikleri graflar kullanılarak incelenmektedir. Graflardaki nokta ve kenar ilişkisine bağlı olarak komşuluk matrisi, Laplacian matris, uzaklık mat- risi, Seidel matrisi gibi birçok matris tanımlanmıştır. Bu tanımlanan matrislerin özdeğerleri, literatürde yer alan ve hâlâ çalışılmaya devam eden graf enerjisini bulmak için kullanılmaktadır. Bir grafın enerjisi ilk olarak Gutman (1978) tarafından tanımlanmıştır. Bir G grafının komşuluk matrisinin özdeğerlerinin mutlak değerce toplamları grafın enerjisini vermektedir. Moleküler graf enerjisi olarak da bilinir. Moleküllerin π−elektron enerjisini modellemek için geliştirilmiştir. Graflarda bir çok matris tanımlandığı gibi enerji çeşidi de tanımlanmıştır. Tezde çalışılan enerji çeşidi, ilk olarak Haemers (2012) tarafından tanımlanmış olan Seidel enerjisidir. Literatürde yoğun bir şekilde çalışılan konulardan biri de graftan bir kenar (veya nokta) silindiğinde grafın enerji değişimidir. Tezimizin ana konusu da Seidel enerji için bu konu etrafında şekillendirilmiştir. İlk bölümde graf teori hakkında genel bilgi ve grafların kullanım alanları hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca bu bölümde kullanılan temel tanımlara da yer verilmiştir. İkinci bölümde kaynak araştırması yapılarak literatür bilgilerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde r−parçalı Kp,··· ,p, Kp,p,··· ,p,p+1 ve Kp,p,··· ,p,p−1 tam grafları için bir kenar silindiğinde Seidel enerji değişimi incelenmiştir. Dördüncü bölümde, normalize edilmiş Seidel Laplacian matrisi tanımlanarak bu matrisin özdeğer incelemesi yapılmıştır. Ayrıca normalize edilmiş Seidel Laplacian enerji tanımlanmış olup, bu enerji için alt ve üst sınırlar elde edilmiştir. Son bölüm olan beşinci bölümde ise bu tez çalışmasındaki, sonuç ve önerilere yer verilmiştir.

Şeyhmus Tarhan
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Kesirli black-scholes denkleminin çözümü için bir hibrit yöntem

Bu tez çalışmasında, kesirli mertebeden türeve sahip Black-Scholes (BS) opsiyon fiyatlama denkleminin Conformable Laplace Ayrışım Yöntemi (CLAY) ile çözümüne yer verilmiştir. Black-Scholes denklemi önemli bir finansal modellemenin matematiksel denklemidir. Black-Scholes denklemi ile, opsiyon ve opsiyon dayanak varlığından oluşan bir portföy yaratmak ve bu portföyü küçük zaman aralıklarında dayanak varlığın piyasa fiyatına duyarsız hale getirmek amaçlanır. Conformable Laplace ayrışım yöntemi , conformable Laplace dönüşümü ile Adomian ayrıştırma yöntemini birleştirmektedir. Çalışmamızda öncelikli olarak Black-Scholes denkleminin conformable Laplace ayrışım yöntemi ile çözümü için genel bir algoritma verilmiştir. Ardından; önerilen algoritma iki farklı örneğe uygulanmış, elde edilen sonuçlar analiz edilip, grafikler yardımıyla yorumlanmıştır. Elde edilen sonuçlardan Conformable Laplace ayrışım yönteminin kesirli mertebeden Black-Scholes denkleminin çözümü için; güçlü, güvenilir ve kullanımı kolay bir yöntem olduğu görülmüştür.

Ayşe Özçiftci
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Kesirli mertebeden integral ve integro diferansiyel denklemlerin conformable diferansiyel dönüşüm metodu (CDDM) ile çözümü üzerine

Bu tez çalışmasında, kesirli mertebeden türeve sahip integral ve integro diferansiyel denklemlerin Conformable Diferansiyel Dönüşüm Metodu (CDDM) ile çözümüne yer verilmiştir. İlk olarak conformable kesirli türev tanımı ve özellikleri tanıtıldı ardından tezde kullanılacak metot için gerekli temel tanımlar ve teoremler verildi. İkinci adım olarak conformable diferansiyel dönüşüm metodu (CDDM) ve metodun özelliklerine yer verildi. Daha sonra ise çalışmada önerilen CDDM; doğrudan doğa olaylarını ve teknik sistemleri modellemek için çok güçlü araç olan kesirli mertebeden integral ve integro-diferansiyel denklemlerin çözümü için kullanıldı. İntegral ve integro-diferansiyel denklemlerin kullanım alanları, sistemin hem geçmişini hem de mevcut davranışını hesaba katma gerekliliği olan her yerdedir. Önerilen CDDM'nin işleyişini açıklamak üzere bir algoritma geliştirilmiştir. Yöntemin uygulanabilirliğini değerlendirmek amacıyla çeşitli sayısal örnekler incelenmiş ve elde edilen sonuçlar, yöntemin verimliliğini göstermek için mevcut yöntemlerle karşılaştırılmıştır. Elde edilen sayısal veriler, CDDM yaklaşımının integral ve integro-diferansiyel denklemlerin çözümünde umut vadettiğini ortaya koymuştur.

Seda Yıldırım
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

I. tür ve II. tür chebyshev polinomları ve chebyshev polinom matris dizileri

Bu tez çalışmasında öncelikle bazı sayı dizileri tanımlanmış daha sonra I. Tür ve II. Tür Chebyshev polinom dizileri ve özellikleri verilmiştir. Daha sonra bu özelliklerinden yararlanılarak I. Tür ve II. Tür Chebyshev polinomlarına ait yeni bir matris tanımlanıp bu matrisler üzerinden çeşitli eşitsizlikler elde edilmiş, matris cebiri kullanılarak ispatları gösterilmiştir. I. Tür ve II. Tür Chebyshev polinom matris dizileri için Binet formülü tanımlanmış ve bu tanımdan yararlanılarak birçok teoremin ispatı yapılmıştır. Devamında I. Tür ve II. Tür Chebyshev polinom matris dizilerine ait üreteç fonksiyonları elde edilmiştir. I. Tür ve II. Tür Chebyshev polinom matris dizilerinin kısmi toplamları ve sonsuz toplamları tanımlanmıştır. Ayrıca II. Tür Chebyshev polinom matris dizileri için üstel matris dizisi matris metotları kullanılarak gösterilmiştir.

Canan Keleş
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Split kuaterniyonların cebiri üzerine

Bu tez beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, giriş kısmına ayrılmıştır. İkinci bölümde, temel tanım ve teoremler verilmiştir. Reel kuaterniyonlara ait temel tanım, teorem ve kavramlara yer verilmiş ve bunların cebirsel özelliklerinden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde, bu çalışmanın temelini oluşturan split kuaterniyonlar ile ilgili temel tanım, teorem ve kavramlara yer verilmiştir. Ayrıca bu kısımda, split kuaterniyonların cebirsel özelliklerine yer verilmiştir. Dördüncü bölüm çalışmanın orijinal kısmıdır. Split kuaterniyonların Hamilton operatörleriyle ilişkisi araştırılmış ve özellikleri verilmiştir. Son olarak, örnekler verilerek teori desteklenmiştir. Beşinci bölüm ise, sonuç ve öneriler kısmına ayrılmıştır

Özlem Haklı
Selçuk University · Institute of Graduate Studies in Science
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Topolojik vektör latisleri üzerinde tanımlı operatörlerin oluşturduğu ailelerin özelliklerinin incelenmesi

Son zamanlarda Banach latisleri üzerinde norm yakınsama ve sıra yakınsamanın temelini oluşturduğu çeşitli operatör sınıfları üzerine yapılan araştırmalar önemli bir gelişme kaydetmiştir. Aynı şekilde, lokal solid vektör latislerinde tanımlanan operatörlerin topolojik özellikleri ve vektör latis yapıları da detaylı bir şekilde incelenmiş ve çeşitli özellikleri araştırılmıştır. Son dönemde birçok araştırmacı, farklı operatörlerin demi versiyonlarını araştırmış ve bu operatörler ile ilgili farklı bakış açıları sunmuştur. Bu tezde, lokal solid vektör latisler ve Banach latisler üzerinde tanımlanan operatör sınıfları detaylı bir şekilde incelenmiş, çeşitli operatörlerin demi versiyonları araştırılarak aralarındaki ilişkiler üzerinde durulmuştur.

Ahsen Sena Yurtoğlu
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Riesz uzayları üzerinde tanımlı bazı özel operatörler ve operatör yarıgruplarının incelenmesi

Latis teoride operatör sınıflarının incelenmesi büyük bir öneme sahiptir. Sıra yakın-saklık ve norm yakınsaklık temeline dayanan operatörlerin analizi, operatör teorisine önemli katkılar sağlamıştır. Ayrıca bu operatör sınıflarından bazıları $C_0$-yarıgrubunun ve üretecinin hangi özellikleri sağladığının incelenmesinde yardımcı olmaktadır. Bunun yanında son yıllarda bazı operatörlerin demi versiyonları dikkat çekmiş ve özellikleri hakkında çalışmalar yapılmıştır. \\ Bu tezde öncelikle sıra yakınsamaya dayanan quasi Levi ve norm yakınsamaya dayanan quasi KB operatörleri incelenmiştir. Ek olarak bu operatörlerin demi versiyonlarının tanımı verilmiş ve özellikleri araştırılmıştır. Ayrıca $C_0$-yarıgrubunu oluşturan operatörlerden bazılarının demi quasi KB operatör olmasında durumunda üretecin davranışı incelenmiştir.

Öykü Bal
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
DoctorateOpen AccessEN

Butson-hadamard kodlar ve ilgili kuantum kodlar

A Butson-Hadamard (BH) matrix $H$ is a square matrix of dimension $n$ whose entries are complex roots of unity such that $HH^{*}= nI $. In the first part of this thesis, we deal with codes obtained from BH matrices, called BH codes, focusing on their minimum distances. We first consider the usual Hamming distance and find lower bounds for distances of BH codes. Then we turn our attention to homogeneous weights, and search for distances of BH code families under these weights. Next, we introduce the notion of quasi-homogeneous weights as a generalization of homogeneous weights and show that certain BH codes equipped with quasi-homogeneous weights are Plotkin optimal. In addition, we obtain distances of BH codes under certain quasi-homogeneous weights. Our results are applied to determine parameters of $p$-ary codes projected under Gray isometries from BH codes over $\Z_{p^e}$, where $p$ is a prime number and $e\ge 2$ is an integer. In the second part of this thesis, we study quantum stabilizer codes and give two constructions. In particular, we give a constructive proof to show that if there exist a classical linear code $\codec\subseteq\ff^n$ of dimension $k$ and a classical linear code $\coded\subseteq\fff^m$ of dimension $s$, where $q$ is a power of a prime number $p$, then there exists an $\llbracket nm,ks,\delta\rrbracket_q$ quantum stabilizer code with $\delta$ determined by $\codec$ and $\coded$ by identifying the stabilizer group of the code. In the construction, we use a particular type of Butson Hadamard matrices equivalent to multiple Kronecker products of the Fourier matrix of order $p$. We also consider the same construction of a quantum code for a general normalized Butson Hadamard matrix and search for a condition for the quantum code to be a stabilizer code.

Damla Acar
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessEN

Shifted nonlocal integrable equations and their soliton solutions

One of the approaches to construct integrable equations is using consistent nonlocal reductions. In this thesis, it is showed that shifted nonlocal reductions are special cases of the shifted discrete scale symmetry transformations through the integrable nonlinear Schrödinger (NLS), modified Korteweg-de Vries (MKdV), and Maccari systems. All consistent shifted nonlocal reductions for these systems are obtained. For the NLS and MKdV systems, by using nonlocal shifted reductions, shifted nonlocal integrable equations are derived. For the 5-component Maccari system, new integrable two-place and four-place shifted nonlocal Maccari systems and Maccari equations are obtained. In addition to that one-soliton solutions of the NLS, MKdV, and Maccari systems and their shifted nonlocal reductions are found by Hirota method. Particular examples with corresponding graphs are also given in this thesis.

Sena Baylı
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Ağırlıklı projektif uzaylar üzerindeki kodlar ve onların cebirsel değişmezleri

Ağırlıklı projektif uzay, projektif uzayın geometrik tanımını dikkate aldığımızda ve aşikâr olmayan ağırlıklara izin verdiğimizde ortaya çıkan geometrik ve cebirsel açıdan özgün yapılardır. Burada aşikâr olmayan ağırlık ile kasıt, tüm ağırlıkların 1 olmadığı durumdur. Tüm ağırlıkların $1$ olduğu durum projektif uzaya karşılık geldiği için aslında ağırlıklı projektif uzaylar, klasik projektif uzayların doğal genellemeleridir. Ağırlıklı projektif uzaylar, sonlu cisimler üzerinde ilginç lineer kod sınıfları oluşturmak için uygun ortamlar olarak kabul edilir. Bu kodlar, Ağırlıklı Projektif Reed-Muller kodları olarak bilinir. Klasik projektif Reed-Muller kodları (PRM kodları) Reed-Muller kodlarının (RM kodları) bir genişlemesidir. RM kodları, dijital iletişim kanallarında bilgiyi güvenilir bir şekilde iletmek için önemli bir rol oynayan hata düzeltme kodlarıdır. Klasik PRM kodları da iyi çalışılmış olup, çeşitli gerçek hayat uygulamalarında kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında, PRM kodlarının bir genişlemesi olan Ağırlıklı projektif Reed-Muller kodları üzerine çalışmalar yapılmıştır. Özel olarak, a,b pozitif ve aralarında asal tam sayılar olmak üzere P(1,a,b) biçimindeki ağırlıklı projektif uzaylar ailesi üzerindeki kodlar incelenmiş olup bu kodların parametreleri hesaplanmıştır. İlk olarak, $a=1$ durumu göz önünde bulundurulup F_q, q elemanlı sonlu bir cisim ve Y=P(1,1,b)(F_q), X=P(1,1,b) ağırlıklı projektif uzayının F_q-rasyonel noktalar kümesi olmak üzere, bu kümeye karşılık gelen C_{d,Y} kodunun temel parametreleri verilmiştir. Bu temel parametrelerden biri olan kodun boyutu ile ilgili sonuçlar cebirsel değişmezlerden Hilbert fonksiyonu vasıtasıyla elde edilmiştir. Bu sebepten dolayı, sırasıyla, bu uzaya karşılık gelen sıfırlayan ideal I(Y)'nin serbest çözülümü, Hilbert serisi ve Hilbert fonksiyonunun değerleri elde edilmiştir. Aşikâr (trivial) kodları eleyebilmek için önemli olan düzenlilik indeksi ve dolayısıyla düzenlilik kümesi de elde edilmiştir. Daha sonra, tüm bu sonuçlar ve yöntemlere ek olarak geometrik ve kombinatorik yöntemler de göz önüne alınarak X=P(1,a,b) uzayından elde edilen kodların temel parametreleri hesaplanmıştır. Bu uzaya karşılık gelen çokgenin kafes noktaları ile kodun boyutu arasındaki ilişkinin referans alınmasıyla birlikte kodun boyutunu hesaplamamızı sağlayan formüller verilmiştir. Ek olarak, literatürde ayakizi sınırı (footprint bound) olarak bilinen bir sınır vasıtasıyla, Gröbner baz teorisi de baz alınarak, bu uzaydan elde edilen kodun minimum uzaklığı için bir alt sınır verilmiştir. Bu uzaya karşılık gelen rasyonel noktalar kümesinin de düzenlilik kümesi verilmiş olup, düzenlilik indeksi elde edilmiştir. Dolayısıyla, en genelde X=P(1,a,b) ağırlıklı projektif uzayından elde edilen hesaplama kodlarının temel parametreleri ve ilişkili diğer geometrik ve cebirsel sonuçlar bu tez çalışması kapsamında elde edilmiştir.

Cebirsel geometriKodlar
Yağmur Çakıroğlu
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Simitli kodlar ve kod temelli kriptografi

Yıllar içinde gelişen teknoloji ile birlikte bilginin elde edilebilirliğinin kolaylaşması eş zamanlı olarak gizlilik ve güvenlik ihtiyacının da artmasına sebep olmuştur. Bu ihtiyacı karşılayabilen klasik şifreleme yöntemleri kuantum bilgisayarların tehdidi ile karşı karşıya kalmıştır. Dolayısıyla yeni bir kriptografik anlayışa, problemlere ve yöntemlere ihtiyaç duyulmuştur. Kuantum sonrası kriptografinin (PQC) bu ihtiyacı karşılayacağı düşünülmektedir. Çalışmamızda, kuantum öncesi ve sonrası kriptografinin dayandığı temeller, problemler ve geleceği ile ilgili bilgiler verilmiştir. Sonrasında ise gayemiz kuantum sonrası kriptografi şifreleme yöntemlerinden biri olan kod temelli kriptografi ile simitli kodları kullanarak bu güncel alana özgün katkı sağlamaktır.

Canberk Türken
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
DoctorateOpen AccessTR

Bazı seçme özelliklerinin zayıf ve göreceli formları

Bu tezin amacı, bazı klasik seçme özelliklerinin zayıf formlarını ikili topolojik uzaylarda tanıtmak, aralarındaki ilişkileri incelemek ve bu özellikleri topolojik oyunlarla karakterize etmektir. Bu tez beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tezin konusu hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde klasik seçme prensipleri, ikili topolojik uzaylar ve topolojik oyunlarla ilgili tezde kullanılacak temel bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde, ikili topolojik uzaylarda Menger özelliğinin zayıf formları tanımlanmış bu özelliklerin birbirleriyle ve klasik seçme prensipleriyle olan ilişkileri incelenmiş ayrıca bazı topolojik özellikleri ele alınmıştır. Bu bölümde son olarak, bir klasik seçme prensibi olan Hurewicz özelliği ikili topolojik uzaylarda tanımlanmıştır. Dördüncü bölüm, ikili topolojik uzaylarda Alster özelliğinin zayıf formlarına ayrılmıştır. Bu bağlamda ikili topolojik uzaylarda hemen hemen Alster ve zayıf Alster özellikleri tanıtılmış ve bu özellikler seçme prensipleriyle karakterize edilmiştir. Ayrıca hemen hemen Alster ikili topolojik uzayların çarpımsal hemen hemen Lindelöf olduğu gösterilmiştir. Son bölüm ise zayıf seçme prensiplerinin oyun teorisine olan uygulamalarını konu alır. Bu bölümde ikili topolojik uzaylarda hemen hemen Menger ve hemen hemen Alster özelliklerine paralel olan topolojik oyunlar tanımlanmış ve oyunlarla bu özellikler arasındaki ilişkiler incelenmiştir.

İkili topolojik uzaylar
Ali Emre Eysen
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Science
2019
00