
497
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Inverse design of photonic structures with particle swarm optimization, objective-first algorithm and deep learning
Photonics is a term that refers to a group of emerging technologies that focus on the storage, transmission, and processing of data using light beams. Photonic devices are components used to create, manipulate, or perceive light. By increasing the functionality of photonic devices, more effective applications can be obtained in many areas of use such as light detection, telecommunications, information processing, photonic computing, lighting, metrology, spectroscopy, holography, medicine, biophotonics, and military technology. Therefore, it is important to examine the interaction of photons with micrometer and nanometer-scale structures. The design of the photonic environment is the first step to be handled in this direction. The traditional design methods suffer from a long design cycle and do not take full advantage of the design space. The lack of a strategy for broadband applications, the inability to overcome complex design problems, and the design of structures in restricted parameter space, limit the performance of devices designed with traditional methods. The inverse design method is proposed to overcome these problems. It is a method based on the question of whether it is possible to design a photonic device whose electromagnetic response is predetermined. Inverse design methods are used to determine the material distributions required for the structure to provide the desired electromagnetic response. In other words, the best structure that gives the predetermined electromagnetic response is generated. In inverse design, a large parameter space is scanned with various optimization algorithms and high-performance devices can be obtained. Convenient optimization methods should be selected for near-optimum designs according to the design requirements of the device and the defined problems. In this thesis, the inverse design of various structures with Particle Swarm Optimization, Objective-first Algorithm, and Artificial Neural Networks is presented. In this context, these methods are given in detail, in the second part of the thesis. In the third part of the thesis, anti-reflective coatings, optical beam splitters, and broadband achromatic lens designs are optimized with the specified methods. The figure of merits for the designed structures are given in detail and compared with the structures in the literature. Besides, using PLA material, a low refractive index lens structure is fabricated with 3D printing and tested at microwave frequencies. The experimental results are agreed with the numerical results. The limits of the used algorithms are founded and expanded.
İnsansız hava aracı (İHA) ve insansız su aracı (İSA) baz istasyonlarının kara ve su altı ağlarda maksimum kapsama sağlayacak şekilde yerleşimi
Son yıllarda insansız araçlarda meydana gelen teknolojik gelişmeler sayesinde insansız araçlar telekomünikasyon, sualtı araştırmaları ve savunma gibi birçok alanda spesifik uygulamalarda kullanılmaya başlanmıştır. Bu uygulamalarda cihazlar (sensör, mobil cihaz, veri depolama merkezi vb.) arası veri iletiminde meydana gelebilecek kayıpların minimum seviyede tutulması amaçlanmıştır. Bunun için hareket kabiliyeti yüksek olan insansız araçların baz istasyonu olarak kullanılması alternatif bir çözüm olmuştur. Bu çalışmada hem kara hem de deniz ağlarının iyileştirilmesi kapsamında maksimum sayıda kullanıcıyı veya sualtı algılayıcıyı kapsayacak şekilde İnsansız Hava Aracı Baz İstasyonu (İHABİ) ve İnsansız Su Aracı Baz İstasyonu (İSABİ) yerleşimi incelenmiştir. Çalışmanın ilk kısmında, birden fazla İHABİ yerleşim problemi için makine öğreniminde kullanılan metotlar önerilmiştir ve gerekli olan veri setinin oluşturulması için çoklu İHABİ yerleşim optimizasyon modeli oluşturulmuştur. Makine öğrenimi yaklaşımında sırasıyla; Evrişimsel Sinir Ağları (CNN), Artçıl Sinir Ağları (ResNet),Derin Sinir Ağları (DNN) ve K-Means algoritması kullanılmıştır. Makine öğrenimi yaklaşımında kullanılan yöntemler, Karma Tamsayılı Doğrusal Olmayan Programlama (KTDOP) optimizasyon modeli ile kapsanan kullanıcı sayısı bakımından kıyaslanmıştır. ResNet modelinin diğer makine öğrenimi modellerine göre üstün bir sonuç verdiği gözlemlenmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında, tek İSABİ yerleşimi için amaç fonksiyonu maksimum sayıda sualtı algılayıcı kapsanması olan KTDOP optimizasyon modeli oluşturulmuştur. Optimizasyon modeli sonuçları, farklı sayıda sualtı algılayıcı ve iletim gücü seviyeleri açısından Kıyaslama Konum Merkezi noktaları ile kıyaslanmıştır. Daha sonra birden fazla İSABİ kullanımı için optimizasyon modeli güncellenip, K-Means algoritması ile kapsanan sualtı algılayıcı sayısı bakımından kıyaslanmıştır.
Dört rotorlu bir insansız hava aracına field programmable gate array tabanlı irtifa kontrolcüsü tasarımı
Günümüz modern dünyasında, insansız hava araçları otonom hareket eden veya uzaktan bir insan tarafından kontrol edilebilen araçlar anlamına gelmektedir. İnsansız hava araçları farklı alanlarda kullanılmakta ve bu alanlara göre farklı tasarımları bulunmaktadır. İnsansız hava araçlarının başlıca kullanıldığı yerler; askeri amaçlı keşif, sınır gözetleme ve saldırıdır. Askeri amaçlar dışında İHA'lar; tarımda gözetleme ve ilaçlama faaliyetlerinde, taşımacılıkta, orman yangını tespiti ve söndürme çalışmalarında, doğal afet bölgelerinde arama faaliyetlerinde ve bölgeyi haritalamada kullanılmaktadır. İnsansız hava araçlarının otopilotlarında genel olarak mikroişlemciler tercih edilmektedir. Ancak yüksek hız gerektiren uygulamalarda Field Programmable Gate Array'ler (FPGA) işlemciler yerine tercih edilebilir. Bu işlemciler gelen sensör ve komuta kontrol verilerini okuyarak, gerekli olan karar mekanizmasını gerçeklerler. İnsansız hava araçları uçuş eksenleri için oransal, integral, diferansiyel kapalı çevrim kontrolcüleri bulundurmaktadır. Bu üç yapı kazanç olarak nitelendirilmektedir ve testler ile beraber değerleri ayarlanmalıdır. İnsansız hava araçlarından biri olan dört rotorlu insansız hava araçları dikey iniş – kalkış yapabilmeleri ve kapalı alanlarda da kullanılabilir olmaları sebebiyle farklı sektörler tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında bir Quadrotorun doğrusal olmayan matematiksel modeli oluşturulmuştur. İrtifa modeli Simulink üzerinde gerçeklenmiştir. Model üzerine PID kontrolcü eklenmiş ve simülasyonları yapılmıştır. Sonraki adımda irtifa kontrolcünün FPGA üzerinde gerçeklendiği adıma geçilmiştir. İrtifa kontrolcü FPGA üzerinde farklı yöntemler ve yazılımlar ile gerçeklenebilmektedir. İlk uygulamada FPGA tabanlı kontolcü, Xilinx FPGA tasarım blokları ile Xilinx System Generator üzerinde oluşturulmuştur. Farklı irtifa değerleri ile test edilmiştir ve referans takibi doğrulanmıştır. İkinci uygulamada ise HDL coder ile sentezlenebilir kodları üretmek için PID irtifa kontrolcü Matlab üzerinde gerçeklenmiştir. Referans takibi doğrulandıktan sonra sentezlenebilir VHDL kodları oluşturulmuştur. Üçüncü yöntemde, popülaritesi artmakta olan high level synthesis ile irtifa kontrolcü oluşturulmuş ve HLS üzerinde test edilmiştir. Dördüncü ve beşinci yöntemler FPGA üzerinde gerçeklenmiştir. Dördüncü yöntemde PID irtifa kontrolcü Xilinx FPGA üzerine yerleştirilen softcore işlemci "MicroBlaze" üzerinde gerçeklenmiştir. Beşinci uygulamada sayısal irtifa kontrolcü IP'si VHDL ile oluşturulmuş ve Zynq ile entegre edilerek testleri gerçekleştirilmiştir. İki yöntemde de referans takibi "Hardware in Loop" yöntemi ile Matlab Intrumentation Toolbox kullanılarak test edilmiştir. Test sistemine parametre belirsizliği ve gürültü eklenerek irtifa kontrolcüsünün işlevselliği doğrulanmıştır. Sonuç bülümünde ise FPGA tabanlı irtifa kontrolcü tasarımlarında kullanılan farklı yöntemlerin performans, kaynak kullanımı ve güç tüketimi yönünden karşılaştırması yapılmıştır.
Gizli anahtar şifrelemesi kullanan sualtı akustik algılayıcı ağlarda kritik düğümlerin ağ yaşam süresine etkilerinin özgün bir eniyileme çerçevesi tasarlanarak irdelenmesi
Okyanuslar ve denizler dünya yüzeyinin yaklaşık yüzde yetmişini kaplamaktadır. Günümüzde sualtı yaşamı hala birçok bilinmezlik barındırmasıyla sayısız keşif imkanı sağlamaktadır. 20 yy. sonlarına doğru yarı iletken teknolojisinin ilerlemesi üretim maliyetlerinin büyük ölçüde azaltmıştır. Donanımların maliyetlerinin düşmesi algılayıcı ağların popülerliğini arttırmıştır. Fakat sualtındaki yüksek basınç, aşınma vb. zorlu koşullar nedeniyle bu tarz ortamlara uygun algılayıcıları tasarlamak zorlu ve maliyetli bir iştir. Buna ek olarak algılayıcıları bu bölgelere yerleştirmek ve bakımını yapmak kalifiye ve maliyetli işçilik gerektirmektedir. Sualtı Akustik Algılayıcı Ağlar (SAAA) genellikle zor ortamlara seyrek olarak dağıtılırlar. Bir kere dağıtıldıktan sonra algılayıcılara erişim kısıtlıdır. Algılayıcı düğümler arası gönderilen verilerin güvenliği veri paketlerinin şifrelenmesi ile sağlanır. Su altına dağıtılan algılayıcı düğümlerin sınırlı donanımları sebebiyle hafızaları kısıtlıdır. Hafıza kısıtı nedeniyle her düğümde gizli anahtar kümesinin sadece belirli bir kısmı bulunur. Güvenli bağlantının sağlanabilmesi için sadece iki düğüm birbirine veri gönderebilecek mesafede olması yetmez ayrıca aynı gizli anahtarı da bulundurması gerekir. Ana istasyon tüm gizli anahtarları barındırdığı için algılayıcı düğümler topladıkları verileri direkt olarak ana istasyona gönderebilirler. Buna ek olarak topladıkları verileri aynı gizli anahtarı paylaştığı yani güvenli bağlantı kurabildiği diğer algılayıcı düğümler üzerinden de ana istasyona gönderebilirler. Ağdaki düğümlerin hepsi güvenli bağlantı kuramadıkları için birbirleriyle haberleşemezler. Bu durum ana istasyona giden veri aktarım yollarının (diğer düğümler üzerinden) azalmasına sebep olur. Güvenli bağlantı kısıtından dolayı azalan veri aktarım yolları nedeniyle düğümler veri paketlerini aktarırken enerji olarak en verimli yolu kullanamazlar ve aktarım sırasında olması gerekenden daha fazla enerji harcarlar. Algılayıcı sensörlerin bataryaları limitli olması nedeniyle aktarım için harcadıkları enerji arttıkça ağın yaşam süresi kısalır. Azalan veri aktarım yolları ağı kritik düğüm saldırılarına daha açık hale getirir. Ağdaki en kritik düğümün etkisiz hale getirilmesi ağın yaşam süresini önemli ölçüde azaltmaktadır. Bu çalışmada gizli anahtar şifrelemesi kullanan Sualtı Akustik Algılayıcı Ağlarda kritik düğümün ağ yaşam süresine etkileri doğrusal programlama (DP) modeli oluşturularak ağın büyüklüğü, anahtar paylaşma olasılıkları ve kritik düğüm sayısı gibi farklı parametrelerle incelenmiştir.
RF güç yükselticiler için sayısal kontrol tabanlı gan transistörlü zarf izleyici güç kaynağı tasarımı
Cep telefonları, kablosuz modemler, baz istasyonları ve daha birçok alanda kullanılan kablosuz haberleşme artan talep ve gelişen teknoloji ile birlikte oldukça önem kazanmıştır. Kablosuz haberleşmenin önemli bir bloğunu RF güç yükselticiler oluşturur. RF sistemlerde en çok güç tüketen birimlerin başında güç yükselteçleri gelir. Bu nedenle güç yükselteç tasarımında verim en önemli parametrelerden biridir. Klasik güç yükselteçleri verimli değildir. Güç yükselteçlerde verimliliği arttırmak için kullanılan gerilim modülasyon tekniklerinden biri de zarf izleme yöntemidir. Bu yöntemde güç yükseltecini besleyen güç kaynağı referans aldığı sinyale göre çıkış gerilimini yükseltip alçaltarak RF sistemin ihtiyacına göre çıkış gerilimi oluşturur. Bu çalışmada güç yükselteçlerde zarf izleyen anahtarlamalı güç kaynağı tasarımı anlatılmıştır. Bu güç kaynağı 9V-12V giriş geriliminde çalışan, 750 KHz anahtarlama frekansına sahip, 5 KHz'e kadar zarf izleyebilen, 1A çıkış akımı ve 5V çıkış gerilimi sağlayabilen bir tasarımdır. Bu güç kaynağı senkron alçaltan çevirici topolojiyle tasarlanmıştır. Bu çalışmada ayrıca esnek çözümler sunan sayısal kontrolcü tasarımına, yüksek hızlarda daha verimli çalışan GaN (Gallium Nitride) transistör kullanımına ve çeşitli analizlere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Alçaltan çevirici, GaN transistör, Güç yükselteç, Sayısal kontrol, Zarf izleyici
Zamansal çoklama yöntemiyle küçük boyutlarda cam elyaf polimer katkılı mandrel tabanlı fiber optik akustik algılayıcılarla dizin oluşturulması
Akustik basınç algılama için konvansiyonel yöntemlerde piezo elektrik tabanlı seramikler kullanılmaktadır. Fakat, düşük bütçe, küçük ebat, yüksek hassasiyet ve en önemlisi elektromanyetik girişimlerden etkilenmemesi sebebiyle fiber optik sistemler, akustik ölçümlerde kullanılmaya başlanılmıştır. Fiber optik tabanlı akustik sistemler, liman gözetleme, askeri gemilerde çekili dizin sonarı ve yan dizin sonarı gibi pek çok alanda konvansiyonel sonar çözümlerine alternatif oluşturmaktadır. Askeri alanlardaki başarısının yanısıra fiber optik sistemler deniz altında petrol/gaz arama çalışmaları ve sismik araştırmalarda da kullanılmaktadır. Fiber tabanlı akustik algılama için dünyada FBG (Fiber Bragg Grating) teknolojisi ve mandrel tabanlı girişim (interforemetrik) sistemler üzerine çalışmalar yapılmaktadır. Yüksek hassasiyeti sebebiyle mandrel tabanlı Mach-Zehnder girişim sistemi bu tez kapsamında tercih edilmiştir. Bu yöndeki bir sistemde lazer ışığı fiber içerisinde iki kısma ayrılmaktadır. Lazer ışığının bir kısmı referans mandrele sarılı fibere giderken diğer kol ise üzerine gelen akustik basınca tepki veren sensör mandrel üzerine sarılı fibere gitmektedir. İki kol arasındaki faz farkı sensör mandrel üzerine gelen akustik dalga hakkında bilgi vermektedir. Tez kapsamında algılayıcı genel tasarımı yapılmış ve sensör kolu olarak kullanılan malzeme yapısı optimize edilmiştir. Farklı malzeme yapıları göz önünde bulundurularak sensör mandrel yapısı analiz edilmiştir. Akustik basınç algılama hassasiyeti ve dayanıklılık göz önünde bulundurularak cam elyaf katkılı polimer (GFRP) sensör mandrel malzemesi olarak tercih edilmiştir. Yapılan literatür araştırmaları sonucunda ulaşabildiğimiz bilgi dahilinde çam elyaf katkılı bir polimerle bu yönde bir çalışmaya rastlanılmamıştır. İlk defa detaylandırılan bu çalışmaların sonuçları umut vericidir. Bu yöndeki bir sistemde akustik bilginin çözümlenebilmesi için girişim düzeneğindeki sensör kolu ve referans kolu arasındaki faz farkı bilgisi elde edilmelidir. Akustik bilginin çözümlenmesinde çevresel etkilerden kaynaklı faz sönümlemesinin de önüne geçebilmek için faz kaynaklı taşıyıcı (PGC, Phase Generated Carrier) yöntemi tez kapsamında kullanılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda yaklaşık -150 dB re rad/µP hassasiyete sahip fiber optik akustik algılayıcılar elde edilmiştir. Algılama için en önemli paremetre olan gürültü seviyesi için hem modelleme yapılmış hem de gerçek veriler toplanmıştır. Çalışmalar sonucunda sistem gürültü seviyesinin 50 dB re µP a/√ Hz altında olduğu görülmüştür. Son olarak bu yöndeki bir sistemin en önemli avantajı algılayıcıların aynı hat üzerinden kolayca çoklanabilmesidir. Bu kapsamda farklı alternatifler üzerine araştırmalar yapılmıştır. En önemli çoklama teknikleri Frekans Bölmeli Çoklama (FDM, Frequency Division Multiplexing), Dalgaboyu Bölmeli Çoklama (WDM, Wavelength Division Multiplexing) ve Zaman Bölmeli Çoklama (TMD, Time Division Multiplexing)'dır. Diğer çoklama yöntemlerine göre ebatların ve maliyetlerin düşmesi dolayısıyla TDM yöntemi tercih edilmiş bu yöntem üzerine çalışmalar yapılmıştır.
Süperiletken kuantum girişim cihazları için analiz aracı
Süperiletken halkada Josephson eklemlerinin çeşitli varyasyonları ile tasarlanan DC SQUID ve DC Bi-SQUID'ler hassas manyetik alan sensörleri, yükselteçler gibi birçok uygulamada kullanılmaktadırlar. Ancak Josephson eklemlerinin doğrusal olmayan doğası gereği bu sistemlerin dış manyetik alana karşı tepkilerini analiz etmek zordur. Bu yüzden nümerik analiz yöntemleri bu tarz sistemlerin anlaşılabilmesinde büyük önem taşımaktadır. Günümüzde DC Bi-SQUID ve DC SQUID gibi süperiletken devreleri temsil edebileceğimiz açık kaynak kodlu modelleme ve simülasyon araçları mevcuttur. Bu araçlar sağlamış oldukları çıktıların güvenilirliği ile uzun yıllar kullanılmakta ve bu alanda kendilerini kanıtlamışlardır. Ancak mevcut araçların sahip oldukları yazılım mimarisinin karmaşıklığı sebebi ile bu araçların yeni yöntemlerle geliştirilmesi ve farklı analiz araçlarıyla birlikte çalıştırılması oldukça zordur. Bu yüzden, basit bir mimariye sahip PySQIF (Python Superconductor Quantum Interference Filters) şeklinde adlandırılan açık kaynak kodlu bir kütüphane geliştirdik. Geliştirmiş olduğumuz kütüphane DC SQUID ve DC Bi-SQUID' lerin dış manyetik alan altındaki potansiyel fark davranışını temsil edebilmektedir.
Makine öğrenmesi ile gelişmiş polarizasyon kestirim yöntemi
Günümüzde elektronik harp sistemlerinin önemi dramatik olarak artmaktadır. Elektronik Harp sistemlerinin unsurlarından olan elektronik destek sistemleri, elektromanyetik spektrumu pasif olarak kullanmaktadır. Yayılan sinyalleri analiz eden bu sistemler, düşman ve dost unsurların, yönlerini, konumlarını, kimliklerini, birlikler arası haberleşme içeriğini tespit edebilmektedir. Bu sayede, elektronik destek sistemleri istihbarat verilerinin çıkarılmasında büyük rol oynamaktadır. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte, radar veya haberleşme sinyallerini analiz eden sistemler kabiliyetlerini genişletmektedir. Elektronik harp ve radar uygulamaları, keşif kabiliyetini artırmanın yanı sıra sinyal polarizasyon bilgilerini kullanarak hedef yön ve konum bulma performansını arttırmaya çalışmaktadır. Bu faktörler, sinyalin polarizasyon bilgisinin bahsedilen mevcut sistemlere dahil edilmesine yol açmıştır. Alıcının veya vericinin bulunduğu platformun konumuna veya yönüne bağlı olarak alıcı-verici arası polarizasyon uyumsuzluğu meydana gelebilmektedir. Hedef sinyallerin yüksek güçte alınabilmesi, başarılı bir yön bulma performansı veya elektronik harp sistemlerine karşı etkili bir karşı önlem alınabilmesi için alıcı ve vericideki polarizasyon uyumsuzluğunun önlenmesi gerekmektedir. Bu yüzden elektronik destek sistemlerinde, yayılan sinyalin polarizasyonunun tespiti, kimliklendirme, yön ve konum bulma sistemlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, gelen sinyalin polarizasyonunu derin öğrenme yoluyla kestiren bir yaklaşım önerilmiştir. Önerilen yaklaşımda, öncelikle klasik geliş açısı ve polarizasyon kestirimi gerçekleştiren algoritmalar gibi kovaryans matrisi hesaplanmaktadır. Hesaplanan kovaryans matrisinin gerçek, sanal ve faz değerlerinden algoritmanın giriş görüntüleri elde edilmiştir. Evrişimsel sinir ağları sayesinde giriş görüntülerinden öznitelikler çıkarılıp, tam bağlı katmanlar sayesinde polarizasyon kestirimi yapılmaktadır. Çalışmada doğrusal polarizasyon belli çözünürlüklerde ele alınmıştır. İlk sınıf yatay polarizasyon ve son sınıf dikey polarizasyon olmak üzere, doğrusal polarizasyon on farklı sınıfa ayrılmıştır. Gözetimli öğrenme modelini benimseyen ve evrişimsel sinir ağlarını ve tam bağlı katmanları içeren model, klasik algoritmalara göre daha hızlı sonuç vermiştir. Önerilen yaklaşım gerçek-zamanlı sistemlerde kullanılma potansiyelini ortaya koymuştur. Polarizasyon sınıfı kestirme performansı kapsamında, hatalı kestirimlerde dahi komşu sınıfları kestiren algoritma özellikle düşük SNR değerlerinde klasik MUSIC algoritmasına göre daha başarılı sonuçlar vermiştir. Ayrıca tez kapsamında, geliş açısı kestirimi için de hibrit bir algoritma önerilmiştir. Önerilen hibrit algoritma, öncelikle evrişimsel sinir ağı tabanlı bir algoritma ile polarizasyon kestirimi yapmaktadır. Sonrasında geliş açısı kestirimi için klasik Çoklu Sinyal Sınıflandırma (Multiple Signal Classification-MUSIC) algoritması kullanılmaktadır. Evrişimsel sinir ağları ile polarizasyon kestiriminin sonucunda, klasik MUSIC algoritması polarizasyon parametrelerini taramadan doğrudan sadece uzamsal açılarda arama yapacağından, geliş açısını daha hızlı kestirmiştir. Önerilen hibrit algoritma, düşük SNR değerlerinde, polarizasyonu daha başarılı kestirdiğinden, geliş açısı kestirimi kapsamında klasik MUSIC algoritmasına göre daha başarılı sonuçlar vermiştir.
Polinom optimizasyonu ile bir nonlineer dinamik sistemsınıfı için nonlineer gözleyici tasarımı
Bu tezde, durum tahmin problemleri için Kareler Toplamı (SOS), Lineer Matriks Eşitsizlikler (LMI) ve Yarı Kesin Programlama (SDP) araçları kullanılarak polinom tipi terimlere sahip doğrusal olmayan dinamik sistemler için doğrusal olmayan gözlemci tasarım problemi incelenmiştir. İlk olarak, kararlılık analizi problemleri bu çalışmada sıklıkla kullanılan optimizasyon bağlamında ele alınmıştır. Bir Lyapunov fonksiyonu, analiz problemini LMI terimlerini, lineer eşitliklerini içeren ve MOSEK, PENLAB ve SEDUMI gibi koni çözücülerle çözülebilen bir optimizasyon problemi olarak formüle etmeye uygun bir şekilde parametreleştirilir. Mevcut araçlar, optimizasyon problemini bir koni çözücü tarafından çözülebilecek bir biçimde yapılandırmak için kullanılır. Bu formdaki problem, eşitsizliklerin dışbükeyliği ve lineer eşitlik kısıtlamaları nedeniyle bir dışbükey optimizasyon problemi olduğundan, bu problem güvenilir bir şekilde çözülebilir. Analiz problemini bir optimizasyon problemi olarak ifade etmek için kullanılan araçlar ile, aynı teknikler, girdi-durum kararlılığı (ISS) analiz problemi ifadesine uygulanır. ISS-Lyapunov fonksiyonuna uygulanan kısıtlamalar kullanılarak, bu analiz problemi de asimptotik kararlılık problemlerine benzer bir şekilde formüle edilebilir. ISS analiz problemi, gözlemcinin bir ISS-Lyapunov işlevine dayatılan kısıtlamalara benzer kısıtlamaları karşılaması gerektiğinden, gözlemci sentez problemi ile ISS analiz problemi arasında bir bağlantı olduğu için, bu çalışmayla ilgilidir. Gözlemci sentez problemi, bu yeni problemdeki bozucu sinyalin, durum tahmini terimleri olduğu, bozucu bastırımı isterleri ile doğrusal olmayan bir kontrol tasarım problemi olarak doğrudan formüle edilebilir. Bunu kullanarak, problem, çift doğrusal terimlere sahip bir optimizasyon problemi olarak ifade edilebilir. Bu optimizasyon probleminde bulunan yapı nedeniyle, optimizasyon problemi algoritmaları aracılığıyla türev alma kullanılarak, doğrusal olmayan bir gözlemcinin parametreleri optimize edilebilir. Bu işlemin ifade edilmesi ve uygulanması sistematiktir. Çalışmanın sonuçları verilmiş ve dışbükey optimizasyon algoritmaları kullanılarak kararlılık sertifikaları oluşturulmuştur.
İnsansız hava araçlarına monteli akıllı yüzey kullanan milimetrik dalga bandı haberleşmesinde çizelgeleme yöntemlerinin geliştirilmesi
Son yıllarda, veri hızı taleplerinin ve kullanıcı sayısının artmasıyla birlikte haberleşme alanındaki çalışmalar, beşinci nesil (5G) teknolojiler ve ötesine odaklanmıştır. Milimetrik dalga frekanslarında iletişim kurma, 5G ve daha gelişmiş teknolojiler için hedeflenen veri hızı ve kapasite sorunlarına çözümler sunabilecek tekniklerden biridir. Ayrıca, insansız hava araçlarının (İHA), doğal afetler ve kamu güvenliği gibi durumlarda iletişim amaçlı kullanımı yaygınlaşmaktadır. İHA'ların yüksek irtifalara çıkabilme ve kolayca konuşlandırılabilme yetenekleri sayesinde İHA'lar acil durumlarda kullanılabilmeleriyle öne çıkmaktadırlar. Bunun yanı sıra, beşinci nesil ve daha gelişmiş teknolojiler için yeniden yapılandırılabilir akıllı yüzeylerin (RIS) kullanılması da önerilmektedir. RIS, sinyalin fazını ayarlayarak sinyali belirli bir noktaya yönlendirebilen pasif elemanlardan oluşur. İHA üzerine yerleştirilen bir RIS sayesinde, baz istasyonundan alınan sinyallerin gönderileceği yönler ayarlanabilir. İHA-RIS kombinasyonunun kullanılmasıyla, milimetrik dalga iletişimindeki çeşitli zorlukların üstesinden gelinebilir. Baz istasyonu için hibrit hüzme şekillendirme tekniği kullanılacaktır. Hibrit hüzme şekillendirme, analog hüzme şekillendirme için Ayrık Fourier Dönüşümü (Discrete Fourier Transform - DFT) kod çizelgesi tabanlı iletim hüzme şekillendirme yöntemi ve dijital hüzme şekillendirme için sıfır zorlamalı (Zero-Forcing - ZF) iletim hüzme oluşturma tekniğinin birlikte kullanılmasını içerir. Ayrıca, RIS elemanlarının faz kaymaları, DFT tabanlı kod kitapçığı optimizasyonu ve alternatif optimizasyon teknikleriyle eniyilenmiştir. Kullanıcıların adil bir şekilde planlanabilmesi için girişim duyarlı adil orantılı çizelgeleme algoritması geliştirilmiştir. RIS kullanımının performansa etkisi, adil çizelgeleme ve hibrit hüzmeleme yöntemlerinin performansları çeşitli karşılaştırmalarla incelenmiştir.
6G uygulamaları için terahertz dalgaboyu altı sınırlı dalga kılavuzlarının en iyilenmesi
6G ve ötesi uygulamalarının etkin bir şekilde kullanımı için terahertz frekans bandının büyük miktarda boş bant genişliğine sahip olması, düşük gecikmeyle saniyede terabit seviyesinde veri paylaşabilecek olması gibi özellikleriyle kullanılabilir hale getirilmesi önem arz etmektedir. Terahertz frekans bandının bu benzersiz özelliklerinden faydalanmak için terahertz entegre devrelerin geliştirilmesine ve bir terahertz entegre devrede aktif elemanların birbirine bağlantısını sağlayacak olan terahertz frekanslarında en iyi performansa sahip terahertz pasif devre elemanlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu kapsamda, daha önce mikrodalga ve düşük terahertz frekanslarında iyi performans gösteren iki tarafında oluklara sahip olan ve dielektrik tabanın (substrat) üzerinde bulunan metalden oluşan, Yapay Yüzey Plasmon Polariton bazlı devreler gerçek terahertz frekansları için de iyi performans göstereceği ön görülmektedir. Bu tezde yapılan çalışmalar, gerçek terahertz frekanslarında Yapay Yüzey Plasmon Polariton olgusunu kullanarak dalga kılavuzu, faz kaydırıcı ve güç bölücü gibi pasif devre elemanlarının tasarımı, bu devrelerin en iyilenmesi ve devrelerin en iyilenmesi için evrensel bir yöntem geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, öncelikle eş düzlemsel dalga kılavuzlarından Yapay Yüzey Plasmon Polariton devrelerine geçişi en az kayıpla sağlayacak geçiş devreleri 1 THz frekansında çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Geçiş devrelerinin tasarımında empedans uyumlamasına ve mod çevrimine dikkat edilmiştir. Ardından, farklı fiziksel boyutlara sahip devrelerin ışınım, iletken ve dielektrik kayıp analizleri simülasyon programlarından yararlanılarak yapılmıştır. Bu kayıp analizleri devrelerin en iyilenmesi amacıyla kullanılmış ve 1 THz frekansında en iyi performansla çalışan Yapay Yüzey Plasmon Polariton devreleri elde edilmiştir. En iyilenen devreler için efektif dalga kılavuzuna, dolayısıyla da kılavuzlanmış dalga boyuna bağlı model geliştirilmiştir. Bu sayede diğer frekanslarda da en iyi performansla çalışan Yapay Yüzey Plasmon Polariton devrelerinin fiziksel boyutları tespit edilmiştir. Yapılan bu tasarımlar tek bir katmanla kolaylıkla üretilebilir olup üretim adımları bu doğrultuda optimize edilmiştir. Tasarımlar ölçüm için gerekli olan yapılar eklenerek optimize edilmiş üretim adımlarıyla gerçeklenmiştir. Üretilen yapıların ölçümü kalibrasyon uygulanarak tamamlanmış ve tasarımlar teyit edilmek üzere simülasyon sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Bu çalışmalara ek olarak 0.3 THz frekansında çalışan Yapay Yüzey Plasmon Polariton devreleri tasarlanmış ve üretilmiştir. Bu yapılar ile 0.3 THz frekansında en iyi birim uzunluk başına kayıp (dB/mm) ve kayıp başına derece (°/dB) sonuçları elde edilmiştir.
Multirotor sistemlerde doğrusal ve doğrusal olmayan denetleyici tasarımı ile hata toleranslı sistemlerin incelenmesi
İnsansız Hava Araçlarının (İHA) kullanım alanı her geçen gün artmaktadır. Özellikle quadrotorlar güvenlik, trafik gözetimi, doğal risk yönetimi, çevresel keşif, tarım ve askeri gibi çok çeşitli uygulamalar için kullanılmaktadır. Ancak quadrotorlarda motor arızaları, sensör arızaları veya haberleşme arızaları oluşabilmekte ve hem araçlarda ciddi kazalara hem de çevrenin zarar görmesine neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı, bir quadrotor için arıza veya bozucu dış etkenler durumunda güvenilirliğini ve kararlılığını artırmak için hataya, gürültüye dayanıklı bir kontrolör tasarımı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Quadrotorun durum uzay denklemlerinin çıkarımı için serbest uzayda x,y,z koordinat sisteminden yola çıkarak hareket denklemleri çıkarılmıştır. Bu hareketlerde dört rotorlu sistemin yalpa, yunuslama, sapma ve irtifa hareketlerinin matematiksek denklemleri tanımlanmıştır. Tanımlanan denklemlerin Matlab Simulink'te tasarımları yapılarak sistem benzetimleri yapılmıştır. Sistemin kontrolü için doğrusal ve doğrusal olmayan denetleyici geliştirilmiştir. Ilk olarak geleneksel PID geribeslemeli kontrol sistemi önerilmiştir. Kendi belirlediğimiz kazanç katsayıları ile yapılan analizlerde denetleyici, kısıtlamalar altında belirli oranda hataları düzeltme ve giriş referans sinyalini takip etme yeteneğine sahiptir. Simulink PID bloğu ile kazanç katsayıları tekrar belirlenmiştir ve farklı referans sinyallere karşılık sistemin yalpa, yunuslama, sapma ve irtifa hareketlerinin çıktıları incelenmiştir. PID bloğu ile yapılan analizlerde daha iyi sonuçlar alınmış olsa da irtifa hareketi için kendi belirlediğimiz kazanç değerlerinde sistemin daha kararlı olduğu gözlemlenmiştir. Doğrusal olmayan denetleyici yöntemleri ile quadrotor gibi çok dinamikleri olan karmaşık sistemlerde uçuş güvenliği açısından daha kararlı çıktılar alınabilmektedir. Bu sebepten tez çalışmasında irtifa hareketi için bir geri adımlamalı denetleyici tasarımı yapılarak, sonuçlar geleneksel PID denetleyicili sistemin sonuçları ile kıyaslanmıştır. Doğrusal olmayan denetleyicili sistem referans sinyali takip etme ve bozucu etkilere karşı sistemin kararlılığını kontrol edebilmesi açısından daha gürbüz sonuçlar verdiği görülmüştür. PID denetleyici değerlerini ayarladığımızda daha iyi durum yanıtları elde edebiliriz ancak sistemin referans takibinin oturma süresi uzamıştır. Giriş sinyali farklı formlarda sisteme verilerek quadrotorun serbest uzaydaki hareketi gözlemlenmiş ve yorumlanmıştır. Literatüde diğer çalışmalardan farklı olarak, doğrusal olamayan çok giriş ve çok çıkışlara sahip olan sistem, giriş – çıkış ölçüm metodu ile doğrusal bir sistem gibi düşünülmüş ve irtifa hareketi transfer fonksiyonu çıkartılmıştır. Bu fonksiyondan Kalman Filtresi tasarımı yapılarak sonuçlar incelenmiştir. Nitekim, tasarlanan filtre ile sistemin durum tahmini sadece giriş ve çıkıştan alınan sinyaller ile yapılmış ve sistem çıkışında daha gürültüsüz bir sinyal alınmıştır. Sonuç olarak, doğrusal olmayan kontrol metodlarından biri olan geri adımlamalı kontrol ile doğrusal kontrol metodlarına kıyasla daha kararlı çıktılar alınmış ve sistem durumu filtre kullanılarak tahmin edilmiş ve sistem bozucularının etkisi en aza indirilmiştir.
Şebeke oluşturan eviricilerin modellenmesi ve farklı kontrolcü yaklaşımları altında analizi
Yenilenebilir enerji kaynaklarının şebekeye entegrasyonu, çevresel endişeler ve teknolojideki ilerlemelerle birlikte son on yıllarda önemli bir büyüme göstermiştir. Fotovoltaik (PV) ve rüzgar tabanlı sistemler, şebekeye bağlanmak için eviricilere güvenen bu geçişte önemli oyunculardır. Bu tür kaynaklar, inverter tabanlı kaynaklar (IBR) olarak bilinir ve çevresel faydalar sağlamakla birlikte sistem ataleti, akım sınırlaması ve gerilim ile frekans kontrolü gibi teknik zorluklar da sunar. Bu zorlukların üstesinden gelmek, yenilenebilir enerjinin artan penetrasyonu karşısında modern güç sistemlerinin güvenilirliğini ve istikrarını sağlamak için kritik öneme sahiptir. Şebeke oluşturan (GFM) ve şebeke takip eden (GFL) kontrol metodolojileri, IBR'lerde bu zorlukları aşmak için kullanılan iki önemli yaklaşımdır. GFM inverterler, modern güç sistemlerinde yenilenebilir enerji kaynaklarının entegrasyonunu kolaylaştıran ve şebeke istikrarını sağlayan temel bileşenler olarak ortaya çıkmıştır. Bu tez, çeşitli kontrol yaklaşımları altında şebeke oluşturan eviricilerin modellenmesi ve analizi üzerine odaklanarak, bu sistemlerin geliştirilen kontrol yöntemleri ile performanslarını optimize etmeyi amaçlamaktadır. Mevcut çalışmalarda, şebeke oluşturan inverterlerin prensiplerine dair içgörüler sunularak, sistemin istikrarı ve güvenilirliğini sağlamak için doğru modelleme ve kontrol stratejilerinin önemi vurgulanmaktadır. Dönüştürücü topolojisi, kontrol algoritmaları ve şebeke dinamikleri gibi faktörler göz önünde bulundurularak farklı modelleme yaklaşımları değerlendirilmektedir. Gerilim kontrolü, frekans kontrolü ve droop kontrolü gibi kontrol yaklaşımları detaylı bir şekilde incelenmiş, bu yaklaşımların istikrar, geçici yanıt ve şebeke desteği üzerindeki etkilerine vurgu yapılmıştır. MATLAB-Simulink kullanılarak yapılan simülasyon çalışmaları, doğrusal kuadratik düzenleyici (LQR) gibi optimal kontrol stratejileri altında şebeke oluşturan inverterlerin performansını analiz etmek için gerçekleştirilmiştir; istikrar, frekans düzenlemesi ve şebeke senkronizasyonu gibi temel metrikler değerlendirilmiştir. Bu tez çalışması, GFM inverter tasarımı ve yenilenebilir enerji sistemlerindeki uygulamasının optimize edilmesi için değerli bir rehber niteliğinde olup şebeke güvenilirliğinin artırılmasına ve daha fazla yenilenebilir enerji entegrasyonuna zemin hazırlamaktadır.
Zaman alanı terahertz fiber üstü radyo uygulamaları için yonga üstü fotonik bileşenlerin ileri tasarım yöntemleri ile geliştirilmesi
Terahertz (THz) bandı, elektromanyetik spektrumda mikrodalga ve optik frekans bantları arasında yer almakta olup, tipik olarak 0.1 ila 10 THz arasındaki frekansları kapsamaktadır. Özellikle 100 GHz'in üzerindeki THz frekanslarında elde edilen geniş bant genişlikleri, geleceğin kablosuz haberleşme sistemleri için büyük bir ilgi odağı haline gelmiştir. Bu bantlar, terabitler seviyesinde veri iletim hızları sunarak, milimetre dalga tabanlı kablosuz sistemlerden yaklaşık yüz kat daha yüksek aktarım hızlarına ulaşılmasını mümkün kılmaktadır. Ancak, THz frekanslarının sunduğu avantajlardan tam anlamıyla yararlanabilmek için, geniş çalışma bant genişliğine ve yüksek güç seviyelerine sahip yüksek performanslı terahertz kaynakları ve algılayıcıların geliştirilmesi önemli bir araştırma problemi olarak varlığını sürdürmektedir. THz dalgalarının üretilmesinde fotoiletim yöntemi, doğrusal olmayan optik süreçlere kıyasla çok daha yüksek güç verimliliği sunmakta olup, teorik olarak %100 verime ulaşma potansiyeline sahiptir. Ancak, bu yöntemin etkin bir şekilde kullanılabilmesi için, üretilen THz sinyallerinin faz, genlik, uzak alan profili ve hüzme yönlendirme açısı gibi temel parametrelerinin yüksek verimlilik ve hassas bir şekilde kontrol edilmesi gerekmektedir. Bu kontrolün, ultrakısa optik darbelerin fotoiletken antenlerin aktif bölgelerine ulaşmadan önce, optik darbeleri ilgili işlemleri yerine getirecek şekilde uyaran yonga üstü fotonik mimari sayesinde en yüksek performans ve ölçeklenebilirlikle sağlanabileceği öngörülmektedir. Bu doğrultuda, terahertz sinyal yayılımında kritik bir rol oynayan ultrakısa optik darbelerin (özellikle 100 femtosaniye altı) çok kanallı fotonik mimari içerisinde bozulmadan ilerleyebilmesi ve farklı kanallar arasında gecikme süresi üzerinde hassas ayarlamalar yapılabilmesi, fotonik entegre devrelerin zaman alanında yüksek hassasiyet ile tasarlanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu kapsamda, yonga üstü optik bağdaştırıcılar, zaman alanı gecikme hatları, güç bölücüler, yansıtıcılar, optik kıvrımlar (bends), geçiş bölgeleri, mod dönüştürücüler ve ışık yönlendiriciler gibi kilit bileşenlerin ultrakısa darbelerin spektral ve zamansal bütünlüğünü koruyacak şekilde optimize edilmesi, yeni optimizasyon yöntemlerinin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu tez çalışmasında, terahertz zaman-alanı hüzme yönlendirmeli fotoiletken anten dizisi için fotonik mimari bileşenleri belirlenerek hibrit terahertz-fotonik mimarisi oluşturulmuş; bu bileşenlerin ultrahızlı darbeler odaklı tasarımı, farklı malzeme platformlarında ve terahertz fotoiletken antenleri ile hibrit olarak üretimi, ayrıca hem zaman alanı hem de frekans alanı karakterizasyonu konuları incelenmiştir. Tezin ilk bölümünde terahertz entegre fotonik sistemlere genel bir giriş yapıldıktan sonra ikinci kısımda yüksek dispersiyon profiline sahip fotonik dalga kılavuzlarında ultrahızlı darbe yayılımı ve zaman alanı dinamikleri ele alınmıştır. Bu kapsamda, ultra hızlı darbelerle gerçek zamanlı gecikme hatları ve hüzme yönlendirme uygulamalarının verimli bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için, gecikme hatlarının yapısal parametrelerinin yüksek tepe gücü, gelişmiş zamansal çözünürlük ve uzatılmış darbe depolama süresi gibi kritik performans metrikleri üzerindeki etkileri incelenmiş ve uygulamaya özel optimum tasarımlar elde edilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde, hüzme yönlendirme uygulamalarında kullanılacak dispersif fotonik dalga kılavuzlarının, çok kanallı fotonik mimarilerde daha ölçeklenebilir şekilde çalışmasını sağlamak amacıyla, kristal kafes yapıları ve grup indis profilleriyle uyumlu optik güç bölücüler, grup indis geçiş bölgeleri, optik kıvrımlar ve yansıtıcıların tasarımı ele alınmıştır. Bu bileşenlerin düşük kayıplı, geniş bantlı ve Bloch mod profillerini koruyacak şekilde optimize edilmesi için ileri tasarım yöntemleri kullanılarak en uygun topolojiler elde edilmiştir. Ayrıca, benzer ileri tasarım yaklaşımları, özellikle silisyum nitrür tabanlı gerçek zamanlı gecikme hatlarında karşılaşılan sorunların çözümüne yönelik olarak da gösterilmiştir. Tezin dördüncü bölümünde, silikon ve silikon nitrür tabanlı fotonik mimarilerin sırasıyla 100 ve 150 nm seviyesinde hassasiyetle üretim adımları detaylandırılmış ve bu yapıların terahertz fotoiletken antenlerle hibrit entegrasyonu ele alınmıştır. Ardından, frekans ve zaman alanı ölçüm süreçleri kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. İlk olarak, önceki bölümlerde ifade edilen fotonik bileşenlerin frekans alanı karakterizasyonu nasıl gerçekleştirildiği ve ölçüm verilerinin analizine yönelik metodolojiler açıklanmıştır. Daha sonra, zaman alanı ölçümleri, geleneksel sürekli dalga (CW) fotonik ölçümlerinden elde edilen verilerle Sonlu Darbe Tepkisi (FIR) modeli kullanılarak, tasarlanan yapıların ultrahızlı darbeler altındaki performansının deneysel olarak nasıl doğrulandığı ifade edilmiştir. Önerilen yöntemler ve tasarımlar, yalnızca terahertz dalga formu üretimi ile sınırlı kalmayıp, fotonik nöromorfik hesaplama, fotonik sinir ağları, fotonik LiDAR ve kuantum fotonik gibi birçok ileri teknoloji alanında da önemli bir potansiyel sunmaktadır.
Yonga üstü uygulamalar için tümleşik fotonik ızgara bağdaştırıcıların tasarımı ve eniyilenmesi
Tümleşik fotonik, optik bileşenlerin tek bir çip üzerinde bütünleştirilmesine olanak tanıyan devrim niteliğinde bir teknoloji olarak öne çıkmaktadır. Bu ilerleme, telekomünikasyon, biyomedikal algılama, kuantum bilişim ve hassas ölçüm sistemleri gibi birçok alanda önemli gelişmelere katkı sağlamıştır. Geleneksel elektronik devrelerden farklı olarak, tümleşik fotonik ışığı bilgi taşıma ve işleme amacıyla kullanarak geniş bant genişliği, ultra yüksek veri aktarım hızı ve düşük güç tüketimi gibi avantajlar sunmaktadır. Ancak, tümleşik fotonik sistemlerde karşılaşılan en büyük zorluklardan biri, optik fiberler ile çip üzerindeki dalga kılavuzları arasında ışığın verimli bir şekilde bağdaştırılmasıdır. Optik iletişim ve algılama uygulamalarında kullanılan standart optik fiberlerin çekirdek çapı yaklaşık 10 μm iken, çip üzerindeki fotonik dalga kılavuzları genellikle 1 μm'den daha küçük boyutlara sahiptir. İki arayüz arasındaki bu önemli boyut farkı, bağdaştırma kayıplarına ve mod uyumsuzluklarına neden olarak tümleşik fotonik cihazların verimliliğini doğrudan etkilemektedir. Bu sorunu çözmek amacıyla çeşitli bağdaştırıcı teknikleri geliştirilmiş olup, en yaygın kullanılan yöntemler ızgara bağdaştırıcılar (grating coupler) ve kenar bağdaştırıcılardır (edge coupler). Izgara bağdaştırıcılar, gelen ışığı kırınım temelli bir yapı aracılığıyla dalga kılavuzuna yönlendirerek dikey bağdaştırma mekanizması sağlar. Bu yöntem, hizalama toleranslarının daha esnek olması, yonga (wafer) seviyesinde test edilebilmesi ve kompakt bir tasarıma sahip olması gibi avantajlar sunarak yüksek yoğunluklu tümleşik fotonik sistemler için cazip bir seçenek haline gelmektedir. Kenar bağdaştırıcıların bağdaştırma verimlilikleri daha yüksek olmasına rağmen, yüksek hassasiyet gerektiren üretim süreçleri ve yonga üstüne ışığı hizalamadaki hassasiyetin önemi gibi zorluklar nedeniyle uygulamada daha karmaşık hale gelmektedir. Tümleşik fotonik platformlarında en yaygın kullanılan malzemeler silisyum (Si) ve silisyum nitrür (SiN)'dür. Yüksek kırılma indisi kontrastına sahip silisyum fotoniği, güçlü optik alan hapsi sağlarken, CMOS (Bütünleyici Metal Oksit Yarı İletken) üretim süreçleri ile tam uyumluluğu sayesinde büyük ölçekli entegrasyon için uygun bir platform sunar. SiN ise düşük yayılım kayıpları ve geniş spektral çalışma aralığı sayesinde özellikle doğrusal olmayan optik uygulamalar ve kuantum bilişim için avantaj sağlamaktadır. Literatürdeki çalışmalar çoğunlukla tek bir malzemeye odaklanırken, bu tezde hem Si hem de SiN kullanılarak 1550 nm dalga boyu için optimize edilmiş ızgara bağdaştırıcı tasarımları önerilmektedir. Bu çalışma, ızgara periyodu, aşındırma derinliği ve bağdaştırma açısı gibi yapısal parametreleri optimize ederek bağdaştırma verimliliğini artırmayı ve kompakt bir tasarım sağlamayı hedeflemektedir. Önerilen tasarımlar, fiberden çip üzerine ışık bağdaştırma sürecinin performansını iyileştirerek tümleşik fotonik teknolojilerinin daha geniş bir uygulama alanına yayılmasına katkıda bulunacaktır.
GNSS için almaç bağımsız bütünlük izleme tabanlı en küçük kareler , genişletilmiş kalman filtresi ve kokusuz kalman filtresi yaklaşımlarının kıyaslanması
Küresel Seyrüsefer Uydu Sistemi (İng. Global Navigation Satellite System - GNSS) konumlandırma doğruluğu ve bu sisteme olan güven başta hayat-kritik uygulamalar olmak üzere havacılık ve savunma endüstrisi gibi sektörlerde büyük bir öneme sahiptir. Konum doğruluğunu artırmak ve sisteme olan güveni iyileştirmek için kullanılan farklı yöntemlerden birisi de Almaç Bağımsız Bütünlük İzleme (İng. Receiver Autonomous Integrity Monitoring - RAIM) yöntemidir. Bu yöntem ile hata tespiti ve bütünlüğün sağlanması dışarıdan herhangi bir kaynağa bağlı kalmadan gerçekleştirilebilmektedir. Bu çalışma kapsamında En Küçük Kareler (İng. Least Square - LS), Genişletilmiş Kalman Filtresi (İng. Extended Kalman Filter - EKF) ve Kokusuz Kalman Filtresi (Unscented Kalman Filter - UKF) yöntemlerine dayanan 3 farklı RAIM algoritması durağan ve hareketli senaryolar kapsamında farklı hata modellerine maruz bırakılarak kıyaslanmış ve performans analizleri yapılmıştır. Gerçek veriler ve simülatör tabanlı veriler kullanılarak bu kıyaslamanın yapılması çalışmanın GNSS ve bütünlük izleme literatürüne olan kayda değer katkısıdır. Çalışma sonucunda LS RAIM yönteminin hem hata tespit dışlama hem de korunma seviyeleri hesaplarındaki başarımı diğer yöntemlere göre öne çıkmaktadır.
İnsansız hava araçlarının kablosuz şarjı için katlanabilir bobin tasarımı
Bu tez çalışmasında, insansız hava araçları (İHA) kablosuz şarjı için iki farklı bobin tasarımı yapılmıştır. İHA'lar uzun süreli çalışması gereken uygulamalarda, batarya kapasitesinin düşük olması nedeniyle bataryalarının bir insan tarafından sürekli olarak değiştirilmesi gerekmektedir. Kablosuz güç aktarımı (KGA) ile bu sorun ortadan kalkmaktadır. Kablosuz şarj kullanılarak güvenilir, etkili ve otonom bir çözüm sunulabilmektedir. İHA'ların yakın mesafeden kablosuz şarjı için en uygun teknik endüktif güç aktarım (EGA) tekniğidir. Bu tezde, İHA'ların kablosuz olarak şarj edilmesi için sabit düzlemsel ve katlanabilir DDD bobin tasarımları olarak iki farklı bobin tasarımı yapılmıştır. DDD bobin tasarımında EGA, İHA bacakları ve şarj istasyonu üzerine yerleştirilen alıcı ve verici bobinler ile sağlanmaktadır. Alıcı bobinler, İHA üzerinde dengesizlik ve ağırlık yaratmamak için İHA'nın her iki ayağına hafif ve dengeli bir şekilde yerleştirilmektedir. Tasarım iki adet dikey alıcı bobinden ve yere yerleştirilen 3 adet yatay verici bobinden oluşmaktadır. Katlanabilir bobin tasarımında farklı olarak iki hareketli kenar sargısı ve sabit bir orta sargısı olan üç dikdörtgen düzlemsel spiral bobin yer almaktadır. Vericinin katlanır sargıları, iniş sırasında İHA'nın hizalanmama toleransı en düşük olan eksenini de hizalamayı sağlamaktadır ve böylelikle manyetik kuplajı arttırmaktadır. İHA'nın katlanabilir kablosuz şarj sistemi, 138,1 kHz frekansında 100 W çıkış gücü için tasarlanmıştır. Katlanabilir bobin tasarımının deneysel ölçümlerinde, hizalanmış durumda %97,66 verimliliğe kadar ulaşılmıştır. İki tasarımında ayrı ayrı düşey eksendeki yanlış hizalama toleransları incelenmiştir. Katlanır tasarım ile 10 cm'ye kadar dikey yanlış hizalanması için %85,48'in üzerinde verimlilik elde edilmiştir. Ayrıca tasarımların manyetik akı yoğunluğu dağılımı incelenerek manyetik saçılım analiz edilmiştir.
Sıvıların tespiti için mikrodalga sensör tasarımı
Sıvılar, insan yaşamını doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen önemli maddelerdir ve çeşitli sektörlerde farklı amaçlarla kullanılmaktadır. Gıda sektöründe sıvıların insan sağlığı üzerindeki kritik etkileri bulunurken, makine endüstrisinde sürtünmeyi azaltan yağlar, makine parçalarının korunmasına ve verimliliğin artmasına olanak tanımaktadır. Özellikle otomotiv alanında, motor yağları motorun etkin çalışması için hayati önem taşımaktadır. Motor yağlarının, motor içindeki aksanların sürtünmeyi azaltan kimyasal özelliği, motor kullanıldıkça azalmaktadır. Bu nedenle motor yağları belirli zamanlarda değiştirilmesi gerekmektedir. Bu tez kapsamında gerçekleştirilen çalışmaların ilkinde motor yağ ömrü ve seviyesini belirlemek için anten tabanlı bir sensör tasarımı önerilmektedir. Bu çalışmada 2.40 GHz 'de çalışan "Asimetrik Eş-Düzlemsel Şerit Beslemeli Mikroşerit Sensör Anten" tasarlanmıştır. Anten tabanlı sensör ile 0 km ve 10.000 km kullanılmış motor yağı örnekleri üzerinde ölçümler gerçekleştirilmiştir. Önerilen sensör anten motor yağ içerisine 60 mm daldırılarak yapılan ölçümlerde, temiz motor yağı ile 10.000 km kullanılmış motor yağı arasında 3.01 dB'lik bir fark gözlemlenmiştir. Ayrıca farklı uzunluk seviyelerinde yapılan ölçümlerde, sensörün rezonans frekansı 2.34-1.86 GHz arasında değişim göstermiştir. Böylece, önerilen sensör sayesinde hem motor yağı seviyesi hem de motor yağ ömrü tespitine yönelik ölçümler gerçekleştirilmiştir. Gıda alanında en çok kullanılan sıvılardan olan süt, insan sağlığı için önemli bir besin kaynağıdır; ancak süt ürünlerinde tağşiş ve sahtecilik, ciddi ekonomik kayıplara ve sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Bu nedenle, sütün saflığının ve içeriğini belirlemek amacıyla süt analiz çalışmaları yapılmaktadır. Süt yağ oranının belirlenmesi, süt ve süt ürünlerin besin değerinin belirlenmesine yardımcı olurken, tağşiş analizi ise sahte veya düşük kaliteli süt bileşenlerin tespitine olanak tanımaktadır. Bu tez kapsamında yapılan bir diğer çalışma ise "Süt Yağ Oranı Tespiti ve Tağşiş Analizi" başlıklı çalışmadır. Bu çalışma kapsamında 4.96 GHz' de çalışan TEE-LC (Tamamlayıcı Eliptik Elektrik-LC) Rezonatör Yapılı İletim Hattı Tabanlı Mikrodalga Sensör tasarımı önerilmektedir. Önerilen iletim hattı tabanlı sensör ile homojenize edilmiş ve homojenize edilmemiş 8 farklı yağ oranına sahip iv sütlerin ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Homojenize edilmiş sütler ile yapılan ölçümlerde sensörün rezonans frekansı, süt yağ oranı artışıyla 2.04 GHz' den 2.47 GHz'e değişmiştir. Homojenize edilmemiş sütler ile yapılan ölçümlerde ise sensörün rezonans frekansı süt yağ oranı artışıyla 2.045 GHz' den 2.345 GHz'e değişmiştir. Önerilen sensörün sıvı içerik analizin performansının belirlenmesi için yapılan hassasiyet analizinde, iletim hattı tabanlı sensörün homojenize sütlerin yağ oranlarını algılama hassasiyetinin ortalaması %1.065 iken homojenize olmayan sütleri algılama hassasiyetinin ortalaması %1.284 olarak hesaplanmıştır. Bu çalışma kapsamında iletim hattı tabanlı sensöre kıyasla hassasiyeti artırılmış hem süt yağ oranı tespiti hem de tağşiş analizi yapabilen 7.02 GHz' de çalışan "TEE-LC Rezonatör Yapılı Dal Hatlı Kuplör Tabanlı Mikrodalga Sensör" tasarımı önerilmiştir. Süt yağ oranı tespiti için homojenize edilmiş ve homojenize edilmemiş farklı yağ oranlarına sahip sütler hassasiyeti artırılmış sensör ile ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Homojenize edilmemiş sütler ile yapılan ölçümlerde sensörün rezonans frekansı, süt yağ oranı artışıyla 2.23 GHz' den 2.40 GHz'e değişmiştir. Homojenize edilmiş sütler ile yapılan ölçümlerde ise sensörün rezonans frekansı süt yağ oranı artışıyla 2.18 GHz' den 2.325 GHz'e değişmiştir Süt tağşiş analizi için ise homojenize edilmiş ve homojenize edilmemiş sütlerin içerisine %10 artışlarla su eklenerek önerilen sensör ile ölçümler gerçekleştirilmiştir. Manda sütü içerisine belirtilen oranlarda su eklenmesiyle sensörün çalışma frekansı, 2.40 GHz' den 2.105 GHz'e değişmektedir. Ayrıca manda ve keçi sütlerinin içerisindeki jersey sütünün tağşişini belirleyebilmek için önerilen sensör ile jersey sütü tağşişli manda ve keçi sütlerinin ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Bu ölçümlerde manda sütü içerisine %10 oranlarla eklenen jersey sütü sensörün çalışma frekansını 2.40 GHz' den 2.32 GHz'e değiştirmiştir. Önerilen sensörün sıvı içerik analizinin performansının belirlenmesi için yapılan hassasiyet analizinde, dal hatlı kuplör tabanlı sensörün homojenize sütlerin yağ oranlarını algılama hassasiyetinin ortalaması %1.35 iken homojenize olmayan sütleri algılama hassasiyetinin ortalaması %1.553 olarak hesaplanmıştır. Tez kapsamında, süt yağ oranı ve tağşiş analizi için saha çalışmalarında kullanılabilecek yeni bir ölçüm sistemi geliştirilmiştir. Bu sistem, TEE-LC Rezonatör Yapılı Mikrodalga sensör, gerilim kontrollü RF osilatör ve güç dedektöründen oluşmaktadır. Gerilim kontrollü RF osilatör, belirlenen bir frekansta sensöre sinyal gönderirken, güç dedektörü bu sinyali DC sinyaline dönüştürmektedir. Bu sayede, DC gerilim değerlerindeki değişimlerle süt yağ oranı ve tağşiş analizi yapılabilmektedir. Manda sütü üzerine eklenen su oranlarının ölçümlerinde, DC çıkış değerleri 1.55 volttan 1.18 volt seviyelerine düşmüştür. Önerilen sistem, literatürdeki benzer çalışmalara göre daha iyi bir performans sergilediği ve saha problemlerinde önemli bir çözüm sunabileceği düşünülmektedir.
Batman DEDAŞ binası için çatı tipi şebekeye bağlı fotovoltaik sistemin modellemesi ve simülasyonu
Klasik enerji kaynaklarının sınırlılığı ve çevresel etkilerinin artışı, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımını zorunlu hale getirmiştir. Bu bağlamda, güneş enerjisi sürdürülebilir ve çevre dostu bir alternatif olarak öne çıkmakta, fotovoltaik (PV) sistemler ise bu enerjinin etkin bir şekilde dönüştürülmesini sağlamaktadır. Bu tez çalışmasında, Batman Dicle Elektrik Dağıtım A.Ş. (DEDAŞ) binası için çatı tipi, şebekeye bağlı bir PV sistemin modellenmesi ve simülasyonu gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, güneş enerjisinden faydalanarak enerji maliyetlerini azaltmak ve çevresel sürdürülebilirliği desteklemektir. Modelleme sürecinde Pvsyst ve PV*SOL yazılımları kullanılmış, sistemin performansı farklı gölgeleme senaryoları altında simüle edilmiştir. Analiz sonuçları, gölgeleme faktörlerinin PV sistemlerin enerji üretim performansı üzerindeki kritik etkilerini ortaya koymuştur. Özellikle kış aylarında düşük güneş açıları nedeniyle enerji üretiminde belirgin kayıplar yaşandığı, Aralık ayında bu kayıpların %28'e kadar ulaştığı tespit edilmiştir. Yaz aylarında ise güneş ışınlarının daha dik açılarla gelmesi sayesinde gölgeleme etkisinin azaldığı ve Haziran ayında enerji kaybının %4 seviyesine düştüğü belirlenmiştir. Bu tez çalışmasında, modellemesi yapılan bina için gerçekleştirilen hesaplamalar sonucunda, PVsyst yazılımının daha etkin bir yöntem olduğu ortaya konmuştur. Batman gibi yüksek güneş enerjisi potansiyeline sahip bölgeler için geliştirilen bu tasarımın amortisman süresi 3,2 yıl olarak belirlenmiştir. Ayrıca, sistemin yıllık CO₂ emisyon azaltımı 51,720 kg olarak hesaplanmıştır. Tasarlanan PV sisteminin yerel enerji üretimini artırarak hem ekonomik hem de çevresel açıdan önemli katkılar sağlayabileceği görülmüştür. Elde edilen bulgular, güneş enerjisi projelerinin tasarım, uygulama ve optimizasyon süreçlerine yönelik yol gösterici nitelikte olup, yenilenebilir enerji kullanımının yaygınlaştırılmasına katkı sunmaktadır.
Yapay zeka yöntemleriyle süs bitkilerinde görülen yaprak hastalıklarının tespiti
Bu tez çalışmasında, gül yaprağı hastalıklarının görüntü işleme ve derin öğrenme yöntemleriyle sınıflandırılmasına yönelik özgün ve hafif bir evrişimsel sinir ağı (ESA) mimarisi geliştirilmiştir. Çalışmada, PlantVillage tabanlı RoseNet veri seti kullanılarak altı farklı gül hastalığı sınıfı üzerinde sınıflandırma gerçekleştirilmiş ve model girişinde RGB, HSV ve YCrCb renk uzaylarının füzyonundan oluşan 9-kanallı görüntüler kullanılmıştır. Önerilen mimaride, kanal dikkatini güçlendirmek amacıyla Sıkıştırma ve Uyarım (SU) ve Evrişimsel Blok Dikkat Modulü (EBDM) blokları ardışık olarak entegre edilmiştir. Eğitim sürecinde Z-puan normalizasyonu, etiket yumuşatma, sınıf ağırlık ve çeşitli erken durdurma mekanizmaları uygulanmıştır. Modelin doğruluk, Kesinlik, Duyarlılık ve F1-score gibi performans metrikleri %93'ün üzerinde başarı sağlamış; ayrıca düşük parametre sayısı ve kısa çıkarım süresi ile kaynak dostu bir yapı sunmuştur. Elde edilen sonuçlar, literatürdeki güncel yaklaşımlarla karşılaştırıldığında hem doğruluk hem de verimlilik açısından rekabetçi bir çözüm sunduğunu ortaya koymaktadır. Geliştirilen modelin, mobil tarım uygulamaları ve erken hastalık tespit sistemlerine entegre edilebilecek düzeyde pratik ve açıklanabilir olduğu değerlendirilmiştir.
Frekans dağıtıcı malzemeyle kaplanmış cisimlerin radar kesit alanının zamanda sonlu farklar yöntemi ile hesaplanması
Tez kapsamında, rastgele geometriye sahip üç boyutlu karmaşık hedeflerin Radar Kesit Alanını (RKA) Zamanda Sonlu Farklar yöntemiyle hesaplayan MATLAB tabanlı bir yazılım aracı geliştirilmiştir. Bu yazılım "Radar Cross Section Prediction Tool" ismi içerisinden harfler seçilerek "RaPTo" olarak adlandırılmıştır. Geliştirilen yazılım hem iletken hedefleri hem de üzerinde izotropik (yön bağımsız) ve frekans dağıtıcı malzeme ile kaplanmış hedefleri modelleyebilmektedir. Hem grafiksel sonuç hem de görsel simülasyonlar elde edilmesine olanak sağlayan RaPTo yazılımı ile, RKA analizi ve özellikle RKA azaltımı gibi uygulamalar için bir yazılım altyapısının literatüre kazandırılması hedeflenmiştir. RaPTo herhangi bir bilgisayar destekli grafik tasarım (CAD) programıyla üçgen yüzeyler kullanılarak modellenmiş .stl dosya uzantılı hedef ağ yapısını, ışın izleme algoritması kullanarak üç boyutlu kübik elemanlara dönüştürmektedir. Kübik elemanları kullanarak probleme ait monostatik ve bistatik RKA değerlerini hesaplama kabiliyetine sahiptir. Yazılım içerisinde frekans dağıtıcı malzeme özelliklerini temsil eden üç farklı model (Debye, Lorentz ve Drude modelleri) tanımlanabilmektedir. Ayrıca problemdeki hedefin malzeme özellikleri tümüyle iletken, tümüyle frekans dağıtıcı malzeme ya da iletken üzerine istenilen kalınlıkta frekans dağıtıcı malzeme ile kaplı şekilde tanımlanabilmektedir. Kullanıcı tarafından berlirlenen operasyon frekansı ve düzlem dalganın küresel koordinatları kullanılarak RKA hesaplanmaktadır. Yazılımın verdiği sonuçların gerçek RKA verilerine yakınlığının test edilmesi için, öncelikle kanonik bir cisim olan iletken küre kullanılmıştır. RaPTo ile elde edilen küreye ait bistatik RKA verileri, hem analitik sonuçlarla hem de ticari bir yazılım olan CST Studio'nun Zaman Alanı (Time Domain) çözücüsü kullanılarak elde edilen bistatik RKA sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Daha sonra frekans dağıtıcı malzeme ile kaplanmış küreye ait Lorentz, Debye ve Drude modellerinin RaPTo ile elde edilen bistatik RKA sonuçları CST ile karşılaştırılmıştır. Son olarak ise, RKA azaltılmasına yönelik çalışmalar yapılmıştır. Bu kapsamda hem küp, küre ve levha gibi kanonik geometriler hem de F-117 Nighthawk ve F-16 Fighting Falcon gibi karmaşık geometriler üzerinde kaplanmış frekans dağıtıcı malzemenin RKA azaltımı üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Kaplama kalınlığının ve malzemeye ait çarpışma frekansının RKA üzerindeki etkisi analiz edilmiş ve sonuçlar karşılaştırmalı olarak sunulmuştur.
Geniş bant aralıklı silisyum karbür tabanlı mosfet alt-modül tasarımı
Geniş bant aralığına sahip yarıiletkenlerden olan silisyum karbür (SiC) tabanlı anahtarların silisyum (Si) tabanlı anahtarlara göre yüksek sıcaklıklarda çalışabilme, yüksek termal iletkenlik, yüksek bozulma gerilimi gibi birçok avantajı bulunmaktadır. Bu üstün özellikleriyle daha verimli, hacim ve ağırlık açısından da daha küçük sistemler elde edilmektedir. Bu avantajları sayesinde elektrikli araçlar, şarj istasyonları, yenilenebilir enerji ve raylı araç uygulamaları gibi birçok alanda silisyum karbür bileşiğinin kullanımı artarak devam etmektedir. SiC tabanlı anahtarların yonga bağlama, tel bağlama gibi paketleme çalışmaları sonucu SiC MOSFET modül oluşturulmaktadır. Paketleme teknolojisi de anahtarın çalışma sıcaklığını, frekansını, güç kayıplarını ve elektromanyetik bağışıklılığını belirlediği için silisyum karbürden tam performans alınabilmesi için paketleme teknolojisinin geliştirilmesi önemlidir. Tez çalışması kapsamında modül paketleme yapısına uygun alt modül tasarımı ve simülasyon faaliyetleri tamamlanmıştır. Devamında da kullanıma hazır ticari SiC MOSFET ve SiC diyot yongaları temin edilip üretimi gerçekleştirilmiştir. Alt modül üretimi sırasında çift tarafı bakır kaplı Al2O3 seramik alt katmanın bakır yolları lazer kazıma cihazıyla oluşturulup yonga bağlama işlemleri yapılmıştır. Yonga ile dış arayüz arasındaki elektriksel bağlantılarında 1mil altın tel kullanılarak tel bağlama işlemi gerçekleştirilip izolasyon (kapsülleme) malzemesinin uygulanmasıyla alt modülün çalışma gerilimi yükseltilmiştir. Elde edilen alt modülün akım-gerilim karakteristiklerinin çıkarılmasının yanında kaçak akım testi, Rds(on) direncinin ölçülmesi gibi testlerle tasarım doğrulamaları gerçekleştirilmiştir. Ardından çift darbe test devresi ile üretilen alt modülün farklı kapı sürme dirençleriyle 600V ve 800V gerilimler altında testler yapılmıştır. Test verileri kullanılarak anahtarlama süreleri ve anahtarlama kayıpları hesaplanıp grafikler oluşturulmuştur. Testler sonucunda 20 Ω kapı sürme direncinde toplam iletime girme süresi (ton) 132ns, toplam iletimden çıkma süresi (toff) 90ns, 800V/20A altındaki iletime giriş kaybı (Eon) 636.3μJ ve iletimden çıkış kaybı (Eoff) 304.1μJ; 5 Ω kapı sürme direncinde toplam iletime girme süresi (ton) 54ns, toplam iletimden çıkma süresi (toff) 59ns, 800V/20A altındaki iletime giriş kaybı (Eon) 197.8μJ ve iletimden çıkış kaybı (Eoff) 190.8μJ olarak hesaplanmıştır. Alt modülden alınan ölçüm sonuçlarıyla aynı SiC MOSFET yongayı kullanan fakat ayrık paket yapısıyla üretilmiş C3M0075120J anahtarın veri sayfasındaki değerlerle karşılaştırılmıştır.
Hava platformundan RF kaynak konumlandırma
Elektromanyetik spektrum üzerinde hâkimiyet kurma, muhasım unsurların spektrum kullanımını kısıtlama ve dost unsurların spektrumu etkin şekilde kullanmasını sağlamayı amaçlayan elektronik harp konsepti zamanla daha çok önem kazanmaktadır. Elektronik harp konsepti içerisinde yer alan RF elektronik destek sistemleri; RF unsurların tespiti, parametrelerinin belirlenmesi, konumlandırılması vb. amaçlar için kullanılan kritik sistemler olarak görülmektedir. RF kaynakların konumlarının tespit edilmesi ile muhasım unsurların elektronik harp düzenleri belirlenebilmektedir ve gerek stratejik gerekse taktik sahada operasyonel üstünlük sağlanabilmektedir. Sağladığı üstünlüğün yanı sıra pasif bir sistem üzerinden konum tespitinin zorlukları bulunmaktadır. Temelde karşılaştırmalı veriler üzerinden konum belirleme işlemi yapılmaktadır. Karşılaştırılacak verilerin tek veya çok sayıda platformdan elde edilmesi konum belirleme yaklaşımını şekillendirmektedir. Hava platformları özelinde değerlendirildiğinde birden çok platformun eş zamanlı görev yapmasının maliyetli olduğu bilinmektedir ve konum belirleme çalışmalarında tek platform üzerinden konum tespitinin mümkün olduğu yaklaşımlar tercih edilebilmektedir. Tek platform üzerinden konum belirleme yaklaşımları arasında kerteriz hatlarının kullanımı sıklıkla görülmektedir. Son yıllarda, kerteriz hatlarını temel alan yaklaşımlar haricinde doğrudan konum belirleme yöntemleri de incelenmektedir. Tez çalışması kapsamında, doğrudan konum belirleme yapılabilmesine yönelik altyapısı bulunan Doppler frekansı değişim oranı ve faz farkı değişim oranı temelli konum belirleme yöntemleri incelenmiştir. Belirtilen her iki yöntem, elektronik destek sistemini barındıran platformun dinamikleri ve alınan sinyalin parametreleri üzerinden karşılaştırmalı olarak çalışmaktadır. Karşılaştırma işlemi, ölçümlenen parametrelerin zamansal değişimleri üzerinden yürütülmektedir. Elde edilen değişim bilgileri ve platforma ait değişkenler ortak noktada birleştirildiğinde RF yayın kaynağının yönü ve mesafesi tespit edilebilmektedir. Tespit edilen yön ve mesafe bilgilerinin kullanımı ile yayın kaynağının bölgesel konumu doğrudan elde edilebilmektedir.
Fundus görüntülerinin diyabetik retinopati değerlendirmesine yönelik olarak bölütlenmesi
En yaygın hastalıklardan biri olan diyabet çeşitli komplikasyonlara yol açmaktadır. Bunlardan biri olan diyabetik retinopati yetişkinlerde kalıcı körlüğün birinci sebebidir. Bu hastalığın düzenli taranması hem hastaların daha az görü kaybını sağlamaktadır hem de erken teşhis sayesinde sağlık sistemine olan maliyeti düşürmektedir. Verimli bir halk sağlığı tarama sistemi oluşturulabilmesi için doktorların üzerine düşen iş yükünün azaltılması gerekmektedir. Diyabetik retinopati kontrollerin otomatize edilmesi son yıllarda bu nedenle revaçta olan bir konudur. Diyabetik retinopatinin tespitini sağlayan bir sistemin örtülü ya da açık bir şekilde hastalığa dair bulguları öğrenmesi gerekmektedir. Bu tez kapsamında hastalığın sınıflandırılması için gereken lezyonların doğrudan segmentasyonu üzerine çalışılmıştır. Bunun için dört önemli lezyon türü olan mikroanevrizma, hemoraji, eksudat ve yumuşak eksudat için oluşturulmuş IDRiD veri kümesi kullanılmıştır. Bu çalışmada veri kümesinin sınırlı sayıda görüntüden ve lezyondan oluşmasının yol açtığı sorunların üzerine gidilmiştir. Bu amaçla veri kümesi odaklı aşağıdaki yöntemler geliştirilmiştir: -Retina lezyonlarının belirgin olmasını sağlayan ön işleme yöntemi -Sağlıklı görüntülere lezyon eklenmesiyle veri artırımı yöntemi -Üç aşamalı aktarmalı öğretim yöntemi Bu yöntemlerin de yardımıyla çeşitli parametreler ve diğer yöntemlerin kombinasyonları taranarak literatürdeki en yüksek ikinci performans değeri yakalanmıştır. Listelenen yöntemlerin pozitif etkileri test edilerek sunulmuştur. segmentasyon, diyabetik retinopati, veri artırma, derin öğrenme, yapay zeka, görüntü işleme, gürültü giderme
Uyarlamalı denetim yöntemlerinin sıvı yakıtlı roketlerde itki vektör denetim sistemlerine uygulanması
İtki Vektör Sistemleri, savaş uçakları, uzay araçları veya roket sistemlerinde motorlar tarafından üretilen itme kuvvetinin açısını veya açısal hızını kontrol etmek için kullanılır. Belirli denetim yöntemleriyle İtki Vektör Sistemlerine hareket yeteneği sağlama süreci İtki Vektör Denetimi olarak adlandırılır. Bu denetim sistemleri, çevresel koşullardan kaynaklanan bozucuların ve sistem parametrelerindeki değişikliklerin etkisi altında dahi etkili bir başarım sergilemelidir. Bu tez, Dolaylı ve Doğrudan Özayarlamalı Model Dayanaklı Denetim ve Oransal Tümlevsel Denetim yaklaşımlarının İtki Vektör Sistemlerinin denetiminde kullanılması ile elde edilen sonuçları içermektedir. Bu denetim yaklaşımları iki farklı yapıda kullanılmıştır. Bunlardan ilki, bir iç hız döngüsü ve bir dış pozisyon döngüsüne sahip olan ardışık denetim yapısı, diğeri ise tek döngülü pozisyon denetim yapısıdır. Her iki yaklaşım da hem benzetim hem de uygulama çalışmaları aracılığıyla detaylı bir biçimde incelenmiştir. Benzetimler esnasında sistem bir dizi bozucuya maruz bırakılarak yöntemlerin bozucu bastırma başarımları da karşılaştırılmıştır. Bu çalışmada elde edilen gerçek zamanlı uygulama sonuçları Dolaylı ve Doğrudan Özayarlamalı Model Dayanaklı Denetim ile Dolaylı Oransal Tümlevsel Denetim yöntemlerinin tatmin edici başarım gösterdiğini ortaya koymuştur. Doğrudan Özayarlamalı Oransal Tümlevsel Denetim yöntemi ise, benzetim çalışmalarında sergilediği yüksek denetim başarımına rağmen gerçek zamanlı olarak başarılı bir şekilde uygulanamamıştır. Tüm uygulama sonuçları dikkate alındığında Dolaylı Özayarlamalı Model Dayanaklı Denetim yaklaşımı hem ardışık hem de tek döngülü denetim yapısında en iyi sonucu vermiştir.
Alçak gerilim da sistem tasarımı ve 400 VDA düzenleyici gerçekleştirilmesi
Bu çalışmada, bir Alçak Gerilim Doğru Akım (DA) sistem tasarımı ve DA Düzenleyici gerçekleştirilmesi anlatılmaktadır. Ön çalışma olarak DA mikro şebeke başarımının incelenmesi adına benzetim çalışması yapılmış ve gerekli ölçümler alınarak analizler gerçekleştirilmiştir. Alçak Gerilim DA gerilim değeri 400 VDA olarak belirlenmiştir. Sistemde yer alan her fotovoltaik panel DA Düzenleyici ile 400 VDA çıkış geriliminde çalışabilmektedir. DA Düzenleyici, paralel yapıda iki çapraz çevirgeç kullanarak ortak bara değeri olan 400 VDA gerilim ve değişken akım üretmektedir. Sistem tasarımında, ortak baradan doğrudan güç çekilmesinin test edilebilmesi için örnek yükler eklenmiştir. Şebeke ve Alçak Gerilim DA sistemi arasındaki güç akışının sağlanması için DA-AA tam köprü evirgeç tasarlanmıştır. DA-AA evirgeç, çift yönlü, gerçek ve reaktif güç denetimini sağlayabilecek şekilde bağlaşımı kesme denetim yapısı kullanılarak tasarlanmıştır. Tasarlanan DA-DA çapraz çevirgeç 220 W ve 400 VDA değerlerine sahip olacak şekilde gerçeklenmiş ve test edilmiştir.
Soğurucu frekans seçici yüzey tasarımı
Tez çalışması kapsamında 11 GHz merkezli geniş iletim bantlı, düşük frekans bölgesinde geniş soğurma bandına sahip soğurucu frekans seçici yüzey tasarımı gerçekleştirilmiştir. Tasarlanan soğurucu frekans seçici yüzey çift polarizasyonda çalışma özelliğine sahiptir. Soğurucu frekans seçici yüzeyin birim eleman rezonatörleri, geniş iletim bandı ve çift polarizasyonda çalışma özellikleri düşünülerek, alternatif yapıların analizleri sonucunda kararlaştırılmıştır. Soğurucu yüzey rezonatörü için özgün sekizgen mikroşerit rezonatör yapısı önerilmiştir; bant geçiren yüzey için üç katlı sekizgen yama-yarık-yama rezonatör yapısı önerilmiştir. Literatürdeki soğurucu frekans seçici yüzey tasarım çalışmalarında birim eleman rezonatörlerin sentezi ardışık tahmin, analiz ve güncelleme işlemleri sonucunda gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmada, literatürdeki sentez sürecine alternatif olarak, soğurucu yüzey rezonatörü sentezi genetik algoritma ile gerçekleştirilmektedir. Tasarlanan genetik algoritma, sentezlenen rezonatörün hedeflenen frekans tepkisi performansını sağladığını ve üretimi gerçeklenebilir geometri oluşturulduğunu kontrol etmektedir. Alternatif genetik algoritma metotları ve farklı frekans tepkisi performans hedefleri denenerek algoritmanın sentez performansı ve önerilen rezonatörün farklı frekans tepkisi hedeflerini sağlama kabiliyeti test edilmiştir. Genetik algoritma sentezi ile tasarlanan soğurucu frekans seçici yüzeyin frekans tepkisi elektromanyetik analizi, dikey ve yatay polarizasyonda çalışma durumları ile yüzeye dik ve açılı geliş durumları için gerçekleştirilmiştir. Dik geliş açısı için soğurucu yüzey ve bant geçiren yüzeylerde oluşan yüzey akımı ve elektrik alan dağılımı elektromanyetik analiz ile incelenmiştir. Tasarlanan soğurucu frekans seçici yüzeyin elektromanyetik analiz frekans tepkisinin 1-dB iletim bandı 9.63 GHz ve 13.10 GHz aralığındadır; 1-dB bant genişliği 3.47 GHz'dir, bant genişliğinin merkez frekansa oranı %32'dir. 3-dB iletim bandı 9.02 GHz ve 13.45 GHz aralığındadır; 3-dB bant genişliği 4.43 GHz'dir, bant genişliğinin merkez frekansa oranı %40'tır. Analiz sonucu bant içindeki en düşük iletim kaybı değeri 0.66 dB'dir. Tasarlanan soğurucu frekans seçici yüzeyin üretimi 1x2 birimlik yüzeyler ile gerçekleştirilmiştir. Üretilen soğurucu frekans seçici yüzeyin frekans tepkisi ölçümü WR-90 dalga kılavuzu içerisinde, X-bant spektrumunda gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen ölçüm sonucunda 1-dB iletim bandı 9.38 GHz ve 12.55 GHz aralığındadır; 1-dB bant genişliği 3.17 GHz'dir, bant genişliğinin merkez frekansa oranı %29'dur. 3-dB iletim bandı 9.14 GHz ve 12.88 GHz aralığındadır; 3-dB bant genişliği 3.74 GHz'dir, bant genişliğinin merkez frekansa oranı %34'tür. Ölçüm sonucu bant içindeki en düşük iletim kaybı değeri 0.65 dB'dir.
Açık-kapalı forma sahip tem hücre tasarımı ve düzlem malzemelerin ekranlama etkinliklerinin ölçümü
Hızla gelişmekte olan teknoloji ile birlikte askeri ve sivil uygulamalarda kullanılan elektronik cihazların gereken performansta ve aynı zamanda dışarıdan gelen elektromanyetik girişimlere olabildiğince az maruz kalarak çalışma gereksinimi, elektromanyetik uyumluluk açısından önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Elektromanyetik uyumluluğun elektronik dünyasında bu kadar önemli olması, beraberinde elektromanyetik girişimlere karşı da yeterli ve gerekli önemleri alma konusunu gündeme getirmiştir. Ekranlama; elektromanyetik girişimleri engellemek için kullanılan bir yöntemdir. Ekranlama etkinliği ölçümlerinde ekran malzemesinin büyüklüğü ve şekli ile birlikte zaman ve malzeme maliyeti, çalışma frekans bandı, kullanım kolaylığı gibi parametrelerin dikkate alınması gerekir. Bu çalışma kapsamında ilk olarak iletim yoluyla ekranlama etkinliği yöntemini benimseyen tek bir TEM hücresinin eş iki parça halinde kullanılması ile ortaya çıkan ayrık TEM (TEM-t) hücrelerinin alt ve üst toprak plakalarının açısal değişimlerinin ölçüm hassasiyetine olan etkisi incelenmiş; devamında ise TEM hücresinin bir iletim hattının canlı ucunu temsil eden merkez plakasının (septum) boyutsal farklıklarının ölçüm doğruluğuna olan etkisi üzerinde durulmuştur. Tüm bu denemelerde CST Microwave Studio programı kullanılmış, farklı boyutsal özelliklere sahip bu yapıların aynı koşullar altında ekranlama etkinlikleri incelenmiştir. Bir sonraki aşamada ise yapılan simülasyon sonucu elde edilen optimum boyutsal özellikli yapının üç boyutlu yazıcı kullanılarak üretimi sağlanmıştır. Üç boyutlu baskı için PLA malzemesi kullanılarak plastik türevi TEM hücre örnekleri oluşturulmuş, elde edilen örnekler farklı iletken yapılar kullanılarak kaplanmıştır. Kaplanan nihai ürünün yansıma ve iletim karakteristiği Vektör Ağ Analizörü vasıtasıyla ölçülmüş, teorik ve pratik sonuçlar birbiri ile kıyaslanmıştır. Bir sonraki aşamada TEM hücresi düzlemsel olarak ikiye ayrılarak (TEM-t) ara bölgeye yerleştirilen düzlemsel malzemelerin iletim hattına olan etkisi incelenmiştir. Üç farklı yöntem için simülasyon çalışılıp; ilkinde septum hariç tutularak hücrenin yarısına kadar yükleme yapılmış, ikincide septum hariç tutularak tam yükleme yapılmış, sonuncusunda ise septumu da katarak yükleme yapılarak sonuçlar incelenmiştir. En uygun yöntem belirlenerek elde edilen düşük maliyetli ve yüksek performanslı TEM-t hücresinin malzeme yüklü iken gösterdiği performans, yani S-parametrelerindeki değişim incelenmiştir. Bu yöntem sayesinde S-parametrelerinde gözlemlenen değişim referans alınarak ekran malzemesi olarak kullanılacak düzlemsel yapıların seçimi kolaylıkla yapılabilmektedir.
Küresel konumlandırma sistemi (KKS) aldatma yöntemlerinin ve karşı tedbirlerin karşılaştırılması
Küresel Konumlandırma Sistemi (Global Positioning System, GPS), dünya genelinde kritik öneme sahip bir teknoloji olup, konum belirleme, navigasyon ve zamanlama gibi çeşitli uygulamalarda kullanılmaktadır. Ancak, GPS sinyallerinin düşük güçlü yapısı nedeniyle, bu sinyallerin karıştırılması veya aldatılması mümkündür. Bu tezde, GPS aldatma saldırıları ve bu saldırılara karşı geliştirilen karşı tedbir yöntemleri detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmada, yeniden oynatma ve sahtecilik gibi aldatma stratejileri ile bu stratejilere karşı geliştirilen çeşitli karşı tedbir teknikleri deneysel olarak test edilmiştir. Yazılım Tabanlı Radyo (Software Defined Radio, SDR) kullanılarak gerçekleştirilen deneyler sonucunda, çeşitli GPS alıcılarının aldatılabilirliği gösterilmiş ve etkin karşı tedbir stratejileri belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, GPS aldatma saldırılarına karşı hangi tekniklerin en etkili olduğunu ortaya koymakta ve gelecekteki çalışmalar için önemli bilgiler sunmaktadır.
HF bant sayısal spektrum monitörü cihazının tasarımı ve gerçekleştirilmesi
Elektronik harp sistemleri askeri ve istihbarat operasyonlarında kullanılan önemli bir elektronik savaş aracıdır. Bu sistemler, düşmanın iletişim ağlarına ve radar sistemlerine müdahale etmek, sinyal istihbaratı toplamak, tehditleri tespit etmek ve karşı önlemler almak için kullanılır. Farklı frekans bantlarında çalışan birçok almaç vardır. Bunlardan biri olan Yüksek frekans (HF) almaçları radyo frekanslarında (3 MHz ile 30 MHz arasında) çalışan cihazlardır. Bu alıcılar genellikle sinyal istihbaratı ve sahadaki tehditleri tespit etmek için kullanılır. Yapmış olduğumuz bu tez çalışması ile mevcut teknoloji ve algoritmaları göz önünde bulundurarak, HF bandında güvenilir ve etkili çalışma sağlayan bir sayısal spektrum monitör sisteminin donanım ve algoritma geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu tez; teorik inceleme, simülasyonlar, prototip tasarım ve test aşamalarını içeren kapsamlı bir metodoloji sunar. Tez, elektronik harp sistemlerinin önemini vurgulayarak, HF bandında iletişim ve saha operasyonlarında kullanılan almaçların tasarımı ve uygulanmasını ele alır. Sonuçlar, tasarlanan sayısal monitörün HF bandında başarılı bir şekilde çalıştığını ve elektronik harp operasyonlarında önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir.
FPGA'de RİSC-V mimarisi üzerinde hızlandırıcı kullanarak yapay sinir ağı uygulaması gerçeklenmesi
Nowadays, smart devices and Internet of Things (IoT) devices have become an indispensable part of our lives. Especially, IoT devices have taken an important place in every part of our lives with the changing life conditions and the development of technology. While it is estimated that there are approximately 800 million IoT devices and 8 billion other electronic devices in the world in 2010 [1]. This number is around 16 billion for IoT devices and around 10 billion for other devices in 2022[1]. With this increase, the number of IoT devices re predicted to overrun 30 billion in 2030 [2]. On the other hand, due to the Covid-19 pandemic in 2020 a production crisis occurs in the chip industry. Chip prices have increased of Intel, Advanced Micro Devices, Inc. (AMD) and Advanced RISC Machine Inc. (ARM) chips, which are currently being sold at high prices compared to 2019, have increased even more [3]. In this context, work on the RISC-V architecture, which is intended to be developed as a competitor to Intel, AMD and ARM architectures, has accelerated. With the increase in studies on RISC-V, the RISCV-V architecture is seen as a competitor to the ARM architecture [4]. In this thesis, the Instruction Set Architecture (ISA) called RISC-V, which was developed as open source, was examined. For the RISC-V architecture to compete with current architectures, it has been thought that it should be able to run complex operations with similar performance to its competitors. In addition, a neural network application was developed using RISC-V architecture and it was discussed that RISC-V architecture could be a good alternative in terms of performance for neural network and image processing applications. For this reason, the performance and operability of the system has been compared to other processor architectures by trying different RISC-V cores and processors running on simulation environment. In the last part of this study, a neural network supported object recognition based image processing application is developed and has been tested on the Xilinx Zynq UltraScale+ MPSoC ZCU102 development board by using the RISC-V architecture as a hardware accelerator driver. In this structure, peripheral units in Xilinx Zynq architecture were used and a new accelerator method was proposed using RISC-V architecture. The performance results with other known neural network supported object recognition-based image processing algorithms are examined. As a conclusion, within the scope of this thesis, the RISC-V architecture is shown to be capable of executing neural network applications, image processing applications and providing usability in performance critical IoT devices.
Aktif frekans seçici yüzey tasarımı
Bu çalışmada üç farklı aktif frekans seçici yüzey tasarımı sunulmuştur. İlk tasarım 1.6 mm kalınlığında FR-4 dielektrik malzeme üzerinde tek katmanlı yapıya sahiptir. Birim hücre dairesel yapı, yama ve PIN diyotlardan oluşur ve 2.1 – 2.2 GHz bandında iletim ve yansıtma modları arasında geçiş yapabilme yeteneğine sahiptir. İkinci tasarım 1.6 mm kalınlığında FR-4 malzeme üzerinde çift katmanlı yapıya sahiptir. Birim hücre dairesel yapı ve PIN diyotlardan oluşur ve 2.3 – 2.9 GHz ve 5.4 – 6.2 GHz bantlarında birbirinden bağımsız olarak çalışabilme ve bu bantlarda iletim ve yansıtma modları arasında geçiş yapabilme yeteneğine sahiptir. Her iki tasarımda farklı polarizasyona ve belirli bir geliş açısına kadar kararlılık göstermiştir. Tasarım sürecinde eşdeğer devre modeli yönteminden faydalanılmıştır. İlk tasarım üretilmiş ve dalga kılavuzu yardımıyla ölçülmüştür. Üçüncü tasarımda, farklı PIN diyot konfigürasyonlarının frekans seçici yüzeyin yansıttığı veya ilettiği ışımaya olan etkisi incelenmiştir.
Uydu yörünge kontrol manevralarının çözümlenmesi ve benzetimi
Uzay araçlarında randevu ve kenetlenme görevleri, takipçi uzay aracının hedefin yakınına yanaşıp sonunda kontrollü bir şekilde temas edebilmelerini içeren bir dizi manevradan oluşur. Hızlanan uzay yarışıyla birlikte yörünge yüksekliği, eğikliği değişim manevraları, yakın mesafe güdüm yöntemleri ve kenetlenme aşamasındaki yönelim kontrol isteklerini sağlayabilecek teknolojiler geliştirmek ülkeler için kritik önem arz etmektedir. Literatürde uzay araçları kenetlenebilecek mesafedeyken, kenetlenme aşaması için geliştirilen ve uygulanan oldukça fazla kontrol metodu vardır. Fakat asıl problem iki uzay aracının randevusu yani kenetlenme yapılacak mesafelere nasıl gidilebileceğidir. Bu tezde parametreleri verilmiş iki farklı yörüngedeki uzay aracının buluşturulması için gerekebilecek manevraların ve bu manevralar için kullanılabilecek algoritmalar sistematik olarak çalışılmıştır. Bu algoritmaların doğruluğu benzetim çalışmalarıyla gösterilmiştir. Bu senaryolarda, her biri farklı bir formülasyon ve geliştirme gerektiren yörüngesel manevraların amaca uygunluğu, önce ayrı ayrı benzetim çalışmalarında gösterilmiş, ardından anlatılan yörüngesel manevralar birleştirilerek yörüngede olan iki uzay aracı üzerinden randevu benzetim çalışması gerçekleştirilmiştir.
Hiperspektral görüntüler için spektral-uzamsal en yakın altuzay sınıflandırıcıları
Bu tez kapsamında hiperspektral görüntü sınıflandırma için spektral ve uzamsal bilgiden etkili bir şekilde yararlanan en yakın altuzay sınıflandırıcıları önerilmiştir. Önerilen yöntemlerde En Yakın Altuzay Sınıflandırıcısı (Nearest Subspace Classifier, NSC) yönteminin geometrik yorumundan ilham alınmıştır. NSC, aynı sınıftan örneklerin yaklaşık olarak aynı altuzayda olması gerektiği varsayımıyla çalışan basit bir sınıflandırıcıdır. Bu varsayıma dayanarak, NSC yöntemi, test örneği ile sınıf içi eğitim örneklerinin kapsadığı altuzay arasındaki yakınlığı analiz eder ve test örneğinin etiketini en yakın altuzayın ait olduğu sınıfa atar. Fakat, NSC sadece spektral bilgiyi dikkate alır ve sınıflandırma sırasında uzamsal bilgiden yararlanmaz. Tez kapsamında NSC yönteminin dayandığı varsayım genişletilmiş ve uzamsal olarak bitişik piksellerin de büyük olasılıkla aynı sınıfa ait olduğu varsayımı eklenmiştir. Bu iki varsayım birleştirilerek, uzamsal olarak bitişik piksellerin de yaklaşık olarak aynı altuzayda bulunması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu varsayımlara dayanarak sınıflandırma sırasında uzamsal bilgiden yararlanmak için kullanılan pikseller kümesinin kapsadığı altuzay ile sınıf içi eğitim örneklerinin kapsadığı altuzay arasındaki yakınlığı analiz ederek sınıflandırma işlemi yapan Spektral-Uzamsal En Yakın Altuzay Sınıflandırıcısı yaklaşımı önerilmiştir. Altuzaylar arasındaki yakınlığı ölçmek için tez kapsamında Kanonik Korelasyon Analizi yönteminden yararlanılmıştır. Bu tez kapsamında, Spektral-Uzamsal En Yakın Altuzay Sınıflandırıcısı yaklaşımını kullanan dört farklı yöntem geliştirilmiştir. Bu yöntemler uzamsal bilgiyi kullanma şekillerine göre birbirlerinden ayrılmaktadır. Geliştirilen yöntemlerden ilki, test pikseli komşuluğunda yer alan uzamsal bir pencereden yararlanırken, diğer üç yöntem süperpiksellerden yararlanmaktadır. Geliştirilen yöntemler literatürde yaygın olarak kullanılan veri kümelerinin yanı sıra müsilaj veri kümeleri üzerinde de test edilmiştir. Önerilen sınıflandırma yaklaşımının avantajları; (i) anlamlı ve anlaşılması kolay bir geometrik yorumunun olması, (ii) uzun eğitim sürelerine ihtiyaç duymaması, (iii) kapalı-form bir çözümünün olması, (iv) test etmesinin basit olması ve zahmetli parametre ayarlama süreçleri gerektirmemesi, (v) az sayıda etiketli veri olduğu durumlarda iyi sonuçlar vermesi, (vi) gürültülü ve aykırı piksellere karşı dayanıklı olmasıdır.
Bir güneş enerjisi sisteminin dağıtım sistemi güvenilirliğine etkilerinin incelenmesi
Günümüzde artan nüfus doğrultusunda talep edilen enerjinin de artmasıyla, alternatif enerji kaynaklarına yönelim artmıştır. Yönelim sonucunda yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı yükselişe geçerken özellikle güneş enerjisinin yaygın kullanımı artmaktadır. Temiz ve ekonomik bir alternatif olarak görülen güneş enerjisinin kullanımı mevcut enerji sektöründe önemli bir yer edinmiştir. Dağıtım şebekeleri enerji talep eden tüketici ile elektrik iletim sistemi arasında bulunmaktadır. Tüketici, ekonomik ve kaliteli elektrik istemektedir. Sistemde meydana gelebilecek herhangi bir arıza durumunda, arızadan sadece dağıtım şebekesinin bulunduğu bölge etkilenecektir ve bu durum istenmemektedir. Dağıtım sistemlerinin çalıştığı süre boyunca istenen görevleri yerine getirebilmesi durumuna güvenilirlik denmektedir. Dağıtım şebekelerine bağlanan her bir eleman, herhangi bir sorun meydana gelmemesi için analiz edilmelidir. Bu amaç doğrultusunda yapılan bu tez çalışmasında, dağıtım sistemine entegre edilmiş bir güneş enerjisi santralinin güvenilirlik analizi yapılmıştır. Yapılan analizin sonuçları, çalışmanın sonunda paylaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Dağıtık üretim sistemleri, Dağıtım sistemi güvenilirlik analizi, Güneş enerji sistemleri
Bir güneş enerji sistemine sahip batarya değişim istasyonu için optimum enerji yönetimi
Dünyada etkisini gösteren küresel ısınma, fosil yakıt kullanımı ve karbon salınımı artmasından dolayı çevre kirliliği oluşmaktadır. Ülkelerin enerji ihtiyacını fosil kaynaklardan karşılamalarından dolayı karbon salınımı artış göstermiş ve tüm insanların sağlığını olumsuz yönde etkileyen hava kirliliği oluşmuştur. Tüm olumsuz etkileri azaltmak için ülkeler konvansiyonel olarak yenilenebilir enerji kaynakları kullanımında fikir birliği oluşturmuştur. Yenilenebilir enerji kaynakları; temiz kaynaklardır, tükenmez kaynaklardan oluşur, yani var olan kaynakların tekrar kullanılmasıyla üretilebilen kaynaklardır ve ayrıca sürdürülebilir enerji kaynaklarıdır. Üretimleri esnasında karbon salınımı petrol, kömür, doğalgaz gibi fosil yakıtlarla kıyaslandığında oldukça düşük olduğu için çevreye oluşturduğu olumsuz katkı da düşüktür. Fosil enerji kaynaklarının gün geçtikçe tükenmesiyle, yenilenebilir enerji kaynaklarının önemi daha çok artmaktadır. Karbon salınımını en çok gerçekleştirenler benzinli/dizel yakıt kullanan araçlardır. Dünya nüfusunun artışı ve refah seviyesinin yükselmesiyle birlikte insanlar toplu taşımalı araçlar ile birlikte özel araçlarıyla da seyahat etmeye başladılar. Bunun neticesinde trafiğe katılan araç sayısı da gün geçtikçe artmaktadır. Artan araç sayısı ile karbondioksit yayılımı doğru orantılıdır. Bu noktada elektrikli araç kullanımı oldukça önemlidir. Elektrikli araçlar (EA), neredeyse ihmal edilebilecek seviyede karbon salınımı yaptığı için ekolojik olarak çevre dostudur. Ayrıca yenilenebilir enerji kaynakları ile şarj edilebilir oldukları için fosil yakıt kullanan araçlara göre daha ucuz maliyetlidir ve erişimi de kolaydır. Avrupa ülkeleri elektrikli araç kullanımını yaygınlaştırmak için birçok çalışma yapmaktadır. 2030 yılından sonra elektrikli araç haricinde herhangi bir araç kullanılmamasına karşı alınacak yasaklar bu çalışmalar kapsamındadır. Bu nedenle servis sektöründeki elektrikli araçların şarj yükünü karşılamak önem arz etmektedir. Bu şarj yükü ihtiyacı batarya değişim istasyonlarından karşılanacaktır. Batarya değişim istasyonları (BDİ) özellikle servis sektöründeki elektrikli araçlar için oldukça önemlidir. Trafiğin yoğun olduğu zamanlarda elektrikli araç sürücüleri araçlarını şarj edemeyeceklerdir. Çünkü bir elektrikli araç şarj süresi şarj istasyonunun gücüne bağlı olarak 2 saate yakın sürmektedir. Bu durum özellikle servis sektöründeki elektrikli araç sürücüleri için dezavantajdır. Araçlarının şarj edilmesi için bekledikleri süre hem zaman kaybıdır hem de günlük kazançlarını olumsuz etkileyecektir. Bu durumda elektrikli araçların şarj edilmesini beklemek yerine batarya değişimi yapmak daha makuldür. Bir batarya değişimi 7,5 dakika sürmektedir. Bu nedenle batarya değişim istasyonları oldukça avantajlıdır. Bu tez çalışmasında, yakın gelecekte servis sektöründe yaygınlaşacağı muhtemel olan elektrikli araçların şarj edilmesinin mümkün olmadığı durumlarda, bir batarya değişim istasyonunda, batarya değişiminin en uygun şekilde yapılması için bir optimizasyon modeli önerilmiştir. Bu modelde bir benzetim programı kullanılarak bir ''Güneş Enerji Sistemi (GES)'' oluşturuldu. Her ayın günlük güneşlenme süresi ile üretim gücü analiz edildi. GES' nden elde edilen elektrik enerjisi, hem şebekeye satılması hem de elektrikli araç bataryalarının şarj yükü için kullanıldı. Bataryaları optimum şekilde şarj etmek için farklı durumlar içeren bir senaryo oluşturuldu. Bu senaryoda oluşturulan model, karışık tamsayılı doğrusal programlama (MILP) yöntemi kullanılarak en iyi optimum çözmede kullanılan bir program aracılığıyla çözüldü. Bu çalışmada ayrıca, BDİ 'na gelen her EA'ın istasyona geldikleri ilk andaki batarya doluluk oranı SoC (State of charge), istasyona geliş – gidiş zamanları belirlenerek çeşitli senaryolar ile optimum şarj yönetimi oluşturulmuştur. Bu çalışmanın sonucunda tasarlanan batarya değişim istasyonunda, FV üretim sistemi kullanılarak elektrik enerjisi maliyetini en aza düşürmek ve servis sektöründeki EA'lar için hem maddi olarak hem de zaman açısından herhangi bir kayıp oluşmasını önlemek amaçlanmıştır. Yakın gelecekte tüm araçların elektrikli araçlara dönüşeceği düşünüldüğünde batarya değişim istasyonlarının önemi de artmış olacaktır. Anahtar Kelimeler:Elektrikli araç (EA), fotovoltaik (FV), batarya değişim istasyonu (BDİ), Güneş enerji sistemi (GES), karışık tamsayılı doğrusal programlama (MILP), optimizasyon.
Borsa verilerinin derin öğrenme ve yapay sinir ağı yöntemleri ile tahmin edilmesi
u çalışmada Yahoo Finans sitesinden elde edilen S&P verisinin analiz edilmesi ve yapılan analizler sonucun da gelecek tahmini yapılması bilgisayar bilimi ve birçok yatırımcı için önemli bir yer tutmaktadır. Gelişen teknolojiler sayesinde bilgisayarların gücü artmış ve bu sayede daha güçlü algoritmalar geliştirilmeye başlanmıştır. Bu algoritmalar ile finansal veriler üzerinde tahminleme yapılması mümkün hale gelmiştir. Yapılan bu çalışmada derin öğrenme ve sığ öğrenme ile finansal verilerin tahminlenmesi amaçlanmıştır ve çalışmada S&P 500 endeksine ait 12.08.2000 ile 13.8.2020 tarihleri arasında günlük veriler kullanılmıştır. Bu bağlamda kullanılan verinin ilk 19 senesi (verinin 0.95'i) eğitim adımlarında, son 1 senesi ise tahmin (test verisi) olarak kullanılmıştır. Tahminleme yapılırken uzun kısa süreli bellek ve çok katmanlı algılayıcılar yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde çok katmanlı algılayıcılar yöntemi ile uzun kısa süreli bellek yöntemlerinin eğitim ve test hatalarının birbirlerine yakın olduğu gözlemlenmiştir. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde sırasıyla eğitim, test ve tüm veri kök ortalama karesel hataları uzun kısa süreli bellek ağı için 17,3, 65,3 ve 22,0 dolar olarak hesaplanırken; çok katmanlı algılayıcı ağ için 16,1, 61,2 ve 20,6 dolar olarak bulunmuştur.
IoT yapısına uyumlu akıllı vana cihaz tasarımı ve veri analizi yöntemi ile algoritma oluşturulması
Günümüzde IoT sistemler oldukça yaygın bir biçimde araştırılmakta ve kullanılmaktadır. Akış kontrolünde de IoT yapısına uyumlu vana çeşitleri kullanılmaktadır. Belirli ölçüm ve kontrol algoritmaları barındıran vanalara, Akıllı vanalar denilmektedir. Tezin amacı, akışın kontrolünü, takibini amaçlayan bir otomasyon sistemi oluşturmak ve fark basınç, sıcaklık, debi ölçüm sensörleri ve oransal pozisyonlama yapan küresel vana aktuatör kısımlarını bütünleştirerek, debi, fark sıcaklık, iklimlendirme sistemlerine yönelik enerji ve fark basınca göre kontrol yapabilecek algoritmaları oluşturmaktır. IoT monitörleme ve kontrol özellikleri sayesinde kullanıcısı ile etkileşime geçebilmesi hedeflenmektedir. Bu amaçla, IoT mimarileri, akış hesaplamaları ve vanalar ile ilgili literatür incelenmiş, sistem mimarisi, 3D mekanik modelleme ve elektronik kart tasarımı gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, sistemle bütünleşik çalışacak kontrol hesaplamaları ile algoritmalar oluşturulması yöntemi uygulanmıştır. IoT mimarisi ve kart tasarımları ile vana otomasyonu gerçekleştirilmiş. Fark basınç, sıcaklık, debi ölçümleri yapılmış, vana oransal pozisyonlama kontrolü gerçekleştirilmiş ve söz konusu fonksiyonlara ilişkin algoritmalar oluşturularak, doğrulama testleri uygulanmıştır. Tez çalışmasında önerilen senaryolar yardımıyla ve gerçekleştirilen elektronik kart tasarımı ile ortaya çıkan akıllı vana, tesisat sektöründe çok sayıda uygulama alanı bulacak ve cihaz kontrol ile otomasyonu bakımından önemli bir ihtiyacı karşılayacaktır. Ayrıca gerçekleştirilen akıllı vana tasarımı ve otomasyon özellikleri, saha profesyonellerine ve tasarımcılara önemli bilgiler sunulacaktır. Tez çalışmasıyla tasarlanan akıllı vana cihazı, literatürde elektronik tasarım çalışmaları, algoritmaları ve testleri ile boşluğu dolduracak ve akış kontrol uygulamaları için orijinal bir uygulama olacaktır. Ancak, tasarımda elektrikli aktuatör seçimi yapılmış ve güvenlik ile enerji durum kriterlerine yer verilmemiştir.
Metamalzeme tabanlı akaryakıt sensörü
Gelişen teknoloji bize olağanüstü elektromanyetik davranışları olan malzemelerin yeni bir türünü üretmek için fırsat getirmiştir. Doğada bulunmayan Metamalzeme (MTM) olarak adlandırılan bu yeni malzemeler negatif kırılma gibi farklı ve özgün özelliklere sahip olan periyodik yapılarda tasarlanmış malzemelerdir. Bu tez çalışmasında, Metamalzeme tabanlı bir sensör yapısının mikrodalga frekanslarında markalı ve markasız akaryakıt numunelerini ayırt etmek amacıyla üretildiği gerçekleştirilmiştir. Literatürde metamalzeme tabanlı sensör uygulamaları üzerine pek çok çalışma vardır ancak bu çalışmada diğerlerinden farklı X-band frekans aralığında metamalzeme merkezli yeni sensör uygulaması üzerinde durulmuştur. İlk aşamada markalı ve markasız akaryakıt örneklerinin elektromanyetik özellikleri deneysel olarak elde edilmiştir. Bunun için markalı ve markasız akaryakıt numunelerinin dielektrik sabitleri ve kayıp tanjant değerleri KEYSIGHT marka PNA-L N5234A Network Analyzer ve dielektrik prob ile ölçülmüştür. İkinci aşama olarak da bu deneysel sonuçlar kolay tasarım ve imalata sahip, yüksek verimli metamalzeme tabanlı bir sensör oluşturmak için kullanılmıştır. Bunun için de nümerik çalışmalar sonlu integrasyon(FIT) tabanlı simülator programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Sensörün deneysel sonuçları ile sayısal sonuçları tam bir uyum içindedir. Önerilen metamalzeme sensör için değişik yapılarda tasarımlar gerçekleştirilmiş olup bu yapılara ait sayısal ve deneysel sonuçlar incelenmiştir.
Kağıt dielektrik bazlı esnek antenler
daha sonra doldurulacaktır
Işıma örüntüsü ve frekans yeniden yapılandırılabilir anten tasarımları
6 GHz altı spektrumdaki sınırlı bant genişlikleri ve ortaya çıkan tıkanıklık sorunları, yeni nesil iletişim sistemlerinde yüksek frekansların kullanılmasını kaçınılmaz hale getirmektedir. Milimetre dalga spektrumundaki kullanılmayan bant genişlikleri, sistem kapasitesini arttırmak ve daha yüksek veri iletim hızları elde etmek için kullanılabilir. İletişim sistemlerinde kullanılacak antenlerin, yüksek veri iletim hızları sunması için, yüksek bant genişliği, oluşabilecek zayıflamaların üstesinden gelebilmesi için de yüksek kazanç sağlayabilmesi gerekmektedir. Bunun yanında antenlerin kompakt, karmaşıklıktan uzak, seri üretim için elverişli ve uygun maliyetli olması beklenmektedir. Bu çalışmada, iletişim ve haberleşme otoritelerinin yeni nesil iletişim sistemler için önerdikleri MMW bandında (26,5 GHz – 40 GHz) çalışan birkaç anten tasarımı sunulmuştur. Çalışmada on beş farklı ışıma deseni sağlayan bir ışıma deseni yeniden yapılandırılabilir anten ile, altı adet frekansı yeniden yapılandırılabilir anten tasarımı sunulmuştur. Sunulan bu antenlerin yeniden yapılandırılma özellikleri kullanılarak K-bandı radar uygulamaları için de kullanılması amaçlanmıştır. Ayrıca çok kanallı iletişim için frekans yeniden yapılandırılabilir anten yapısı çoklu giriş çoklu çıkış (MIMO) topolojisinde konuşlandırılarak uzamsal çeşitlilik de iyileştirilmiştir.
Robotik sistemler için görüntü işleme yöntemleri kullanılarak zeytin meyvesinin konumunun belirlenmesi
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte görüntü işleme tekniklerinin ve yapay zekâ kullanımının artması, birçok alanda süreçlerin otomatik olarak gerçekleşmesine olanak sağlamıştır. Son yıllarda tarımsal ilaçlama, sulama gibi işlemlerin yanında ürün hasadı gibi zorlu işler de otomatik olarak gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Otomatik hasat sistemlerinde hasadı gerçekleştirecek robotun meyveyi tanıması ve ona yönelebilmesi için meyvenin koordinatlarını tespit edebilmesi gerekmektedir. Meyvelerin doğru bir şekilde tespit edilebilmesi için de sistemin modellenmesi amacıyla kullanılacak veri seti çok önemlidir. Literatürde otomatik meyve hasadı ve meyvelerin otomatik olarak tespit edilebilmesi üzerine pek çok çalışma bulunmaktadır. Ancak, literatürde zeytin meyvesinin gerçek ortamda tespit edilmesi ile ilgili herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Bu tez çalışmasında, 12 MP Optik görüntü sabitleyiciye (OIS) sahip kamera ile 1,3 MP CMOS fotoğraf sensörüne sahip IP kamerası kullanılarak elde edilen zeytin ağacının meyvesine ait görüntülerden bir veri seti oluşturulmuştur. Daha sonra veri setinde bulunan resimlere çeşitli görüntü işleme teknikleri ve meyve etiketleme işlemleri uygulanmıştır. Son olarak CNN, YOLOv3-tiny, YOLOv4-tiny-custom derin öğrenme modelleri kullanılarak zeytin meyvesinin gerçek ortamda tespit edilmesi işlemi gerçekleştirilmiştir. Robot kolun zeytin meyvesine erişebilmesi için mesafenin de doğru olarak ölçülmesi gerekmektedir. Bu nedenle çalışmada ayrıca meyvenin derinlik tespiti için Microsoft Kinect v1 ve stereo kamera düzenekleri kullanılmıştır. Zeytin meyvesini tespit etmek amacıyla kullanılan YOLOv4-tiny-custom modeli 0.88 F1 skoru ile en yüksek başarı oranını vermiştir. Derinlik tespitinde %98'lik başarı ile meyve derinliği ölçülmüştür.
Yapay zeka temelli derin öğrenme yöntemi ile 5G uyumlu mikroşerit anten tasarım ve uygulaması
Bu çalışma, 5G teknolojisinin gereksinimlerini karşılayacak yüksek performanslı anten tasarımlarını araştırmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, özellikle 5G antenlerinin önemi, kablosuz iletişimdeki uygulamaları ve bu antenlerin tasarımında karşılaşılan zorluklar ele alınmıştır. Bu kapsamda, mikrodalga antenlerinin temel özellikleri, mikroşerit antenlerin yapısal özellikleri ve farklı uygulamalardaki kullanım alanları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca, 5G uygulamaları için anten tasarımında yapay zeka (YZ) ve derin öğrenme (DÖ) tabanlı modelleme tekniklerinin gerekliliği vurgulanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, anten tasarımına dair temel kavramlar ve mikroşerit yama antenlerin avantajları ele alınmıştır Bu bölümde, üçgen şekilli mikroşerit yama anten ve yığılmış mikroşerit yama anten tasarımları üzerinde durulmuş, bu antenlerin yapısal özellikleri ve performans kriterleri ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır. Üçüncü bölümde, yapay zeka ve derin öğrenme tekniklerinin anten tasarımında nasıl kullanılabileceği incelenmiştir. Bu kapsamda, denetimli ve denetimsiz öğrenme algoritmalarının mikrodalga anten tasarımındaki kullanımları detaylandırılmıştır. Son bölümde ise, derin öğrenme tabanlı vekil modeller kullanılarak üçgen şekilli ve yığılmış mikroşerit yama antenlerin tasarım ve optimizasyon süreci ele alınmıştır. Üçgen şekilli mikroşerit yama anten tasarımında, derin öğrenme tabanlı regresyon modeli ile %4,8 RME değeri elde edilmiştir. Yığılmış mikroşerit yama anten tasarımında ise, CNN ve HBMO algoritmaları kullanılarak yüksek doğrulukta ve genelleme yeteneğine sahip bir vekil model geliştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, önerilen derin öğrenme tabanlı modellerin, 5G altı 6 GHz uygulamaları için anten tasarımında hesaplama verimliliği ve performans açısından üstün olduğunu göstermiştir.
5G ve 6G teknolojilerinin gelişimi uzaktan sağlık izleme sistemleri için milimetre dalga ve VLC entegrasyonu ile sağlanması
This thesis examines the pivotal role of wireless networks in healthcare, emphasizing the need for high-performance technologies like 5G and emerging 6G to enable efficient data transfer between medical devices such as sensors and remote monitoring equipment. We delve into the current research landscape surrounding 5G mmWave technology in remote health monitoring systems, focusing on its applications, main challenges, and future trends. We explore the wireless connectivity requirements of reconfigurable hybrid optical-radio-based Medical Body Sensor Networks (MBSNs), proposing an extension of conventional MBSNs to more flexible and generic solutions. This thesis introduces a comprehensive literature review across diverse domains including antenna design, small implantable antennas, on-body wearable solutions, and adaptable detection and imaging systems. Our research further investigates methodological approaches in monitoring systems, analyzing channel characteristics, advancements in wireless capsule endoscopy, and sensing and imaging techniques. Additionally, we explore how 6G's framework integrates Visible Light Communication (VLC) in healthcare, demonstrating how VLC-enabled MBSNs can revolutionize remote patient monitoring and real-time health data transmission by accurately estimating VLC channel parameters, such as channel DC gain and RMS delay spread. We introduce a sophisticated ray tracing technique and ML-based algorithm to model channels and estimate path loss and RMS delay spread within different hospital settings such as ICU ward and family-type patient room. The detailed results of the hospital scenarios are listed using various machine learning algorithms such as LSTM, GRU, RNN, Linear Regression SVR, and KNN. The estimation was illustrated and detailed comprehensively by choosing the best-performing ML technique.
Zaman bölgesi tabanlı yüksek hızlı analog-sayısal dönüştürücü devreleri
This thesis delivers the design, simulation, and performance analysis of two high-resolution Time-to-Digital Converters (TDCs), both achieved by means of the Vernier Delay Line (VDL) principle and in 100 nm CMOS technology. Two different architectural strategies designed for diverse signal control and edge detection needs are presented, targeting sub-nanosecond time resolution and GHz-range applications compatibility. The first architecture uses two voltage-to-time converters (VTCs) for generating accurate START and STOP signals from the ramp nature of the inputs. These are processed by a Vernier Delay Line with overlapped buffers and overlap-sensitive 5-transistor TSPC flip-flops, spotting the accurate coincidence point of signals. This resultant thermometer code is then encoded by a MUX-based Gray code encoder and a resistor-ladder digital-to-analog converter (DAC) in order to reconstruct the analog signal. This combination is set up for fine timing resolution and high precision. The design in the second option simplifies the signal generation block by employing a single VTC together with a periodic pulse (Vpulse) generator for producing the START and STOP signals. In this design, edge-triggered flip-flops are incorporated in the delay line for detecting rising edges, allowing for improved and more consistent timing in high-frequency applications. The output is encoded by way of a binary encoder with a tree structure and then passed into the same DAC employed in the first design. This system is designed for high-speed operation and simplicity of architecture. Both designs were simulated in the Cadence Virtuoso environment and examined in MATLAB with respect to critical performance characteristics like resolution, differential non-linearity (DNL), conversion time, and power consumption. They both prove to yield consistent, CMOS-compatible solutions for accurate time interval quantization in applications up to the GHz level, with flexibility for applications with diverse signal control schemes.
Faster R-CNN derin öğrenme yöntemi ile duygusal ifadelerin tespiti ve gerçek zamanlı görüntülere uygulanması
Bu çalışmada, Faster R-CNN derin öğrenme yöntemi kullanılarak, portre yüz (ön cephe) görüntülerinden öfke, mutlu, tarafsız, korku, üzüntü, tiksinme ve şaşkınlık duygusal ifadelerinin tespit edilmesi amaçlanmış ve tespit edilen ifadeler ile gerçek zamanlı görüntüler üzerinden sosyal hayat odaklı bir karar/destek uygulaması geliştirilmiştir. Çalışmada önce veri setini oluşturan portre yüz görüntülerinde yedi duygusal ifadenin etiketlemesi gerçekleştirildi. Daha sonra etiketlenen görüntüler Faster R-CNN derin öğrenme algoritması ile geliştirilen model üzerinden yedi duygusal ifadenin öğrenme/eğitim süreci tamamlandı. Son olarak, Python programı ile gerçek zamanlı görüntüler üzerinde yedi duygusal ifadenin başarısını test eden bir karar/destek uygulaması geliştirilmiştir. 350 adet test verisi ile yapılan doğrulamada sonucunda, öfke %92, mutlu %98, tarafsız %98, korku %94, üzüntü %94, tiksinme %86 ve şaşırmış %94 eğitim başarı sonuçlarına ulaşılmıştır.
Hidroponik tarımda besin solüsyonundaki bazı elementlerin miktar değişimini makine öğrenimiyle gerçek zamanlı takip eden uzaktan veri toplama sisteminin ve bitki gelişimini etkileyen ışığın yoğunluğunu ölçebilen Yb/CIGS fotosensörün geliştirilmesi
Bu doktora tez çalışmasında, üniversitelerde hidroponik tarım üzerine çalışmalar gerçekleştiren öğrenciler ile akademisyenlerin kullanabileceği aynı zamanda ticari uygulamalarda da kullanılabilecek şekilde tasarlanmış Mg, P, K elementlerinin değişikliklerini gerçek zamanlı belirlemek için bir uzaktan veri toplama sistemi geliştirilmiştir. Ayrıca bitki gelişiminde büyük öneme sahip olan ışık yoğunluğunu ölçebilecek bir Yb/CIGS ince film fotosensör üretilmiştir. Element değişikliğini uzaktan okuyabilen sistemin geliştirme aşamasında toplam 300 örnek besin çözeltisi hazırlanmış ve bunların ICP-OES ve EC ölçümleri bir veri seti oluşturmak için kullanılmıştır. Bu veri seti Python arayüzünde yapay sinir ağları kullanılarak genişletilmiş ve buluta yüklenmiş, bulutla iletişim kurmak ve rastgele hazırlanan çözeltilerin iletkenlik değerlerini karşılaştırmak için uzaktan veri okuyabilen bir EC ölçer geliştirilmiştir. Sistemin 10 farklı numune üzerinden elde edilen deneysel başarı oranı %81.68 olarak bulunmuştur. Fotosensör üretiminde alt kontak olarak Mo, foto aktif katman olarak CIGS ve üst kontak olarak Yb kullanılmıştır. CIGS tabanlı fotodiyotun yapısal, elektriksel ve yüzey özellikleri incelenmiş, detektör performansı güneş ışığı ve kızılötesi ışık altında test edilmiştir. Ölçümler, Yb/CIGS fotosensörün hem görünür hem de yakın kızılötesi bölgedeki ışık yoğunluğunu belirlemek için uygun olduğunu göstermiştir.
Agrega tane boyutu farklı olan beton numunelerinin karışımında kullanılan piezoelektrik uyarım modelinin geliştirilmesi ve uygulanması
Bu çalışmada, 40 kHz frekansına sahip piezoelektrik etkili bir uyarım sistemi geliştirilmiştir. Geliştirilen sistemle; farklı tane boyutlarına sahip agregalardan oluşan betonların mekanik ve fiziksel özellikleri üzerindeki etkiler, tahribatsız ve tahribatlı test yöntemleriyle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Deneysel çalışmada dört farklı agrega boyutu (ince, orta, orta-kalın ve iri) kullanılmış ve her bir agrega türü için 4'er adet olmak üzere toplam 16 beton numunesi hazırlanmıştır. Tüm numunelerde su/çimento oranı sabit tutulmuştur. Taze betonun kalıba yerleştirilmesi sırasında şişleme ve tokmaklama gibi geleneksel beton sıkıştırma yöntemleri kullanılmıştır. Ayrıca farklı kalıp yüzeylerine düşük güçlü ve sabit 40 kHz frekansa sahip piezoelektrik transdüserler monte edilerek beton içi karışım etkileri karşılaştırılmıştır. Priz alan numunelerde, betonun iç yapısının homojenliği görüntü işleme ve Ultrasonik Darbe Hızı (UPV) testiyle, betonun mekanik özellikleri ise basınç dayanımı testleriyle gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, fiziksel özelliklerin karşılaştırılması amacıyla numunelerin kuru ağırlıkları ölçülmüştür. Elde edilen deneysel bulgulara göre, şişleme ve tokmaklama işlemi yapılan orta agregalı numune 7.125 kg değeri ile en ağır numune olarak gözlemlenmiştir. UPV testine göre 3 dakika titreşimli ve iri agrega kullanılan numune 4143 m/s ile en yüksek değere sahip numune olmuştur. Beton dayanımı test sonuçlarına göre ise en iyi basınç dayanımı 22.73 MPa ile işlem yapılmayan ve orta agrega kullanılan numune olmuştur. Sonuç olarak, geliştirilen piezoelektrik transdüser sistemi aracılığıyla uygulanan yüksek frekanslı ve düşük güçlü ultrasonik titreşimlerin, betonun iç yapısının fiziksel görüntüsünün homojen olarak katkı sağladığı fakat ultrasonik etki doğrultusuna çok yakın bölgelerin homojenliğini kaybetmesine yol açtığı belirlenmiştir.
Elektrikli araçlarda kullanılan yerleşik şarj cihazı tasarımlarının benzetim ortamında gerçekleştirilmesi
Elektrikli araçların yaygınlaşması ile birlikte şebeke üzerindeki olumsuz etkileri de artmaktadır. Düşük güç faktörü ve yüksek harmonik akımları şebeke güç kalitesi bozmakta ve verimliliği düşürmektedir. Verimliliği artırmak ve güç kalitesini iyileştirmek için tasarlanan şarj cihazlarında güç faktörü düzeltme yöntemleri kullanılmaktadır. Güç faktörü düzeltmeli şarj cihazları incelendiği zaman tek aşamalı ve iki aşamalı olmak üzere iki farklı tasarım görülmektedir. Tek aşamalı şarj cihazlarında enerji doğrudan istenilen gerilim seviyesine dönüştürülmektedir. Bu yöntemde uygulama kolaylığı ve düşük maliyet gibi avantajlar olmasına karşın sadece düşük güçlerde verimli olarak çalışmaktadır.1 kW üzerindeki güçlerde ise genellikle iki aşamalı topolojiler tercih edilmektedir. İki aşamalı yükseltici tip dönüştürücülerde şebekeden çekilen enerji öncelikle AA/DA dönüştürücülerle istenilen gerilim seviyesinin üzerine çıkarılır. Bu aşamada güç faktörü düzeltme yöntemleri ile şebeke güç kalitesi korunmuş olur. İkinci aşamada is DA/DA dönüştürücüler ile istenilen batarya gerilim seviyesine indirilir. Bu çalışmada iki aşamalı yükseltici tip AA/DA dönüştürücüler incelenmiştir. Sıklıkla kullanılan klasik, girişimli, temel köprüsüz, tam dalga kontrollü ve girişimli totem kutuplu dönüştürücülerin bilgisayar ortamında benzetimleri yapılmıştır. Benzetim sonuçları verimlilik ve toplam harmonik bozulma değerleri açısından birbirleri ile karşılaştırılmıştır.
Derin öğrenme yöntemleri kullanılarak fotovoltaik hücre elektrolüminesans görüntülerindeki kusurların tespiti
Güneş enerjisi sistemlerinin en önemli bileşenlerinden biri olan FotoVoltaik (FV) paneller üretim, montaj ve işletme aşamalarında farklı arızalarla karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu arızaların bazı tipleri panellerin ömrünü ciddi biçimde kısaltmakta ve önemli güç kayıplarına sebep olmaktadır. Bu sebeple FV panel hasarlarının etkili bir biçimde tespiti büyük önem arz etmektedir. Elektrolüminesans (EL) görüntüleme, güneş panelinin yapısını bozmadan akım beslenmesiyle ortaya çıkan ışınımı özel tipte bir kamera vasıtasıyla yakalayan bir görüntüleme yöntemidir. Bu yöntem özellikle gözle görülmeyen mikro çatlak, parmak kesintisi ve devreden çıkmış hücreler gibi kusurların tespitinde çok etkili olabilmektedir. Bununla birlikte EL görüntülerinin yorumlanması bir uzmanlık işidir ve birden çok hücreden meydana gelen çok sayıda FV panel için bu iş çok zaman alıcı ve maliyetli olabilmektedir. Bu tez çalışmasında bu probleme etkili çözümler üretmek amacıyla ilk aşamada literatürde bulunan standart bir veri seti ile çalışmalar yapılarak bir dizi derin öğrenme tabanlı sınıflandırıcı model geliştirilmiş ve transfer öğrenme yöntemiyle sınıflandırma yapılmıştır. İkinci aşamada veri çoğaltma yöntemleri araştırılarak ve sentetik veriler üretilerek geliştirilen modellerin sınıflandırma performansı arttırılmıştır. Sonraki aşamada, oluşturulan modellerin genelleştirme kapasitesini görmek ve veri setini genişletmek üzere üreticiden alınan EL görüntüler işlenerek ve etiketlenerek ek bir EL görüntü veri seti oluşturuldu. Geliştirilen özelleştirilmiş ağ mimarileri kullanılarak çok sınıflı veri setinde yüksek başarım elde edilmiştir. Son olarak elde edilen modeller kullanılarak tam otomatik bir FV panel test yazılımı geliştirilmiştir. Bu çalışmada hem derin öznitelik tabanlı sınıflandırıcılar hem de sıfırdan Evrişimli Sinir Ağı (ESA) mimarisi oluşturulmuş ve sonuç olarak yüksek başarımlı sınıflandırıcı modeller elde edilmiştir. Bu kapsamda gerçek zamanlı olarak çalışabilen yapay zekâ tabanlı bir otomatik FV panel test yazılımı geliştirilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda geliştirilen sistem ile FV hücre kusurlarının hızlı ve etkili bir biçimde tespiti yapılarak üretim tesislerinde kalite kontrol süreçlerinin hızlanmasına ve otomatikleştirilmesine katkıda bulunabilecek bir karar destek sistemi oluşturulmuştur. Yapılan çalışmalar sonucunda derin öznitelik tabanlı yöntemler ile ELPV veri setinde 4 sınıf ve 2 sınıf için sırasıyla %90.42 ve %94.52 başarım elde edilmiştir. Veri çoğaltma yöntemlerinin araştırıldığı kısımda ise oluşturulan veri setleri ile %94.11 doğruluk elde edilerek orijinal veri setine kıyasla %4.41 doğruluk ve %17.83 duyarlılık artışı sağlanmıştır. Oluşturulan çok sınıflı özel veri seti ile yapılan çalışmalarda ise geliştirilen ESA ve Görü Dönüştürücü (GD) tabanlı sistemler ile sırasıyla %98.23 ve %98.71 doğruluk ile arızalı hücreler sınıflandırılmıştır.